Ως καταλύτης για την επανεκτίμηση των κινδύνων που αντιμετωπίζουν οι ελληνικές και κυπριακές τράπεζες, λειτουργεί η νέα γεωπολιτική κρίση στη Μέση Ανατολή φέρνοντας στο προσκήνιο τόσο τη δομική εξάρτηση από τον τουρισμό και τη ναυτιλία όσο και τις μακροοικονομικές ευπάθειες που συνδέονται με την ενέργεια και τα εξωτερικά ελλείμματα.
Δύο πρόσφατες εκθέσεις, από τη Morningstar DBRS και την Autonomous, σκιαγραφούν ένα πιο σύνθετο τοπίο: από τη μία πλευρά αναδεικνύονται οι πιέσεις στην ανάπτυξη και στην ποιότητα ενεργητικού, και από την άλλη οι επιπτώσεις από την άνοδο των τιμών πετρελαίου και τη διεύρυνση των spreads, με κοινό παρονομαστή την αυξημένη αβεβαιότητα για τον τραπεζικό κλάδο. Παρά την ανθεκτικότητα που επιδεικνύουν μέχρι στιγμής οι τράπεζες, η εξέλιξη της κρίσης θα αποτελέσει τον καθοριστικό παράγοντα για την πορεία τους το επόμενο διάστημα.
Morningstar DBRS: Αδύναμοι κρίκοι για τις ελληνικές τράπεζες τουρισμός και ναυτιλία
Η νέα γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή επαναφέρει στο προσκήνιο έναν κρίσιμο και συχνά υποτιμημένο κίνδυνο για τις ελληνικές και κυπριακές τράπεζες, την υψηλή τους έκθεση σε δύο βασικούς πυλώνες των οικονομιών, τον τουρισμό και τη ναυτιλία. Παρά την ισχυρή κερδοφορία και τα κεφαλαιακά «μαξιλάρια», η επιδείνωση του εξωτερικού περιβάλλοντος αυξάνει τους κινδύνους για την ποιότητα ενεργητικού και τη δυναμική της πιστωτικής επέκτασης.
Σύμφωνα με ανάλυση της Morningstar DBRS, η Ελλάδα και η Κύπρος εμφανίζουν δυσανάλογα μεγάλη εξάρτηση από τους δύο αυτούς κλάδους, γεγονός που τις καθιστά πιο ευάλωτες σε εξωγενή σοκ σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές οικονομίες. Η αναζωπύρωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή, με αιχμή το ενδεχόμενο παρατεταμένων διαταραχών στη ναυτιλία και τις αερομεταφορές, δημιουργεί ένα πιο σύνθετο και αβέβαιο περιβάλλον.
Η διαταραχή στη διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ και οι ανακατευθύνσεις δρομολογίων έχουν αυξήσει το κόστος μεταφοράς και τα ασφάλιστρα κινδύνου, οδηγώντας σε άνοδο των ναύλων. Σε πρώτη φάση, αυτό λειτουργεί υποστηρικτικά για τα έσοδα των ναυτιλιακών εταιρειών και, κατ’ επέκταση, για την εξυπηρέτηση των δανείων τους.
Ωστόσο, η εικόνα αυτή δεν είναι βιώσιμη. Η αύξηση του κόστους καυσίμων, οι μεγαλύτερες αποστάσεις και η αβεβαιότητα στο διεθνές εμπόριο ενδέχεται να πιέσουν τα περιθώρια κερδοφορίας των ναυτιλιακών, αυξάνοντας σταδιακά τον πιστωτικό κίνδυνο για τις τράπεζες .
Για τις ελληνικές τράπεζες, η έκθεση στη ναυτιλία είναι μεν υψηλή, αλλά χαρακτηρίζεται από διαφοροποίηση και εξασφαλίσεις σε πλοία (asset-backed χρηματοδότηση), γεγονός που περιορίζει τους άμεσους κινδύνους.
Ο τουρισμός είναι ο πιο άμεσος δίαυλος μετάδοσης του ρίσκου
Αντίθετα, ο τουρισμός αποτελεί τον πιο ευαίσθητο κρίκο, καθώς επηρεάζεται άμεσα από γεωπολιτικές εντάσεις. Οι διακοπές πτήσεων, η αύξηση του κόστους ταξιδιών και η επιδείνωση του κλίματος ασφάλειας οδηγούν ήδη σε ακυρώσεις και επιβράδυνση της ζήτησης.
Η επίπτωση είναι πιο έντονη στην Κύπρο, λόγω γεωγραφικής εγγύτητας και μεγαλύτερης εξάρτησης από συγκεκριμένες αγορές, όπως το Ισραήλ. Στην Ελλάδα, οι επιπτώσεις εκτιμώνται πιο διαχειρίσιμες, καθώς η χώρα μπορεί να λειτουργήσει ως «ασφαλής εναλλακτική» έναντι άλλων προορισμών, εφόσον η κρίση δεν κλιμακωθεί περαιτέρω .
Παρόλα αυτά, η μετάδοση του κινδύνου είναι σαφής: χαμηλότερες τουριστικές ροές επηρεάζουν τα έσοδα μικρομεσαίων επιχειρήσεων, το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών και τελικά την ποιότητα των δανείων.
Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών αναδεικνύουν τη δομική έκθεση των τραπεζών όπου τα δάνεια προς μεταφορές και αποθήκευση αντιστοιχούν στο 19,8% των επιχειρηματικών δανείων στην Ελλάδα και στο 11,2% στην Κύπρο, έναντι μόλις 5,5% στην ΕΕ. Αντίστοιχα, η έκθεση σε τουρισμό (καταλύματα και εστίαση) φτάνει το 11,1% στην Ελλάδα και το 21,2% στην Κύπρο, πολλαπλάσια του ευρωπαϊκού μέσου όρου .
Η υψηλή αυτή συγκέντρωση αυξάνει την ευαισθησία των τραπεζών σε κλαδικά σοκ, αν και μέχρι σήμερα η ποιότητα ενεργητικού παραμένει ισχυρή, με χαμηλούς δείκτες μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Μακροοικονομικές επιπτώσεις και η επόμενη ημέρα
Ήδη, οι πρώτες πτωτικές αναθεωρήσεις στην ανάπτυξη για φέτος έχουν ξεκινήσει. Η Τράπεζα της Ελλάδος τοποθετεί την ανάπτυξη για το 2026 στο 1,9%, από 2,1% προηγουμένως, ενσωματώνοντας τις επιπτώσεις από την αυξημένη γεωπολιτική αβεβαιότητα και το ενεργειακό κόστος. Αντίστοιχα, η Κεντρική Τράπεζα Κύπρου έχει μειώσει την εκτίμηση για το ΑΕΠ στο 2,7%, κατά 0,3 ποσοστιαίες μονάδες, ακόμη και υπό την υπόθεση ότι η κρίση θα έχει σχετικά περιορισμένη διάρκεια .
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς ακόμη και σε ένα «ήπιο» σενάριο, η ανάπτυξη ήδη αναθεωρείται προς τα κάτω. Σε περίπτωση παράτασης της έντασης ή περαιτέρω ανόδου των τιμών ενέργειας, το περιθώριο επιδείνωσης παραμένει σημαντικό. Παράλληλα, οι δευτερογενείς επιπτώσεις όπως οι υψηλότερες τιμές ενέργειας, οι πληθωριστικές πιέσεις και η πιθανή αυστηρότερη νομισματική πολιτική, δημιουργούν ένα πιο απαιτητικό περιβάλλον για τις τράπεζες, ιδίως σε ότι αφορά τη ζήτηση δανείων και το κόστος χρηματοδότησης.
Οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν καλύτερη ανθεκτικότητα βραχυπρόθεσμα, χάρη στη δομή των χαρτοφυλακίων τους και τα ισχυρά θεμελιώδη, ενώ οι κυπριακές είναι πιο εκτεθειμένες σε άμεσους κραδασμούς. Ωστόσο, η εξέλιξη της κρίσης θα είναι ο καθοριστικός παράγοντας. Σε ένα σενάριο παρατεταμένης έντασης, οι πιέσεις σε τουρισμό και ναυτιλία θα μπορούσαν να μετατραπούν από διαχειρίσιμες σε συστημικές, επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της ποιότητας ενεργητικού σε ολόκληρο τον τραπεζικό κλάδο.
Autonomous: Το πετρέλαιο χτυπά οικονομία και τράπεζες
Ευάλωτη χαρακτηρίζεται η Ελλάδα και στις υψηλότερες τιμές του πετρελαίου καθώς αποτελεί αμιγώς εισαγωγική χώρα.
Αυτό αναφέρει σε έκθεσή της η Autonomous η οποία επισημαίνει πως η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει οδηγήσει σε υποχώρηση των τιμών των μετοχών των ελληνικών τραπεζών.
« Αξιολογούμε ότι η Ελλάδα είναι ευάλωτη σε υψηλότερες τιμές πετρελαίου, ενώ προκύπτει επιπλέον κίνδυνος από τη διεύρυνση των spreads των κρατικών ομολόγων λόγω αύξησης του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών. Αντίθετα, ο ναυτιλιακός τομέας δεν φαίνεται προς το παρόν να αποτελεί σημαντική ανησυχία».
Ο οίκος έδωσε σύσταση ουδετερότητας στην Τράπεζα Πειραιώς καθώς η αποτίμησή της έγινε λιγότερο ελκυστική σε σχέση με άλλες τράπεζες του κλάδου ενώ εκφράζει προτίμηση για Eurobank και Εθνική Τράπεζα, αφήνοντας την ίδια σύσταση για την Alpha Bank (αρνητική).
Η Ελλάδα είναι μεγάλος εισαγωγέας πετρελαίου, γεγονός που επιβαρύνει το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών, ειδικά όταν οι τιμές είναι υψηλές. Το έλλειμμα έφτασε το -5,7% του ΑΕΠ το 2025, και υπάρχει σαφής συσχέτιση με τις τιμές του πετρελαίου.
Παρότι υπάρχει έκθεση στη ναυτιλία, οι κίνδυνοι φαίνονται διαχειρίσιμοι, καθώς λίγα πλοία επηρεάζονται άμεσα και υπάρχουν ασφαλιστικές καλύψεις. Επιπλέον, οι αυξημένοι ναύλοι έχουν ενισχύσει τα έσοδα του κλάδου.
Εισαγωγές πετρελαίου & φυσικού αερίου (% ΑΕΠ, 2024)
Πίνακας 2: Ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών & πετρελαίου (% ΑΕΠ)
Πίνακας 3: Εισαγωγές πετρελαίου ανά χώρα (2024)
| Χώρα | Ποσοστό |
| Ιράκ | 31% |
| Καζακστάν | 28% |
| Λιβύη | 17% |
| Σαουδική Αραβία | 9% |
| Νορβηγία | 6% |
| Λοιποί | 10% |
Πίνακας 4: Εισαγωγές φυσικού αερίου (2024)
| Χώρα | Ποσοστό |
| Ρωσία | 45% |
| ΗΠΑ | 26% |
| Αζερμπαϊτζάν | 18% |
| Αλγερία | 3% |
| Λοιποί | 7% |
Πίνακας 5: Κάλυψη προβλέψεων δανείων (2025)
| Τράπεζα | Στάδιο 1 | Στάδιο 2 | Στάδιο 3 |
| Εθνική Τράπεζα | 0,8% | 7,8% | 56% |
| Πειραιώς | 0,4% | 5,4% | 44% |
| Eurobank | 0,4% | 10,2% | 46% |
| Alpha Bank | 0,2% | 4,4% | 28% / 41% |
| Μέσος όρος Ελλάδας | 0,5% | 7,0% | 47% |
| Ευρωζώνη | 0,2% | 3,3% | 43% |
Πίνακας 6: Δυνατότητα διανομής κεφαλαίου (Πειραιώς)
| Έτος | Κέρδη | Διανομή |
| 2025 | 1.062 | 584 |
| 2026 | 1.162 | 697 |
| 2027 | 1.272 | 827 |
| 2028 | 1.393 | 905 |
| 2029 | 1.553 | 1.009 |
| 2030 | 1.713 | 1.114 |
Σύνολο διανομών:
- έως 2028: €3,0 δισ.
- έως 2030: €5,1 δισ.
Πίνακας 7: Δυναμικό επιπλέον διανομών
| Πηγή | Επιπλέον ποσό |
| Ταχύτερη αύξηση καταθέσεων | €441 εκ. |
| Μερίσματα από Ethniki Insurance | €791 εκ. |
| Μείωση κεφαλαίου CET1 | €527 εκ. |
| Σύνολο | €1,76 δισ. |
Πίνακας 8: Αποτιμήσεις τραπεζών (2026E)
| Τράπεζα | P/E | P/TBV | ROTE | Dividend Yield |
| Εθνική | 8,7 | 1,2 | 15,3% | 5% |
| Πειραιώς | 7,1 | 1,1 | 13,8% | 4% |
| Eurobank | 7,7 | 1,1 | 15,3% | 4% |
| Alpha | 8,1 | 0,8 | 11,1% | 3% |
Πίνακας 9: Στοιχεία μετοχών (2026)
| Τράπεζα | Τιμή | Τιμή-στόχος | EPS 2026 | P/E 2026 |
| Alpha | 3,06 | 3,61 | 0,39 | 7,8 |
| Eurobank | 3,20 | 5,18 | 0,42 | 7,6 |
| Εθνική | 12,75 | 17,99 | 1,42 | 9,0 |
| Πειραιώς | 6,78 | 9,14 | 0,92 | 7,4 |
Ναυτιλία
Η Ελλάδα είναι από τις πρώτες χώρες που έρχονται στο μυαλό όταν γίνεται λόγος για τη ναυτιλία, η οποία έχει βρεθεί στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος των επενδυτών τις τελευταίες εβδομάδες λόγω του πρακτικού κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ εξαιτίας του πολέμου με το Ιράν, αναφέρει ο διεθνής οίκος.
Η έκθεση των ελληνικών τραπεζών στη ναυτιλία είναι πράγματι σημαντική, καθώς αντιστοιχεί περίπου στο 8%-10% των εξυπηρετούμενων δανείων τους. Όπως και σε άλλους τομείς εταιρικής χρηματοδότησης, η ναυτιλία παρουσίασε υγιή ανάπτυξη της τάξης του 6%-10% το 2025. Σύμφωνα με αναλυτικά στοιχεία της Alpha Bank, η κατανομή του χαρτοφυλακίου είναι περίπου 39% σε φορτηγά ξηρού φορτίου (dry bulk), 39% σε δεξαμενόπλοια (tankers), και μικρότερα ποσοστά σε containerships και LNG (12% και 9% αντίστοιχα).
Όλες οι ελληνικές τράπεζες αναφέρουν ότι μόνο ένας πολύ μικρός αριθμός πλοίων από τα χαρτοφυλάκιά τους βρίσκεται εγκλωβισμένος στη Μέση Ανατολή (λιγότερο από 3% του συνόλου). Τα πλοία αυτά καλύπτονται από ασφάλιση πολεμικού κινδύνου, πέραν της βασικής ναυτασφάλισης. Επιπλέον, η Εθνική Τράπεζα διαθέτει και ασφάλιση «mortgagee’s interest», η οποία προστατεύει την τράπεζα σε περίπτωση που δεν καλυφθούν ζημιές από τα βασικά ασφαλιστήρια.
Οι τράπεζες επισημαίνουν επίσης ότι τα πλοία που έχουν εγκλωβιστεί εξακολουθούν να αποφέρουν ικανοποιητικά έσοδα, καθώς αποθηκεύουν φορτία εν μέσω της σύγκρουσης. Συνολικά, ο ναυτιλιακός κλάδος φαίνεται μέχρι στιγμής να ωφελείται από την κατάσταση, λόγω της σημαντικής αύξησης των ναύλων. Ωστόσο, σε περίπτωση παρατεταμένης σύγκρουσης, ενδέχεται να υπάρξει αρνητική επίδραση μέσω μείωσης της μεταφορικής δραστηριότητας και συνεπακόλουθης πτώσης εσόδων.
Σε ευρύτερο επίπεδο, οι κίνδυνοι για την ποιότητα του ενεργητικού περιλαμβάνουν την πιθανή αύξηση του πληθωρισμού λόγω της σύγκρουσης, καθώς και την αρνητική επίδραση στον τουρισμό, σε περίπτωση κλιμάκωσης, λόγω ακυρώσεων καλοκαιρινών διακοπών. Παρ’ όλα αυτά, οι ελληνικές τράπεζες εμφανίζονται σχετικά θωρακισμένες, καθώς διαθέτουν υψηλότερα επίπεδα προβλέψεων σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές τράπεζες. Ξεχωρίζει η Eurobank με υψηλή κάλυψη δανείων Σταδίου 2 (10%), η Εθνική Τράπεζα με ισχυρή κάλυψη σε όλα τα στάδια, ενώ η Alpha Bank εμφανίζει χαμηλότερα ποσοστά. Μέρος των προβλέψεων της Alpha αφορά «calendar provisions», δηλαδή προσαρμογές που σχετίζονται με κανονιστικές απαιτήσεις βάσει της παλαιότητας των μη εξυπηρετούμενων δανείων.
Πίνακας: Ναυτιλιακή έκθεση τραπεζών (2025)
| Τράπεζα | Δάνεια ναυτιλίας (εκ. €) | % εξυπηρετούμενων δανείων |
| Εθνική Τράπεζα (NBG) | ~3.500 – 4.000 | ~8%–10% |
| Πειραιώς | ~3.000 – 3.500 | ~9%–10% |
| Eurobank | ~2.500 – 3.000 | ~8%–9% |
| Alpha Bank | ~2.000 – 2.500 | ~8% |
Πίνακας: Δείκτες ναύλων (Freight rates)
| Έτος | Baltic Dirty Tanker Index | SCFI | Baltic Dry Index |
| 2023 | χαμηλότερα επίπεδα | χαμηλό | χαμηλό |
| 2024 | άνοδος | άνοδος | άνοδος |
| 2025 | σημαντική αύξηση | υψηλό | υψηλό |
| 2026 | πολύ υψηλά επίπεδα | πολύ υψηλό | πολύ υψηλό |
Πίνακας: Κάλυψη προβλέψεων (2025)
| Τράπεζα | Στάδιο 1 | Στάδιο 2 | Στάδιο 3 |
| Εθνική Τράπεζα | 0,8% | 7,8% | 56% |
| Πειραιώς | 0,4% | 5,4% | 44% |
| Eurobank | 0,4% | 10,2% | 46% |
| Alpha Bank | 0,2% | 4,4% | 28% / 41% |
| Μέσος όρος Ελλάδας | 0,5% | 7,0% | 47% |
| Μέσος όρος Ευρωζώνης | 0,2% | 3,3% | 43% |
Οι δημοσιευμένοι δείκτες κόστους κινδύνου δεν αποτυπώνουν πλήρως την εικόνα των προβλέψεων των ελληνικών τραπεζών. Πέρα από τις προβλέψεις αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών (ECL) που καταγράφονται στην κατάσταση αποτελεσμάτων, οι τράπεζες αναγνωρίζουν επίσης προβλέψεις που σχετίζονται με συναλλαγές μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPA), δηλαδή όταν πωλούν δάνεια κάτω από τη λογιστική τους αξία. Το φαινόμενο αυτό είναι πιο έντονο στην περίπτωση της Alpha Bank. Δεδομένου ότι η Alpha εξακολουθεί να έχει υψηλότερο δείκτη μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPE), εκτιμάται ότι θα χρειαστούν σημαντικές πρόσθετες προβλέψεις για μελλοντικές συναλλαγές, της τάξης των €40–50 εκατ. ετησίως. Αυτός είναι ένας από τους λόγους, μαζί με χαμηλότερες εκτιμήσεις για καθαρά έσοδα από τόκους (NII), που οι προβλέψεις κερδοφορίας βρίσκονται κάτω από τη μέση εκτίμηση της αγοράς για τα έτη 2026–2027.
Ικανότητα απορρόφησης ζημιών του κλάδου
Οι περισσότερες ελληνικές τράπεζες εμφανίζουν ικανοποιητική εικόνα, καθώς τα προ φόρων κέρδη αντιστοιχούν περίπου στο 4% των δανείων για το 2026 (για την Alpha περίπου 3%). Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει επαρκές περιθώριο για την απορρόφηση απρόβλεπτων πιστωτικών ζημιών.
Τέλος, όσον αφορά την Τράπεζα Πειραιώς, ενώ νωρίτερα μέσα στο έτος είχε αναβαθμιστεί σε «Outperform», πλέον υποβαθμίζεται σε «Neutral». Αν και η αποτίμησή της παραμένει σχετικά χαμηλή, υπάρχουν άλλες ευρωπαϊκές τράπεζες με παρόμοια ή και χαμηλότερη αποτίμηση αλλά με καλύτερο προφίλ κινδύνου. Στην ελληνική αγορά, προτιμώνται η Εθνική Τράπεζα και η Eurobank ως πιο ελκυστικές επενδυτικές επιλογές στη δεδομένη συγκυρία.
Πίνακας: Κατανομή προβλέψεων (2025 & εκτίμηση 2026, % δανείων)
| Τράπεζα | Σύνολο προβλέψεων (2025) | ECL προβλέψεις | NPE/NPA συναλλαγές | Calendar provisions | Εκτίμηση 2026 |
| Εθνική (NBG) | 0,40% | ✔ | ✔ | ✔ | μέτριο επίπεδο |
| Πειραιώς | 0,69% | ✔ | ✔ | ✔ | αυξημένο |
| Eurobank | 0,59% | ✔ | ✔ | ✔ | σταθερό |
| Alpha | 0,48% | ✔ | υψηλό | ✔ | αυξημένο |
Πίνακας: Ικανότητα απορρόφησης ζημιών (2026 εκτίμηση)
| Δείκτης | Εκτίμηση |
| Κέρδη προ φόρων / Δάνεια (PBT/Loans) | ~4% (κλάδος) |
| Alpha Bank | ~3% |
| Συμπέρασμα | Ικανοποιητική ικανότητα απορρόφησης ζημιών |
Σύσταση για τράπεζες
| Τράπεζα | Σύσταση | Σχόλιο |
| Πειραιώς | Neutral | Λιγότερο ελκυστική αποτίμηση |
| Εθνική Τράπεζα | Outperform | Καλύτερο risk-reward |
| Eurobank | Outperform | Ελκυστική επιλογή |
| Alpha Bank | Underperform | Πίεση από προβλέψεις |
Διαβάστε ακόμη
Πλειστηριασμοί: Στο στόχαστρο ξανά Πέτσιος (Spider) και Παζαρόπουλος
Νέο επίδομα ανεργίας: Πώς αλλάζει ο τρόπος υπολογισμού
Ντόναλντ Τραμπ: «Η Κούβα έχει τελειώσει» – Πράσινο φως στην παράδοση ρωσικού πετρελαίου
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα