Το νέο ΕΣΠΑ αρχίζει να μοιάζει όλο και περισσότερο με το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), με τις Βρυξέλλες να ζητούν πλέον όχι απλώς απορρόφηση πόρων αλλά μετρήσιμα αποτελέσματα, ορόσημα και ταχύτητα υλοποίησης έργων. Και μπορεί η Ελλάδα να συνεχίζει να συγκαταλέγεται στις χώρες με τις υψηλότερες επιδόσεις στην απορρόφηση ευρωπαϊκών κονδυλίων, ωστόσο η Κομισιόν προειδοποιεί ότι υπάρχουν κρίσιμοι τομείς όπου οι καθυστερήσεις παραμένουν σοβαρές και ενδέχεται να δημιουργήσουν προβλήματα στη νέα προγραμματική περίοδο.
Το σήμα έδωσε ουσιαστικά η γενική γραμματέας ΕΣΠΑ, Βασιλική Παντελοπούλου, μιλώντας στο 14ο Regional Growth Conference, αποκαλύπτοντας ότι το νέο μοντέλο εφαρμογής «προσιδιάζει με το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης».
Στην πράξη, η νέα φιλοσοφία σημαίνει περισσότερη πίεση για έγκαιρη ολοκλήρωση έργων, στενότερη σύνδεση χρηματοδότησης και αποτελεσμάτων και αυξημένη λογοδοσία. Το μοντέλο του RRF βασίζεται σε ορόσημα και στόχους: αν δεν επιτευχθούν εγκαίρως, οι πληρωμές «παγώνουν». Και αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί ανησυχία σε αρκετούς φορείς, καθώς η εμπειρία του Ταμείου Ανάκαμψης έδειξε ότι υπήρξαν έργα όπου η ελληνική διοίκηση δεν κατάφερε να ακολουθήσει τους πιεστικούς χρόνους των Βρυξελλών.
Η ίδια η κ. Παντελοπούλου παραδέχθηκε ότι «αλλάζει η αρχιτεκτονική που έχουμε συνηθίσει μέχρι τώρα», με την Κομισιόν, στο πλαίσιο της ενδιάμεσης αναθεώρησης, να ζητά από τα κράτη-μέλη να μεταφέρουν πόρους σε νέες προτεραιότητες όπως η προσιτή στέγαση, η διαχείριση υδάτων και η ανθεκτικότητα απέναντι στην κλιματική κρίση.
Σύμφωνα με τη Βασιλική Παντελοπούλου, η δυνατότητα ανακατανομής έως και του 10% των πόρων συνοδεύεται από σημαντικά κίνητρα: παράταση επιλεξιμότητας έργων κατά έναν χρόνο αλλά και επιπλέον προκαταβολές ύψους περίπου 600 εκατ. ευρώ για την Ελλάδα. Όπως αποκάλυψε, πάνω από 400 εκατ. ευρώ από αυτά τα κονδύλια έχουν ήδη εισρεύσει στη χώρα.
Οι τομείς που κινδυνεύουν με κόκκινη κάρτα
Όμως πίσω από τη μεγάλη εικόνα, η Κομισιόν εκπέμπει ήδη προειδοποιητικά μηνύματα για τομείς όπου η Ελλάδα εμφανίζει χρόνιες αδυναμίες.
Ο Παναγιώτης Πανταζάτος, αναπληρωτής προϊστάμενος στη Γενική Διεύθυνση Περιφερειακής και Αστικής Πολιτικής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, εμφανίστηκε θετικός για τη συνολική πορεία της χώρας, σημειώνοντας στο 14ο Regional Growth Conference ότι η Ελλάδα βρίσκεται μεταξύ των πιο προχωρημένων χωρών ως προς τα έργα και τις πληρωμές.
Ωστόσο, ταυτόχρονα έκρουσε καμπανάκι για μια σειρά από κρίσιμους τομείς όπου οι καθυστερήσεις και οι αδυναμίες παραμένουν μεγάλες.
Πρώτος τομέας ανησυχίας είναι η διαχείριση απορριμμάτων. «Στην Ελλάδα είμαστε στο 20% της ανακύκλωσης, ενώ οι στόχοι είναι στο 65% το 2035», ανέφερε χαρακτηριστικά, επισημαίνοντας ότι η χώρα εξακολουθεί να βασίζεται υπερβολικά στην ταφή απορριμμάτων. Πρόκειται για ένα από τα πεδία όπου η Ελλάδα βρίσκεται εδώ και χρόνια πίσω σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, με αποτέλεσμα οι Βρυξέλλες να πιέζουν πλέον ανοιχτά για επιτάχυνση έργων και υποδομών.
Δεύτερο κρίσιμο μέτωπο είναι οι αστικές συγκοινωνίες εκτός Αθήνας και Θεσσαλονίκης. Ο κ. Πανταζάτος αναφέρθηκε ειδικά στην Πάτρα, σημειώνοντας ότι οι σχετικές δράσεις βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο. Η επισήμανση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η νέα ευρωπαϊκή πολιτική χρηματοδότησης δίνει ολοένα μεγαλύτερο βάρος στη βιώσιμη κινητικότητα και στις «πράσινες» μεταφορές.
Ακόμη πιο ανησυχητική ήταν η εικόνα που περιέγραψε για τα έργα ύδρευσης και διαχείρισης λυμάτων. «Παρατηρούμε ότι έργα υλοποιούνται αλλά μετά από λίγα χρόνια πέφτουν σε αχρηστία ή δεν γίνεται σωστή διαχείριση», ανέφερε, περιγράφοντας ένα πρόβλημα που η Κομισιόν θεωρεί πλέον δομικό. Και δεν είναι τυχαίο ότι η διαχείριση νερού βρίσκεται πλέον στις κορυφαίες στρατηγικές προτεραιότητες της νέας περιόδου.
Οι αδυναμίες των δήμων
Στην πραγματικότητα, αρκετά από τα προβλήματα που φοβούνται οι Βρυξέλλες εμφανίζονται ήδη στην καθημερινότητα των φορέων που υλοποιούν έργα. Στο 14ο Regional Growth Conference, στελέχη της αυτοδιοίκησης και του Ταμείου Παρακαταθηκών και Δανείων περιέγραψαν μια εικόνα σοβαρής διοικητικής πίεσης: ελλείψεις τεχνικών υπηρεσιών, αδυναμία ωρίμανσης μελετών, καθυστερήσεις σε διαγωνισμούς και υποστελέχωση.
«Είναι δυνατό να κάνεις έξυπνες πόλεις έχοντας έναν πληροφορικάριο στον δήμο;» διερωτήθηκε χαρακτηριστικά ο Μιχάλης Αγγελόπουλος από την ΚΕΔΕ, περιγράφοντας την πραγματικότητα πολλών δήμων.
Την ίδια στιγμή, στελέχη που βρίσκονται στην «πρώτη γραμμή» της διαχείρισης έργων περιγράφουν μια εικόνα σοβαρών διοικητικών δυσλειτουργιών.
Η Παναγιώτα Στάθη, αν. προϊσταμένη Διεύθυνσης στο Ταμείο Παρακαταθηκών και Δανείων, σημείωσε ότι υπάρχουν δήμοι χωρίς επαρκείς τεχνικές υπηρεσίες, ενώ συχνά ακόμη και οι ίδιες οι υπηρεσίες των φορέων «δεν επικοινωνούν μεταξύ τους», προκαλώντας καθυστερήσεις σε μελέτες, εγκρίσεις και εκταμιεύσεις. Όπως ανέφερε, το Ταμείο καλείται πολλές φορές να λειτουργήσει ως μηχανισμός συνεχούς υποστήριξης των δήμων «από την αρχή μέχρι την τελευταία εκταμίευση».
Η Κομισιόν αναγνωρίζει πλέον ανοιχτά αυτό το πρόβλημα. Ο κ. Πανταζάτος μίλησε για «διοικητική έλλειψη στους φορείς που υλοποιούν έργα», εξηγώντας ότι για αυτόν ακριβώς τον λόγο έχουν ενταχθεί στο ΕΣΠΑ ειδικά προγράμματα διοικητικής ενίσχυσης.
Η Ελλάδα εξακολουθεί να θεωρείται μια από τις πιο αποτελεσματικές χώρες στην αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων. Όμως φαίνεται πως θα είναι πολύ πιο απαιτητική. Και το μεγάλο ερώτημα πλέον δεν είναι μόνο αν θα απορροφηθούν τα κονδύλια, αλλά αν τα έργα θα προλαβαίνουν να ολοκληρώνονται εγκαίρως, να λειτουργούν σωστά και να παράγουν πραγματικό αποτέλεσμα.
Διαβάστε ακόμη
Η γυναίκα που μετέτρεψε το πλυσταριό της σε μικρό αρτοποιείο
«Ανακαινίζω – Νοικιάζω»: Η Κύπρος δείχνει τον δρόμο – Τι λείπει από την ελληνική στεγαστική πολιτική
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα