Τουλάχιστον τέσσερις φορές ακούστηκε η λέξη «σοκ» στη χθεσινή διαδικτυακή συνέντευξη Τύπου, μετά την ολοκλήρωση του έκτακτου Eurogroup για τις επιπτώσεις από την κρίση στη Μέση Ανατολή. Η χθεσινή συνεδρίαση αποδείχθηκε άκρως σημαντική και αποκαλυπτική για το τι έρχεται -και τι μπορεί να αναμένεται- όχι επειδή πήρε αποφάσεις, αλλά… για ποιους λόγους δεν έλαβε τελικά αποφάσεις!
Ουσιαστικά η Ευρώπη κινείται μεταξύ «Σκύλλας και Χάρυβδης» και δείχνει να προετοιμάζεται για μακρύ «ενεργειακό χειμώνα». Ενα μήνα μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή, το μόνο (βέβαιο) συμπέρασμα στο οποίο έχει καταλήξει προς το παρόν η ΕΕ είναι ότι η κρίση θα αποδειχθεί μεγαλύτερη από είχε αρχικά υπολογιστεί -αλλά και πολύ διαφορετική από εκείνη που έζησε η Ευρώπη το 2022.
Ο Κυριάκος Πιερρακάκης ως Πρόεδρος του Eurogroup προέταξε την ανάγκη στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων που πλήττονται από την κρίση. «Τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα, προσωρινά και να απευθύνονται στους ευάλωτους» τόνισε, για να δώσει την αίσθηση του επείγοντος.
Προς το παρόν όμως, η Κομισιόν τηρεί σκληρή – τεχνοκρατική στάση και δεν συζητά καν για ρήτρα διαφυγής . Θα συζητούσε, αν η ευρωπαϊκή οικονομία είχε ήδη μπει σε ύφεση, όπως προκύπτει από τις θέσεις που παρουσίασε στο Eurogroup.
Ωστόσο πριν φανεί η ύφεση, υπάρχει και ένα άλλο στάδιο: χαμηλή ανάπτυξη με υψηλό πληθωρισμό. Ο κίνδυνος αυτός λέγεται «στασιμοπληθωρισμός» και η Ευρώπη ετοιμάζεται να το ζήσει. Για αυτό δε ρίχνει από τώρα, όλα τα «όπλα» της.
«Ακόμα κι αν η σύγκρουση τελείωνε αύριο, οι συνέπειες αυτού του πολέμου που έχει εξαπλωθεί σε όλη τη Μέση Ανατολή θα μας ακολουθούσαν για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα» όπως αναφέρθηκε στη συνέντευξη Τύπου για τα συμπεράσματα του Eurogroup, από τον επικεφαλής του ESM Πιερ Γκραμένια.-την ίδια ώρα μάλιστα που η Κριστίν Λαγκάρντ έλεγε μιλώντας στο Economist πως «έχουν υποτιμηθεί τα ρίσκα του πολέμου, οι προσδοκίες για ταχεία επιστροφή στην κανονικότητα μπορεί να είναι υπερβολικά αισιόδοξες, αντιμετωπίζουμε ένα πραγματικό σοκ πιθανώς πέρα από αυτό που μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή».
«Μάχη» για το ρεύμα, «πόλεμος» στα ορυκτά καύσιμα
Το μήνυμα της Ευρώπης προς το παρόν είναι: «πόλεμος» στα ορυκτά καύσιμα, «γραμμή άμυνας» μόνο για το ηλεκτρικό ρεύμα. «Τα περιθώρια είναι στενά» τόνισε ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις. Γενικευμένα μέτρα και πολιτικές για επιδοτήσεις που αυξάνουν την κατανάλωση καυσίμων στην Ευρώπη, προς το παρόν αποκλείονται -ή κάθε χώρα κάνει το δικό της μέχρι εκεί που της επιτρέπουν οι δικές της δυνάμεις.
Τις επόμενες εβδομάδες η Κομισιόν θα προτείνει αλλαγές στον τρόπο τιμολόγησης ή και μειώσεις φόρων, αλλά μόνο στο ρεύμα. Και αυτό προσωρινά, για να κοστίζει πιο φθηνά από τα ορυκτά καύσιμα. Ενώ ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις προϊδεάζει και για έκτακτο φόρο στα υπερκέρδη των εταιριών ενέργειας, εφόσον αυτά υπάρξουν.
Τι μπορεί να σημαίνει αυτό για την Ελλάδα;
Στη χώρα μας ήδη ο ΦΠΑ στο ρεύμα είναι στο πολύ χαμηλό 6%, ενώ στα καύσιμα 24%. Άρα δεν αναμένεται όφελος από ενδεχόμενο μείωσης ΦΠΑ. Αλλά και ο ΕΦΚ στο ρεύμα (2-5 ευρώ ανά μεγαβατώρα) είναι χαμηλός, ενώ στα ορυκτά καύσιμα αναλογικά έως 20 ή και 40 φορές βαρύτερος (ανά θερμική μεγαβατώρα). Τέτοιες μειώσεις αφορούν κυρίως βόρειες χώρες.
Στον τρόπο υπολογισμού της χονδρικής τιμής υπάρχει όμως πεδίο για μεγάλες παρεμβάσεις, καθώς οι στρεβλώσεις έχουν πλήξει εδώ και χρόνια την Ανατολική Ευρώπη και τη χώρα μας -αλλά τώρα πια και την Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.
Επίσης, για τη χρηματοδότηση μέτρων, τα κράτη-μέλη μπορούν να λάβουν υπόψη τα έσοδα από το Σύστημα Εμπορίας Ρύπων (ETS) και «να εξετάσουν το ενδεχόμενο φορολόγησης πιθανών απροσδόκητων κερδών που συνδέονται με τις υψηλές τιμές ενέργειας».
Επιπλέον, τα κράτη-μέλη μπορούν, εάν το επιθυμούν, να παρέμβουν στον καθορισμό των τιμών για την παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα ενεργειακά φτωχά ή ευάλωτα νοικοκυριά. Όχι όμως οριζόντια, παρά μόνο εάν το Συμβούλιο κηρύξει περιφερειακή ή πανευρωπαϊκή ενεργειακή κρίση.
Επικίνδυνο παράδειγμα η Ισπανία
Στη μάχη των μέτρων στήριξης για την ενεργειακή κρίση, η Κομισιόν «κόβει τη φόρα» για μέτρα στήριξης σε όλες τις χώρες. Σε ειδικό κείμενο το οποίο τέθηκε ως βάση συζήτησης στο συμβούλιο Eurogroup, η Κομισιόν:
– συγκρίνει την κατάσταση με το 2022,
– προειδοποιεί ότι η κρίση σήμερα δημιουργεί παγκόσμιο πρόβλημα τροφοδοσίας και επάρκειας καυσίμων (λόγω αποκλεισμού των στενών του Ορμούζ ή καταστροφής εγκαταστάσεων και αποθεμάτων)
– προτάσσει μέτρα ενθάρρυνσης των καταναλωτών να εξοικονομούν ενέργεια με ενημερωτικές εκστρατείες και στοχευμένα κίνητρα χρήση συγκοινωνιών, ενεργειακή θωράκιση κτιρίων επιχειρήσεων κλπ.
– προτείνει να ισχύσουν εισοδηματικά κριτήρια μόνο για προστασία των πιο ευάλωτων χωρίς να στρεβλώνουν τις τιμές
– απαιτεί ακριβή στόχευση για την αποφυγή αναποτελεσματικής στήριξης και υπερβολικής δημοσιονομικής επιβάρυνσης -έως και 7 φορές πάνω από τα στοχευμένα μέτρα.
Ως «αντιπαράδειγμα» σωστών πολιτικών η Κομισιόν προβάλλει την «Ιβηρική εξαίρεση» στα μέτρα του 2022: παρότι ο Επίτροπος Ντομπρόβσκις επαίνεσε την πρόοδο που έχουν κάνει σε εναλλακτικές μορφές ενέργειας, το κείμενο της Κομισιόν αναλύει τα «μαθήματα» της κρίσης του 2022. Και, όπως αναφέρει, το πλαφόν στις τιμές αερίου για την παραγωγή ηλεκτρισμού στην Ισπανία και την Πορτογαλία, αν και μετρίασε την αύξηση των τιμών ηλεκτρισμού, αύξησε σημαντικά την κατανάλωση αερίου σε αυτές τις χώρες -σε μια εποχή σοβαρών ελλείψεων εφοδιασμού- επειδή το πλαφόν κατέστησε την παραγωγή ηλεκτρισμού από αέριο φθηνότερη οδηγώντας σε υψηλότερη χρήση.
Το μέτρο επηρέασε επίσης τις διασυνοριακές ροές ηλεκτρισμού, αυξάνοντας τις εξαγωγές στη Γαλλία. Αυξάνοντας τη ζήτηση αερίου που ήταν ήδη είδος εν ανεπαρκεία, συνέβαλε στην αύξηση τιμών στην ήδη πιεσμένη αγορά. «Για αυτόν τον λόγο, η επέκταση ενός τέτοιου μέτρου σε ευρωπαϊκό επίπεδο θα ήταν επικίνδυνη» τονίζει η Κομισιόν.
Διαβάστε ακόμη
Εκρηκτικό κοκτέιλ στα δημόσια έργα: Καύσιμα και υλικά «καίνε» τους προϋπολογισμούς
Συναγερμός στη ναυτιλία: Φόβοι για νέο κύμα επιθέσεων από τους Χούθι
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα