Η Βουλγαρία υιοθετεί το ευρώ σήμερα 1η Ιανουάριου, σε μια περίοδο όπου το εσωτερικό πολιτικό θερμόμετρο ανεβαίνει ξανά και οι φόβοι ότι η φιλορωσική παραπληροφόρηση σπρώχνει την κοινή γνώμη σε δυσπιστία απέναντι στο νέο νόμισμα γίνονται όλο και πιο έντονοι. Η βαλκανική χώρα των περίπου 6,5 εκατομμυρίων κατοίκων αναμένεται να γίνει η 21η που θα ενταχθεί στην ευρωζώνη την 1η Ιανουαρίου, με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής στις Βρυξέλλες και στη Σόφια να ποντάρουν ότι το βήμα αυτό θα λειτουργήσει ως οικονομικός καταλύτης για το φτωχότερο κράτος-μέλος της ΕΕ και ταυτόχρονα ως «άγκυρα» για τη φιλοδυτική του πορεία.
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, υποστήριξε πως «χάρη στο ευρώ» η Βουλγαρία θα δει περισσότερες εμπορικές συναλλαγές, περισσότερες επενδύσεις και περισσότερες ποιοτικές θέσεις εργασίας, με πραγματική βελτίωση στα εισοδήματα. Στο ίδιο μήκος κύματος, ο επίτροπος Οικονομικών, Βάλντις Ντομπρόβσκις, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη Σόφια, περιέγραψε την αλλαγή ως κίνηση-κλειδί σε μια εποχή που η Ρωσία βρίσκεται σε πόλεμο με την Ουκρανία, οι γεωπολιτικές εντάσεις κλιμακώνονται και η παγκόσμια οικονομική αβεβαιότητα «υπογραμμίζει τη σημασία της ευρωπαϊκής ενότητας». Όπως είπε, οι περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες –και η Βουλγαρία ανάμεσά τους– είναι πολύ μικρές για να διαμορφώσουν μόνες τους τον σημερινό κόσμο· πραγματικό βάρος αποκτούν μόνο μέσα από την πλήρη ενσωμάτωσή τους στις πολιτικές και οικονομικές δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο συμβολικό επίπεδο, η χώρα έχει ήδη αρχίσει να «ντύνει» τη μετάβαση με εικόνες και αφηγήσεις. Κυκλοφόρησε νέα σειρά νομισμάτων που σηματοδοτεί την ένταξη, ενώ το δημόσιο debate αναζωπυρώνεται γύρω από το τι σημαίνει για την καθημερινότητα, την ταυτότητα και την πολιτική ισορροπία το πέρασμα από το λέβα στο κοινό ευρωπαϊκό νόμισμα.
Διχασμένη κοινωνία, εύθραυστο πολιτικό σκηνικό
Παρ’ όλα τα διαφημιζόμενα οφέλη, η βουλγαρική κοινωνία απέχει πολύ από το να εμφανίζεται ενωμένη. Πρόσφατη έρευνα του υπουργείου Οικονομικών δείχνει ότι 51% τάσσεται υπέρ της ένταξης, ενώ 45% είναι απέναντι. Και όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή άναψε το «πράσινο φως» τον Ιούνιο, το πολιτικό θερμόμετρο χτύπησε κόκκινο: στο κοινοβούλιο ξέσπασαν έντονες αντιπαραθέσεις, με βουλευτές του ακροδεξιού, φιλορωσικού κόμματος «Αναγέννηση» να επιχειρούν να μπλοκάρουν τη διαδικασία, ακόμη και με κινήσεις στο βήμα.
Ο Πέταρ Γκάνεφ, ανώτερος ερευνητής στο Ινστιτούτο Οικονομικών της Αγοράς στη Σόφια, βλέπει τη διαμάχη για το ευρώ ως καθρέφτη μιας γενικότερης πολιτικής έντασης. Όπως σημείωσε, η χώρα είναι διχασμένη σχεδόν σε κάθε μεγάλο θέμα και, πάνω στην ήδη υπάρχουσα αστάθεια, έχει χτιστεί ένα ιδιαίτερα εχθρικό πολιτικό περιβάλλον. Το υπόβαθρο δεν είναι τυχαίο: μια τετραετής πολιτική κρίση, με επτά κοινοβουλευτικές εκλογές και βαριά σκιά διαφθοράς, έχει διαβρώσει την εμπιστοσύνη προς το κράτος και έχει τροφοδοτήσει την πόλωση. Νωρίτερα μέσα στον Δεκέμβριο, η κυβέρνηση του πρώην πρωθυπουργού Ρόζεν Ζελιαζκόφ παραιτήθηκε πριν συμπληρώσει χρόνο στην εξουσία, μετά από εβδομάδες μαζικών διαδηλώσεων κατά της διαφθοράς σε όλη τη χώρα.
Ο φόβος των τιμών και το «κόστος» της μετάβασης
Παρότι οι περισσότεροι εκτιμούν ότι το πολιτικό δράμα δύσκολα θα εκτροχιάσει το χρονοδιάγραμμα, ένα ερώτημα επιστρέφει επίμονα στις συζητήσεις: θα υπάρξει άλμα τιμών στην αλλαγή νομίσματος; Με μέσο μηνιαίο μισθό περίπου 1.100 λίρες, πολλοί Βούλγαροι θεωρούν ότι δεν έχουν περιθώρια να απορροφήσουν ούτε μικρές αυξήσεις. Οι αγροτικές κοινότητες και οι ηλικιωμένοι εμφανίζονται πιο εκτεθειμένοι και, ταυτόχρονα, πιο φοβισμένοι από τον πληθωρισμό, ακόμη κι αν οι Βρυξέλλες επιμένουν ότι δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν άνοδο τιμών εξαιτίας της ένταξης.
Στο Βίντιν, στη βορειοδυτική Βουλγαρία, ο 67χρονος Νέντσο και η σύζυγός του, Μάγια Νέσεφ, συνταξιούχοι και οι δύο, περιγράφουν μια καθημερινή αγωνία που συνοψίζεται σε ένα πράγμα: αβεβαιότητα. Η Μάγια λέει πως ανησυχεί για τον οικογενειακό προϋπολογισμό και αναρωτιέται τι πρέπει να κάνει πρακτικά: να κάνει αποθέματα; να κρατήσει λέβα για τον Ιανουάριο; να συνεχίσει με το παλιό νόμισμα και μετά να περάσει σταδιακά στο ευρώ; «Υπάρχει μεγάλη αβεβαιότητα», επιμένει.
Αλλού, η συζήτηση δεν αφορά μόνο τα χρήματα. Η 26χρονη Έλενα Βασίλεβα, μηχανικός στη βιομηχανία τροφίμων από τη Χισάρια, φοβάται ότι με την εγκατάλειψη του λέβα –ενός νομίσματος που εισήχθη το 1881– η χώρα θα χάσει ένα κομμάτι της ταυτότητάς της. Στα χαρτονομίσματα και στα κέρματα, λέει, φιλοξενούνται μορφές που η Βουλγαρία θεωρεί «δικές της» και η αντικατάστασή τους μοιάζει σαν συμβολική απώλεια.
Το αφήγημα της «κρίσης τύπου Ελλάδας» και ο πόλεμος της πληροφορίας
Στο πολιτικό μέτωπο, οι αντίπαλοι της ένταξης επιχειρούν να δώσουν στη μετάβαση έναν δραματικό τόνο. Ο μακροοικονομολόγος και σύμβουλος του αντιευρωπαϊκού κόμματος «Αναγέννηση», Βίκτορ Παπαζόφ, που το κόμμα του έχει κάνει εκστρατεία κατά του ευρώ και διατηρεί σχέσεις με το κόμμα «Ενωμένη Ρωσία» του Βλαντιμίρ Πούτιν, ισχυρίστηκε ότι η Βουλγαρία κινδυνεύει να μπει σε τροχιά κρίσης τύπου Ελλάδας. Σε γραπτή δήλωση, υποστήριξε ότι η ένταξη θα επιδεινώσει την κατάσταση και θα «επιταχύνει» την πορεία προς την κρίση, λέγοντας ότι δεν βλέπει ούτε ένα σοβαρό θετικό στοιχείο.
Ο ηγέτης του κόμματος, Κοστάντιν Κοστάντινοφ, έχει δεχθεί κριτική και για ισχυρισμούς χωρίς τεκμηρίωση, όπως ότι οι Βούλγαροι θα χάσουν αποταμιεύσεις μετά την ένταξη λόγω της συναλλαγματικής ισοτιμίας. Την ίδια στιγμή, ερευνητικές εκθέσεις έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ένα δίκτυο εκστρατειών στα social media, με συνδέσεις στη Ρωσία, επιχείρησε να υπονομεύσει την υποστήριξη προς το ευρώ μέσω παραπληροφόρησης.
Ερωτηθείς ειδικά για την υποτιθέμενη ρωσική επιρροή, ο Βάλντις Ντομπρόβσκις απάντησε ότι «δεν είναι μυστικό» πως η Ρωσία διεξάγει υβριδικό πόλεμο κατά της Ευρώπης, περιγράφοντας ένα μίγμα προκλήσεων, πράξεων σαμποτάζ, παραβιάσεων του ευρωπαϊκού εναέριου χώρου, ανάμιξης στις πολιτικές διαδικασίες στην ΕΕ και εκτός αυτής, καθώς και συστηματικής διάδοσης παραπληροφόρησης.
Οι «ήσυχοι» υποστηρικτές και το άγχος της μετάβασης
Παρά τις εντάσεις, υπάρχει και μια άλλη Βουλγαρία που βλέπει το ευρώ ως επένδυση στο μέλλον. Η 35χρονη φαρμακοποιός Μαρία Βαλεντίνοβα από τη Σόφια θεωρεί ότι το κοινό νόμισμα «μακροπρόθεσμα θα είναι καλό για την οικονομία». Λέει ότι χαίρεται που ο εξάχρονος γιος της θα μεγαλώσει σε μια χώρα ενταγμένη στην ευρωζώνη, αν και παραδέχεται ότι η μεταβατική περίοδος θα είναι «λίγο αγχωτική».
Το πρακτικό χρονοδιάγραμμα έχει ήδη οριστεί: μέχρι τις 31 Ιανουαρίου θα γίνονται δεκτές πληρωμές τόσο σε λέβα όσο και σε ευρώ, ενώ από εκεί και πέρα θα επιτρέπονται μόνο συναλλαγές σε ευρώ. Ο Πέταρ Γκάνεφ εκτιμά ότι, αν δεν υπάρξουν απρόοπτα, η προσαρμογή θα είναι σχετικά γρήγορη και σε λίγες εβδομάδες οι περισσότεροι θα έχουν συνηθίσει το νέο νόμισμα. Όπως λέει, το αν η Βουλγαρία θα εξελιχθεί σε «καλό» ή «κακό» παράδειγμα μέσα στην ευρωζώνη δεν θα κριθεί από το χαρτονόμισμα, αλλά από τις επιλογές της ίδιας της χώρας.
Τα σχέδια των βουλγαρικών κερμάτων ευρώ: άγιοι, μνήμη, ρίζες
Η μετάβαση «γράφεται» και πάνω στο μέταλλο. Τα σχέδια που θα κοσμούν τα βουλγαρικά κέρματα ευρώ αντλούν από μοτίβα που υπάρχουν ήδη στο λέβα, το νόμισμα που πήρε το όνομά του από μια παλιά λέξη που σημαίνει «λιοντάρι». Ο Ιππέας της Μαδάρα, ανάγλυφο σε βράχο από τις αρχές του 8ου αιώνα και μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO από το 1979, θα βρίσκεται στα κέρματα των 1, 2, 5, 10, 20 και 50 σεντ. Στο κέρμα του 1 ευρώ θα απεικονίζεται ο Άγιος Ιβάν του Ρίλα, βούλγαρος πολιούχος και ιδρυτής του Μοναστηριού της Ρίλα, ενώ στο κέρμα των 2 ευρώ θα φιλοξενείται ο Παΐσιος του Χιλανδαρίου, μοναχός που συνέδεσε το όνομά του με την εθνική αναγέννηση της χώρας. Στην περιφέρεια του κέρματος θα υπάρχει η επιγραφή: «Ο Θεός να προστατεύει τη Βουλγαρία».
Τι πιστεύουν οι πολίτες
Οι φωνές που κατέγραψε το POLITICO δείχνουν μια κοινωνία κομμένη στα δύο, με το ευρώ να διαβάζεται είτε ως «εισιτήριο κανονικότητας» είτε ως ρίσκο για το βιοτικό επίπεδο.
Στη μεριά των υποστηρικτών, ο 73χρονος Αντόν Τεοφίλοφ, πωλητής σε υπαίθρια αγορά στο Πέρνικ, βλέπει την ένταξη ως ένα πρακτικό άλμα: κοινό νόμισμα χωρίς συναλλαγματικές ισοτιμίες, ευκολότερες πληρωμές και μετακινήσεις στην ΕΕ, λιγότερη ταλαιπωρία για ταξίδια και δουλειές. Θεωρεί ότι δεν θα υπάρξει αναταραχή στην καθημερινότητα, ενώ ζητά από το κράτος καθαρή ενημέρωση για όσους παραμένουν μπερδεμένοι, σε μια χώρα που –όπως λέει– είναι ήδη διχασμένη. Στο ίδιο, αισιόδοξο μήκος κύματος κινείται και η 20χρονη Νατάλι Ιλιέβα, φοιτήτρια πολιτικών επιστημών: περιγράφει το ευρώ ως «βήμα μπροστά» που θα σταθεροποιήσει τη θέση της Βουλγαρίας στην Ευρώπη και θα διευκολύνει τους ανθρώπους, ειδικά όσους ταξιδεύουν. Αναγνωρίζει ότι η μεταβατική περίοδος μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά υπογραμμίζει πως, έτσι κι αλλιώς, το λέβα είναι εδώ και χρόνια συνδεδεμένο με το ευρώ, και τονίζει ότι το κράτος πρέπει να επιτηρεί την αγορά για να αποτρέψει καταχρήσεις και να «σπάσει» την παραπληροφόρηση με απλή, κατανοητή ενημερωτική καμπάνια.
Στην αντίπερα όχθη, η 55χρονη Πέτια Σπασόβα, ορθοπεδικός στη Σόφια, δηλώνει έντονα ανήσυχη και θεωρεί ότι δεν είναι η κατάλληλη στιγμή: επικαλείται την πολιτική αστάθεια, τα προβλήματα που –κατά την άποψή της– αντιμετωπίζει η ίδια η ευρωζώνη και τον φόβο ότι, ως φτωχότερο κράτος-μέλος της ΕΕ, η Βουλγαρία θα δεχθεί μεγαλύτερη πίεση στο κόστος ζωής. Περιγράφει την ήδη αισθητή άνοδο τιμών σε βασικά αγαθά και μεταφέρει την αγωνία για τους πιο αδύναμους, ειδικά εκτός πρωτεύουσας, που δυσκολεύονται ακόμη και να καλύψουν έξοδα μετακίνησης για ιατρικές εξετάσεις. Παράλληλα, εκφράζει την αίσθηση ότι η γνώμη των πολιτών δεν ακούγεται και αντιμετωπίζει την ένταξη ως κάτι που θα φέρει προβλήματα, όχι μεγαλύτερη «ευρωπαϊκότητα».
Ακόμη πιο σκληρή είναι η στάση του 53χρονου Σβετοσλάβ Μπονίνσκι, οδηγού φορτηγού από το Γκάμπροβο, που δηλώνει κάθετα αντίθετος. Φοβάται κερδοσκοπία και πληθωρισμό, θεωρεί ότι οι μισθοί δεν θα προλάβουν την άνοδο των τιμών και βλέπει την ένταξη ως απώλεια ελέγχου, με τις Βρυξέλλες να καθορίζουν τον προϋπολογισμό και τις δαπάνες. Επιπλέον, αμφισβητεί ευθέως τα κυβερνητικά στοιχεία και υποστηρίζει ότι η χώρα δεν είναι έτοιμη, ζητώντας αναμονή μέχρι να ανέβουν οικονομία και μισθοί. Στην ίδια κατηγορία ανησυχίας εντάσσεται και η 47χρονη κοσμηματοποιός Γιάνα Τανκόφσκα από τη Σόφια, που περιμένει «ταραχώδες» το πρώτο εξάμηνο, προετοιμάζεται για περιορισμό εξόδων και φοβάται ότι θα μειωθεί η κατανάλωση, άρα και η πελατεία της. Θεωρεί πως το κράτος υπόσχεται ότι δεν θα υπάρξει αύξηση τιμών, αλλά η ίδια βλέπει το κόστος ζωής να ανεβαίνει ήδη, με χαρακτηριστικό παράδειγμα –όπως λέει– τη μεγάλη άνοδο στις τιμές ακινήτων τα τελευταία χρόνια.
Συνολικά, οι μαρτυρίες φωτίζουν δύο βασικούς άξονες: από τη μία, το ευρώ ως εργαλείο ευκολίας, κινητικότητας και «ευρωπαϊκής ένταξης» στην πράξη· από την άλλη, το ευρώ ως πηγή φόβου για πληθωρισμό, κερδοσκοπία και απώλεια οικονομικής ασφάλειας, ειδικά για όσους αισθάνονται ότι η χώρα μπαίνει στη μετάβαση με πολιτική αστάθεια και χαμηλά εισοδήματα.
Διαβάστε ακόμη
Αλεξανδρούπολη: Πώς θα γίνει ο νέος κόμβος μεταφορών της ΝΑ Ευρώπης
Πλειστηριασμοί: Τα μεγάλα ακίνητα που πέρασαν σε νέους ιδιοκτήτες το 2025 (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.