Ένα σημαντικό μέρος του επενδυτικού κεφαλαίου που χρειάζεται η Ευρώπη για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της φαίνεται να χάνεται όχι επειδή απουσιάζουν επιτυχημένες λύσεις, αλλά επειδή αυτές παραμένουν εγκλωβισμένες στα εθνικά σύνορα. Διαφορετικοί κανόνες, ασύνδετες υποδομές και αποκλίνοντα συστήματα σε ενέργεια, μεταφορές, τεχνολογία και αγορά εργασίας εξακολουθούν να εμποδίζουν την πλήρη αξιοποίηση της Ενιαίας Αγοράς.
Το οικονομικό κόστος αυτής της πολυδιάσπασης υπολογίζεται σε τουλάχιστον 120 δισ. ευρώ πρόσθετων επενδύσεων κάθε χρόνο, ποσό που θα μπορούσε να κινητοποιηθεί εάν τα αποτελεσματικότερα εθνικά μοντέλα εφαρμόζονταν ευρύτερα και οι αγορές των κρατών-μελών λειτουργούσαν με μεγαλύτερη διασύνδεση.
Η εκτίμηση αφορά μάλιστα μόνο τις άμεσες επενδύσεις που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν και όχι τις ευρύτερες θετικές επιπτώσεις στην παραγωγικότητα, στην οικονομική ανάπτυξη, στην απασχόληση και στην ανταγωνιστικότητα. Επομένως, το πραγματικό οικονομικό όφελος από μια βαθύτερα ενοποιημένη ευρωπαϊκή αγορά θα μπορούσε να είναι αισθητά μεγαλύτερο.
Η βασική διαπίστωση είναι ότι στην Ευρώπη υπάρχουν ήδη παραδείγματα αποτελεσματικής πολιτικής και επενδυτικών μοντέλων, από τα σιδηροδρομικά δίκτυα και την ενέργεια έως την τεχνητή νοημοσύνη και το ρυθμιστικό πλαίσιο. Το πρόβλημα είναι ότι οι λύσεις αυτές σπάνια μεταφέρονται με ταχύτητα από τη μία χώρα στην άλλη.
Το μεγάλο επενδυτικό κενό της Ευρώπης
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία μπροστά στις τεράστιες κεφαλαιακές ανάγκες της ευρωπαϊκής οικονομίας. Η Ευρώπη εκτιμάται ότι χρειάζεται περίπου 750 έως 800 δισ. ευρώ επιπλέον επενδύσεων κάθε χρόνο προκειμένου να διατηρήσει την ανταγωνιστικότητά της απέναντι στις ΗΠΑ, την Κίνα και τις υπόλοιπες μεγάλες οικονομίες.
Η ενίσχυση των επενδύσεων έχει μετατραπεί έτσι σε μία από τις βασικές προκλήσεις για την ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική, μαζί με την παραγωγικότητα, το ενεργειακό κόστος και την τεχνολογική αυτονομία.
Οι Βρυξέλλες έχουν ήδη θέσει στο επίκεντρο την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς, εξετάζοντας αλλαγές που θα διευκολύνουν τις επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται, να χρηματοδοτούνται και να επεκτείνονται σε περισσότερα κράτη-μέλη χωρίς να αντιμετωπίζουν κάθε φορά διαφορετικό σύνολο κανόνων.
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο τη γραφειοκρατία. Επεκτείνεται στις ενεργειακές διασυνδέσεις, στις μεταφορές, στην πρόσβαση σε κεφάλαια, στη φορολογία, στις ψηφιακές υποδομές και στην κινητικότητα του εργατικού δυναμικού.
Ενέργεια: Δυνητικό όφελος 43 δισ. ευρώ τον χρόνο
Ένα από τα μεγαλύτερα κόστη του ευρωπαϊκού κατακερματισμού εντοπίζεται στην ενέργεια, σε μια περίοδο κατά την οποία οι υψηλές τιμές αποτελούν σοβαρό μειονέκτημα για τη βιομηχανική παραγωγή.
Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις πλήρωναν στο πρώτο τρίμηνο του 2025 περίπου 2,8 φορές περισσότερο για ηλεκτρική ενέργεια από τις αντίστοιχες αμερικανικές επιχειρήσεις. Η διαφορά αυτή επηρεάζει άμεσα την ανταγωνιστικότητα κλάδων υψηλής ενεργειακής έντασης και αποτελεί έναν από τους παράγοντες που επηρεάζουν τις αποφάσεις για νέες βιομηχανικές επενδύσεις.
Μια βαθύτερη ενοποίηση των εθνικών ενεργειακών συστημάτων στο πλαίσιο της Ενιαίας Αγοράς θα μπορούσε να δημιουργήσει οικονομικό όφελος έως 43 δισ. ευρώ ετησίως μέχρι το 2030.
Η καλύτερη αξιοποίηση των διασυνδέσεων θα επέτρεπε την αποτελεσματικότερη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ κρατών, μεγαλύτερη αξιοποίηση των διαθέσιμων παραγωγικών δυνατοτήτων και περιορισμό μέρους των αποκλίσεων που καταγράφονται σήμερα στις εθνικές αγορές.
Το ευρωπαϊκό παράδοξο των σιδηροδρόμων
Ανάλογη εικόνα παρουσιάζουν οι μεταφορές. Παρά τις δεκαετίες προσπαθειών για απελευθέρωση και ενοποίηση των σιδηροδρομικών υπηρεσιών, τα εθνικά δίκτυα εξακολουθούν να μην λειτουργούν ως ένα πραγματικά ενιαίο ευρωπαϊκό σύστημα.
Οι διασυνοριακές σιδηροδρομικές συνδέσεις είναι κατά 23,4% πιο αργές σε σχέση με αντίστοιχες διαδρομές που πραγματοποιούνται αποκλειστικά στο εσωτερικό μιας χώρας.
Η εικόνα αυτή παραμένει σχεδόν τέσσερις δεκαετίες μετά την έναρξη της διαδικασίας απελευθέρωσης του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού τομέα και περιορίζει την οικονομική αξία των μεγάλων επενδύσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί στις υποδομές.
Παρόμοια εμπόδια καταγράφονται στην τεχνητή νοημοσύνη, στις ψηφιακές υποδομές, στη φορολογία, στην εκπαίδευση, στις δεξιότητες, στην αγορά εργασίας και στα δικαστικά συστήματα. Οι διαφορετικοί εθνικοί κανόνες αυξάνουν το κόστος για μια επιχείρηση που θέλει να επεκταθεί σε περισσότερες ευρωπαϊκές αγορές και περιορίζουν τις οικονομίες κλίμακας.
Το χρηματοδοτικό πρόβλημα των διασυνοριακών έργων
Σημαντικό μέρος της δυσκολίας βρίσκεται και στον τρόπο με τον οποίο χρηματοδοτούνται οι δημόσιες επενδύσεις στην Ευρώπη. Οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν περιορισμένο κίνητρο να διαθέσουν μεγάλα ποσά σε έργα των οποίων τα οικονομικά οφέλη θα κατευθυνθούν εν μέρει και σε γειτονικά κράτη.
Την ίδια στιγμή, ο κοινοτικός προϋπολογισμός παραμένει πολύ μικρός σε σχέση με το συνολικό μέγεθος των εθνικών προϋπολογισμών και επομένως διαθέτει περιορισμένη δυνατότητα να καλύψει το συγκεκριμένο επενδυτικό κενό.
Ο προϋπολογισμός της Ευρωπαϊκής Ένωσης αντιστοιχεί σήμερα περίπου στο 1% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ, επίπεδο που θεωρείται ανεπαρκές για τη χρηματοδότηση μεγάλης κλίμακας κοινών υποδομών και διασυνοριακών επενδύσεων.
Η διαφορά γίνεται εμφανής από τα απόλυτα μεγέθη. Οι δαπάνες από τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ανήλθαν σε 170,5 δισ. ευρώ, έναντι 8,8568 τρισ. ευρώ που δαπάνησαν συνολικά τα κράτη-μέλη το 2024.
Αυτό σημαίνει ότι η συντριπτική πλειονότητα των διαθέσιμων δημόσιων πόρων παραμένει σε εθνικό επίπεδο, ενώ αρκετά από τα έργα που απαιτούνται για την ολοκλήρωση της Ενιαίας Αγοράς έχουν εκ φύσεως διασυνοριακό χαρακτήρα.
Κεφαλαιαγορές και EU Inc. στο επίκεντρο
Η ΕΕ επιχειρεί να περιορίσει αυτά τα εμπόδια μέσα από αλλαγές τόσο στο χρηματοπιστωτικό όσο και στο επιχειρηματικό πλαίσιο. Στις βασικές προτεραιότητες περιλαμβάνονται η βαθύτερη ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.
Παράλληλα, προωθείται η πρωτοβουλία EU Inc., με στόχο τη δημιουργία ενός κοινού πλαισίου που θα επιτρέπει στις επιχειρήσεις να ιδρύονται και να αναπτύσσονται ευκολότερα σε ολόκληρη την Ένωση, χωρίς να χρειάζεται να προσαρμόζονται σε διαφορετικούς εταιρικούς κανόνες σε κάθε αγορά.
Η επιδίωξη είναι να υπάρξει συμφωνία για το νέο πλαίσιο έως το τέλος του 2026, καθώς η δυνατότητα των ευρωπαϊκών startups και αναπτυσσόμενων εταιρειών να αποκτήσουν πραγματικά πανευρωπαϊκή παρουσία θεωρείται κρίσιμη για τον ανταγωνισμό με τις ΗΠΑ και την Ασία.
Ωστόσο, η πρόοδος των μεταρρυθμίσεων παραμένει πιο αργή από τις ανάγκες της οικονομίας. Δύο χρόνια μετά την παρουσίαση της ευρωπαϊκής ατζέντας για την ανταγωνιστικότητα, σημαντικό μέρος των προτεινόμενων αλλαγών δεν έχει ακόμη μετατραπεί σε εφαρμοσμένη πολιτική, καθώς η νομοθετική διαδικασία και η υλοποίηση των μέτρων κινούνται με περιορισμένη ταχύτητα.
Το επενδυτικό στοίχημα της Ευρώπης δεν περιορίζεται επομένως στην εξεύρεση περισσότερων κεφαλαίων. Αφορά και τη δημιουργία των συνθηκών ώστε τα διαθέσιμα κεφάλαια να μπορούν να κινούνται αποτελεσματικότερα μεταξύ των 27 κρατών-μελών, χρηματοδοτώντας επιχειρήσεις και υποδομές σε πραγματικά ευρωπαϊκή κλίμακα.
Σε μια περίοδο κατά την οποία ΗΠΑ και Κίνα κινητοποιούν τεράστιους πόρους για τεχνολογία, ενέργεια, βιομηχανία και υποδομές, η μείωση του κατακερματισμού της Ενιαίας Αγοράς αναδεικνύεται σε κρίσιμο παράγοντα για το κατά πόσο η Ευρώπη θα μπορέσει να περιορίσει το επενδυτικό της χάσμα και να ενισχύσει τη θέση της στον διεθνή ανταγωνισμό.
Διαβάστε ακόμη
Στο ΥΠΕΘΟΟ σήμερα οι servicers για τα νέα μέτρα Πιερρακάκη
ΔΕΗ: Σταθερό μπλε με 11,5 λεπτά και οριακή αύξηση 7% στα πράσινα για τον Οκτώβριο
Ποιος αγοράζει τις χαμένες βαλίτσες των αεροδρομίων;
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ