Στην Ελλάδα, το να κεράσει κάποιος μια μπύρα την παρέα του θεωρείται συνήθως μια αυθόρμητη κίνηση φιλοξενίας και γενναιοδωρίας. Στη Γερμανία, όμως, τα πράγματα λειτουργούν αρκετά διαφορετικά. Ακόμη και όταν μια παρέα αποτελείται από στενούς φίλους, ο καθένας συχνά πληρώνει ακριβώς όσα έχει καταναλώσει, χωρίς αυτό να θεωρείται ένδειξη τσιγκουνιάς ή έλλειψης οικειότητας.
Η πρακτική αυτή, που μπορεί να ξενίσει τους επισκέπτες, αποτυπώνει μια βαθύτερη πτυχή της γερμανικής κουλτούρας: την ιδιαίτερη σημασία που αποδίδεται στη δικαιοσύνη, στη σαφήνεια και στην αποφυγή οικονομικών εκκρεμοτήτων, ακόμη και στις πιο προσωπικές σχέσεις.
Όπως εξηγεί δημοσίευμα του BBC, από τα μοντέρνα μπαρ του Βερολίνου μέχρι τις παραδοσιακές μπιραρίες, η πληρωμή του λογαριασμού ακολουθεί συχνά μια απλή αρχή: ο καθένας αναλαμβάνει το κόστος των δικών του παραγγελιών.
Έτσι, αντί να μοιράζεται ο συνολικός λογαριασμός ισόποσα μεταξύ όλων, όπως συμβαίνει σε πολλές άλλες χώρες, οι πελάτες ενημερώνουν τον σερβιτόρο για το τι ακριβώς παρήγγειλαν και καταβάλλουν το αντίστοιχο ποσό.
«Καθαροί λογαριασμοί, καλοί φίλοι»
Πίσω από αυτή τη συνήθεια δεν βρίσκεται απαραίτητα η απροθυμία των Γερμανών να ξοδέψουν χρήματα για τους φίλους τους. Αντίθετα, για πολλούς πρόκειται για έναν τρόπο να διατηρούν τις σχέσεις τους απαλλαγμένες από οικονομικές παρεξηγήσεις.
Ο Julian Berger, μπάρμαν στο πολυτελές ξενοδοχείο Orania Berlin, στην περιοχή Kreuzberg του Βερολίνου, περιγράφει στο BBC μια κουλτούρα στην οποία ακόμη και το ποιος πλήρωσε τον προηγούμενο γύρο ποτών μπορεί να έχει σημασία.
«Οι άνθρωποι σίγουρα μετρούν ποιος έχει πληρώσει πόσους γύρους ποτών», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Η λογική είναι ότι όταν ο καθένας καλύπτει τα δικά του έξοδα, δεν δημιουργείται αίσθηση υποχρέωσης απέναντι στους υπόλοιπους.
Ο Αυστριακός ερευνητής τάσεων Harald Pitters, ο οποίος είναι παντρεμένος με Γερμανίδα, συνδέει τη συγκεκριμένη συμπεριφορά με τη γερμανική αντίληψη περί δικαιοσύνης και ελέγχου των οικονομικών συναλλαγών.
Όπως εξηγεί, δύο στενοί Γερμανοί φίλοι του ένιωθαν άβολα όταν η παρέα αποφάσιζε να πληρώνει εναλλάξ τους γύρους των ποτών.
Ο λόγος ήταν απλός: δεν μπορούσαν να γνωρίζουν εκ των προτέρων πόσο θα διαρκούσε η έξοδος, πόσα ποτά θα παραγγέλλονταν ή αν τελικά όλοι θα συνεισέφεραν το ίδιο ποσό.
Η αβεβαιότητα αυτή δημιουργούσε μια αίσθηση ανισορροπίας, την οποία προτιμούσαν να αποφεύγουν.
«Αν ο καθένας πληρώνει τα δικά του, δεν υπάρχει περιθώριο απογοήτευσης», σημειώνει ο Pitters.
Η συγκεκριμένη στάση συνοψίζεται σε μια παλιά γερμανική παροιμία:
«Klare Rechnung, gute Freunde» – «Καθαροί λογαριασμοί, καλοί φίλοι».
Για πολλούς Γερμανούς, επομένως, η ξεκάθαρη οικονομική συνεννόηση δεν λειτουργεί ανταγωνιστικά προς τη φιλία. Αντίθετα, θεωρείται ένας τρόπος προστασίας της.
Γιατί το κέρασμα μπορεί να δημιουργήσει αμηχανία
Σε χώρες όπου η φιλοξενία συνδέεται στενά με το κέρασμα, η προσφορά ενός ποτού αντιμετωπίζεται ως ένδειξη συμπάθειας, χωρίς να προϋποθέτει απαραίτητα ανταπόδοση.
Στη Γερμανία, ωστόσο, η ίδια κίνηση μπορεί να δημιουργήσει διαφορετικές προσδοκίες.
Όταν κάποιος πληρώνει για ολόκληρη την παρέα, οι υπόλοιποι ενδέχεται να αισθανθούν ότι πρέπει να ανταποδώσουν σε κάποια επόμενη ευκαιρία.
Αυτό γίνεται πιο περίπλοκο όταν οι συνθήκες δεν επιτρέπουν μια ισότιμη ανταλλαγή. Κάποιος μπορεί να φύγει νωρίτερα, άλλος να παραγγείλει περισσότερα ποτά και κάποιος τρίτος να καταναλώσει ελάχιστα.
Η χωριστή πληρωμή καταργεί αυτές τις μικρές οικονομικές ανισορροπίες προτού εξελιχθούν σε κοινωνική αμηχανία.
Σύμφωνα με τον Berger, οι Γερμανοί διαθέτουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη αίσθηση του δικαίου και αισθάνονται πιο άνετα όταν οι οικονομικές σχέσεις παραμένουν απολύτως ξεκάθαρες.
Αυτό εξηγεί γιατί η πρακτική δεν περιορίζεται σε άγνωστους ή συναδέλφους, αλλά εφαρμόζεται συχνά ακόμη και μεταξύ ανθρώπων που συνδέονται με μακροχρόνιες φιλίες.
Στη Βαυαρία, όμως, οι κανόνες αλλάζουν
Παρά τη διαδεδομένη συνήθεια της χωριστής πληρωμής, η Γερμανία δεν ακολουθεί έναν ενιαίο άγραφο κανόνα σε κάθε περιοχή και περίσταση.
Στη νότια Γερμανία και ιδιαίτερα στη Βαυαρία, το κέρασμα είναι περισσότερο συνηθισμένο, κυρίως στις παραδοσιακές μπιραρίες και στους υπαίθριους κήπους μπίρας, τους γνωστούς Biergärten.
Εκεί, η κατανάλωση μπίρας αποτελεί μέρος μιας έντονης συλλογικής παράδοσης, στην οποία η κοινωνική συναναστροφή έχει κεντρικό ρόλο.
Ανάλογη ατμόσφαιρα επικρατεί στις μεγάλες τοπικές γιορτές, όπου η μουσική, ο χορός και η διασκέδαση δημιουργούν ένα διαφορετικό πλαίσιο για την προσφορά ποτών.
Ο Pitters εξηγεί ότι σε ορισμένες τέτοιες εκδηλώσεις η υπερβολική προσήλωση στη χωριστή πληρωμή μπορεί να θεωρηθεί μάλλον παράξενη.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι γιορτές συγκομιδής, το καρναβάλι της Κολωνίας και οι εκδηλώσεις για την επέτειο του λιμανιού του Αμβούργου.
Σε αυτές τις περιστάσεις, το να αγοράζει κάποιος ποτά αποκλειστικά για τον εαυτό του και τον σύντροφό του μπορεί να εκληφθεί ως υπερβολικά τυπική συμπεριφορά.
Μάλιστα, σύμφωνα με τον ερευνητή, οι παραδοσιακές τοπικές γιορτές γνωρίζουν νέα άνθηση, καθώς προσελκύουν ολοένα μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τις νεότερες γενιές.
Έτσι, ακόμη και στη Γερμανία, η κοινωνική περίσταση μπορεί να καθορίσει αν το κέρασμα αποτελεί αυθόρμητη κίνηση ή μια ασυνήθιστη εξαίρεση.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι τουρίστες πριν ζητήσουν τον λογαριασμό
Για τους επισκέπτες της Γερμανίας, η γνώση αυτής της μικρής πολιτισμικής διαφοράς μπορεί να αποτρέψει παρεξηγήσεις.
Η ασφαλέστερη επιλογή είναι να θεωρούν ότι κάθε άτομο θα πληρώσει όσα έχει παραγγείλει, εκτός εάν κάποιος διευκρινίσει εξαρχής ότι αναλαμβάνει το κόστος.
Υπάρχουν, μάλιστα, ορισμένες γερμανικές εκφράσεις που αποτυπώνουν με ακρίβεια αυτή τη νοοτροπία.
Η φράση «Ich lade dich ein», που σημαίνει «σε προσκαλώ», χρησιμοποιείται όταν κάποιος προσφέρει ένα γεύμα ή ποτό και αναλαμβάνει την πληρωμή.
Αντίστοιχα, όταν έρθει η ώρα του λογαριασμού, οι σερβιτόροι στα γερμανικά εστιατόρια και μπαρ συνηθίζουν να ρωτούν:
«Getrennt oder zusammen?» – «Χωριστά ή μαζί;»
Η ερώτηση θεωρείται απολύτως φυσιολογική και κανείς δεν εκπλήσσεται όταν μια παρέα επιλέγει να πληρώσει χωριστά.
Η συνηθισμένη απάντηση είναι εξίσου απλή:
«Getrennt, bitte» – «Χωριστά, παρακαλώ».
Τι αποκαλύπτει η συνήθεια για τη γερμανική κουλτούρα
Η στάση των Γερμανών απέναντι στο κέρασμα αποτελεί ένα ενδιαφέρον παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο διαφορετικές κοινωνίες αντιλαμβάνονται την ευγένεια, τη γενναιοδωρία και τη δικαιοσύνη.
Σε ορισμένες χώρες, η προσφορά ενός ποτού λειτουργεί ως αυθόρμητη έκφραση οικειότητας. Σε άλλες, η οικονομική ανεξαρτησία μεταξύ φίλων θεωρείται εξίσου σημαντική για τη διατήρηση μιας καλής σχέσης.
Αυτό που σε έναν επισκέπτη μπορεί να φαίνεται υπερβολική σχολαστικότητα, για έναν Γερμανό ενδέχεται να αποτελεί ένδειξη σεβασμού προς τον άλλον.
Η διαφορά, επομένως, δεν βρίσκεται απαραίτητα στο πόσο γενναιόδωροι είναι οι άνθρωποι, αλλά στον τρόπο με τον οποίο εκφράζουν τη γενναιοδωρία και αντιλαμβάνονται τις αμοιβαίες υποχρεώσεις και ίσως αυτό να είναι το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο της γερμανικής συνήθειας,, το γεγονός ότι η φιλία δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται μέσα από το ποιος πληρώνει τον λογαριασμό, αρκεί όλοι να αισθάνονται ότι η σχέση τους βασίζεται σε ισορροπία και αμοιβαίο σεβασμό.