Μια νίκη των Δημοκρατικών στις σημερινές ενδιάμεσες εκλογές των ΗΠΑ θα μπορούσε να προκαλέσει ανακούφιση, ακόμη και πανηγυρισμούς, σε αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες. Ωστόσο, η πολιτική αποδυνάμωση του Ντόναλντ Τραμπ στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η Ευρώπη θα βρεθεί σε καλύτερη θέση. Αντίθετα, ενδέχεται να οδηγήσει σε ακόμη πιο δύσκολες σχέσεις με την Ουάσιγκτον.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα ανάλυσης του Politico, που προειδοποιεί ότι μια πιθανή επικράτηση των Δημοκρατικών στο Κογκρέσο θα μπορούσε να περιορίσει τα περιθώρια κινήσεων του Αμερικανού Προέδρου στην εσωτερική πολιτική, αφήνοντάς του όμως μεγαλύτερο κίνητρο να επικεντρωθεί στην εξωτερική πολιτική και το εμπόριο.
Πρόκειται για δύο τομείς στους οποίους η εκτελεστική εξουσία των ΗΠΑ διαθέτει σημαντική αυτονομία και αντιμετωπίζει σχετικά περιορισμένους ελέγχους από το Κογκρέσο. Το αποτέλεσμα θα μπορούσε να είναι νέες αντιπαραθέσεις, εντονότερες πιέσεις και πρόσθετες απαιτήσεις προς τους Ευρωπαίους συμμάχους.
«Θα ήταν λάθος για τους Ευρωπαίους να θεωρήσουν ότι οι διατλαντικές σχέσεις θα γίνουν πιο θερμές», προειδοποιεί ο Βόλφγκανγκ Ίσινγκερ, βετεράνος Γερμανός διπλωμάτης και πρώην πρόεδρος της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου.
«Η δική μου εκτίμηση είναι ότι θα συμβεί ακριβώς το αντίθετο», προσθέτει.
Οι Ευρωπαίοι προτιμούν τους Δημοκρατικούς, αλλά οι πανηγυρισμοί έχουν κινδύνους
Η ευρωπαϊκή κοινή γνώμη φαίνεται να επιθυμεί μια εκλογική ήττα των Ρεπουμπλικανών.
Σύμφωνα με πρόσφατη πανευρωπαϊκή έρευνα, το 58% των ερωτηθέντων υποστηρίζει τους Δημοκρατικούς, έναντι μόλις 18% που τάσσεται υπέρ των Ρεπουμπλικανών του Τραμπ.
Οι δημοσκοπήσεις στις ΗΠΑ δείχνουν ότι οι Ευρωπαίοι επικριτές του Αμερικανού προέδρου ενδέχεται να δουν τις προσδοκίες τους να επιβεβαιώνονται. Ωστόσο, ο Ίσινγκερ συμβουλεύει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αποφύγουν κάθε εκδήλωση θριαμβολογίας.
«Θα υπάρξουν φωνές εδώ στην Ευρώπη, ορισμένες μάλιστα σημαντικές, που θα θελήσουν να πανηγυρίσουν και να συγχαρούν τους Δημοκρατικούς. Πιστεύω όμως ότι αυτό θα ήταν δηλητηριώδες για τις σχέσεις μας», δηλώνει στο Politico.
Όπως εξηγεί, η Ευρώπη δεν έχει κανέναν λόγο να προσφέρει στον Λευκό Οίκο πρόσθετες αφορμές για αντιπαράθεση.
«Θα συμβούλευα τους Ευρωπαίους φίλους μου να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση και να αποφύγουν να δημιουργήσουν οποιαδήποτε δικαιολογία για να θυμώσει ο Λευκός Οίκος με την Ευρώπη, περισσότερο απ’ όσο είναι ήδη», σχολιάζει γελώντας.
Δεν συμμερίζονται, ωστόσο, όλοι οι αναλυτές την εκτίμηση ότι η ευρωπαϊκή αυτοσυγκράτηση μπορεί να επηρεάσει ουσιαστικά τη στάση του Τραμπ.
Η Ναταλί Τότσι, πρώην σύμβουλος δύο επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, θεωρεί ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν χρειάζεται ιδιαίτερες αφορμές για να στραφεί εναντίον της Ευρώπης.
«Για να είμαι ειλικρινής, δεν νομίζω ότι ο Τραμπ χρειάζεται πραγματικά λόγους ή δικαιολογίες για να επιτεθεί στην Ευρώπη», αναφέρει.
Κατά την ίδια, μια νίκη των Δημοκρατικών θα ήταν δύσκολο να μην προκαλέσει ικανοποίηση σε όσους ενδιαφέρονται για τη δημοκρατία, ιδιαίτερα λόγω των σχέσεων που έχει αναπτύξει το κίνημα MAGA με λαϊκιστές και πολιτικούς της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς.
Τι θα σήμαινε μια ήττα του Τραμπ για την ευρωπαϊκή πολιτική σκηνή
Μια εκλογική υποχώρηση του Τραμπ θα μπορούσε να ενισχύσει το ηθικό των φιλελεύθερων και κεντρώων πολιτικών δυνάμεων στην Ευρώπη.
Οι δυνάμεις αυτές έχουν ήδη αξιοποιήσει τις εκλογικές αποτυχίες του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία και του Αλεξάνταρ Βούτσιτς στη Σερβία ως ενδείξεις ότι η δυναμική του λαϊκισμού ενδέχεται να έχει φτάσει στο αποκορύφωμά της ή τουλάχιστον να έχει σταθεροποιηθεί.
Μια τέτοια εκτίμηση, ωστόσο, μπορεί να αποδειχθεί πρόωρη.
Η δημοσκοπική ισχύς της Μαρίν Λεπέν στη Γαλλία, καθώς και η πρόσφατη ενίσχυση της Εναλλακτικής για τη Γερμανία (AfD), δείχνουν ότι τα λαϊκιστικά πολιτικά ρεύματα εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντική επιρροή.
Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με την Τότσι, μια ήττα του κινήματος MAGA στις ΗΠΑ θα προσέφερε ψυχολογική και πολιτική ώθηση στους Ευρωπαίους φιλελεύθερους και κεντρώους.
Το ερώτημα, όμως, είναι εάν μια τέτοια εξέλιξη θα είχε και άμεσα πρακτικά οφέλη για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η απάντηση του Ίσινγκερ είναι κατηγορηματική: «Όχι ιδιαίτερα».
Γιατί ένας πολιτικά περιορισμένος Τραμπ μπορεί να γίνει πιο δύσκολος για την Ευρώπη
Ο πρώην επικεφαλής της Διάσκεψης Ασφαλείας του Μονάχου υποστηρίζει ότι η ανάληψη του ελέγχου του Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς θα είχε περιορισμένες άμεσες επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή πολιτική.
Μάλιστα, θα μπορούσε να δυσκολέψει ακόμη περισσότερο τις διατλαντικές σχέσεις.
«Εάν ο Ντόναλντ Τραμπ βρεθεί παγιδευμένος σε κοινοβουλευτικές έρευνες, διαδικασίες παραπομπής και περιορισμούς στην εσωτερική πολιτική από ένα εχθρικό Κογκρέσο, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα στραφεί στους τομείς όπου το Κογκρέσο έχει μικρότερη επιρροή: την εξωτερική και την εμπορική πολιτική», εξηγεί.
Κατά συνέπεια, η Ευρώπη θα πρέπει να προετοιμαστεί όχι για μια περίοδο μεγαλύτερης συνεργασίας, αλλά για περισσότερες τριβές και ακόμη πιο απαιτητική στάση της Ουάσιγκτον.
«Πρέπει να προετοιμαστούμε όχι για πιο αρμονικές διατλαντικές σχέσεις, αλλά για περισσότερη ένταση και ακόμη περισσότερες απαιτήσεις του Τραμπ από την Ευρώπη», τονίζει.
Την ίδια εκτίμηση συμμερίζεται ο Κερτ Βόλκερ, ο οποίος είχε υπηρετήσει ως τελευταίος πρέσβης των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ επί προεδρίας Τζορτζ Μπους του νεότερου.
«Μην περιμένετε μεγάλες αλλαγές από την κυβέρνηση Τραμπ», προειδοποιεί.
Έρευνες στο Κογκρέσο και πολιτικός πόλεμος στην Ουάσιγκτον
Ο Βόλκερ προβλέπει ότι μια νίκη των Δημοκρατικών θα μπορούσε να ανοίξει έναν νέο κύκλο σκληρής εσωτερικής αντιπαράθεσης.
Το Κογκρέσο, εκτιμά, θα ξεκινήσει εκτεταμένες έρευνες για τη δραστηριότητα του Τραμπ και του στενού πολιτικού και οικογενειακού του περιβάλλοντος.
Στο επίκεντρο θα μπορούσαν να βρεθούν ο ίδιος ο πρόεδρος, η οικογένειά του, οι οικογενειακές επιχειρήσεις, ο Στιβ Γουίτκοφ, ο Τζάρεντ Κούσνερ, ο Έλον Μασκ, ο Πιτ Χέγκσεθ και ο επικεφαλής του FBI, Κας Πατέλ.
«Ο Τραμπ θα πολεμήσει αυτή τη διαδικασία μέχρι τέλους και θα εξελιχθεί σε ένα μεγάλο πολιτικό τσίρκο», εκτιμά ο πρώην πρέσβης.
Η ενίσχυση των Δημοκρατικών θα μπορούσε ασφαλώς να σημαίνει μεγαλύτερη υποστήριξη προς την Ουκρανία και το ΝΑΤΟ μέσα στο Κογκρέσο.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Βόλκερ, αυτό δεν συνεπάγεται ότι οι Δημοκρατικοί θα έχουν τη δυνατότητα να επιβάλουν στον Αμερικανό πρόεδρο συγκεκριμένες αποφάσεις.
«Μπορούν να εγκρίνουν κονδύλια, αλλά ο Τραμπ μπορεί απλώς να απαντήσει: “Δεν είμαι υποχρεωμένος να τα δαπανήσω”», σημειώνει.
Ο Βόλκερ εκτιμά ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος θα εντείνει τη χρήση της λεγόμενης pocket rescission, μιας αμφισβητούμενης νομικής πρακτικής που επιδιώκει την ακύρωση ήδη εγκεκριμένων κονδυλίων από το Κογκρέσο.
Όπως εξηγεί, ο Τραμπ έχει ακολουθήσει παρόμοια τακτική σε πολλές περιπτώσεις, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τους δασμούς.
«Σε πολλά ζητήματα προτιμά να κερδίζει χρόνο και να δίνει τη μάχη στα δικαστήρια», προσθέτει.
Ιράν, ΝΑΤΟ και αμερικανικά στρατεύματα στην Ευρώπη
Η αβεβαιότητα επεκτείνεται και στις μεγάλες διεθνείς κρίσεις.
Ο Βόλκερ δηλώνει ότι δεν μπορεί να προβλέψει ποια πορεία θα επιλέξει ο Τραμπ απέναντι στο Ιράν.
Ο Αμερικανός πρόεδρος θα μπορούσε είτε να επαναλάβει τις στρατιωτικές επιχειρήσεις είτε να αφήσει την αντιμετώπιση της κρίσης κυρίως στην Ευρώπη και στις ασιατικές χώρες.
Σε ό,τι αφορά στο ΝΑΤΟ και το ενδεχόμενο μείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη, ο πρώην πρέσβης θεωρεί ότι ο Τραμπ πιθανότατα θα κινηθεί πιο προσεκτικά, φοβούμενος τις αντιδράσεις στο εσωτερικό των ΗΠΑ.
Ωστόσο, η πολιτική συμπεριφορά του Αμερικανού προέδρου παραμένει εξαιρετικά δύσκολο να προβλεφθεί.
Αυτό υπογραμμίζει και η Μπρόνγουεν Μάντοξ, διευθύντρια του βρετανικού ινστιτούτου διεθνών σχέσεων Chatham House.
Η ίδια αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ο Τραμπ, έπειτα από μια αρχική έντονη αντίδραση στο εκλογικό αποτέλεσμα, να περιορίσει την πολιτική του δραστηριότητα και να επικεντρωθεί σε προσωπικά του σχέδια.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται και η σχεδιαζόμενη νέα αίθουσα χορού στον Λευκό Οίκο.
Πρόκειται, πάντως, για ένα σενάριο που η ίδια αντιμετωπίζει περισσότερο ως ευχή παρά ως ασφαλή πρόβλεψη.
Το μεγαλύτερο πρόβλημα της Ευρώπης είναι ότι η Αμερική έχει αλλάξει
Για τη Μάντοξ, δεν υπάρχει ουσιαστικός λόγος πανηγυρισμού στην Ευρώπη, ανεξάρτητα από το αποτέλεσμα των ενδιάμεσων εκλογών ή την αντίδραση του Τραμπ.
Αντίθετα, οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα πρέπει να αναλογιστούν πόσο βαθιά έχει μεταβληθεί η πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Οι Αμερικανοί ψηφοφόροι εξέλεξαν τον Τραμπ δύο φορές. Ακόμη κι αν τώρα στραφούν εναντίον του, αυτές οι εκλογές δείχνουν ότι η προσοχή τους είναι πλέον στραμμένη προς το εσωτερικό», επισημαίνει.
Σύμφωνα με την ίδια, οι Ευρωπαίοι άργησαν να κατανοήσουν τη σημασία του κινήματος MAGA και τη διάρκεια της πολιτικής του επιρροής.
Εξακολουθούν, επίσης, να υποτιμούν την έκταση των αλλαγών που έχουν συντελεστεί στο αμερικανικό πολιτικό τοπίο, οι οποίες δεν περιορίζονται στο Ρεπουμπλικανικό Κόμμα, αλλά αφορούν και τους Δημοκρατικούς.
Το βασικό πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο ο Τραμπ ως πολιτική προσωπικότητα, αλλά η μεταβολή του τρόπου με τον οποίο οι ίδιες οι Ηνωμένες Πολιτείες αντιλαμβάνονται τον ρόλο τους στον κόσμο και τις σχέσεις τους με την Ευρώπη.
«Δεν νομίζω ότι η Αμερική βλέπει πλέον τον εαυτό της στην Ευρώπη με τον τρόπο που τον έβλεπε παλαιότερα», δηλώνει η Μάντοξ.
«Για μένα, αυτό το μήνυμα είναι ξεκάθαρο εδώ και αρκετό καιρό».
Το συμπέρασμα της ανάλυσης του Politico είναι ότι ακόμη και μια εκλογική ήττα του Τραμπ δεν θα αρκούσε για να επαναφέρει αυτομάτως τις διατλαντικές σχέσεις στην προηγούμενη κατάσταση. Η Ευρώπη καλείται να προσαρμοστεί σε μια Αμερική που έχει αλλάξει πολιτικές προτεραιότητες και ενδέχεται να συνεχίσει να τις ακολουθεί, ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα ελέγχει το Κογκρέσο.