Η μάχη για τη διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ στην προεδρία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) αρχίζει να διαμορφώνει τα στρατόπεδα της επόμενης ημέρας στην Ευρωζώνη. Με δύο ισχυρά τεχνοκρατικά πρόσωπα, τον Ολλανδό Κλάας Νοτ (Klaas Knot) και τον Ισπανό Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος (Pablo Hernández de Cos), στο επίκεντρο των διεργασιών, η συζήτηση ξεπερνά τα πρόσωπα και αγγίζει τον ίδιο τον προσανατολισμό της ευρωπαϊκής νομισματικής πολιτικής.
Το διακύβευμα είναι μεγάλο: ποια αντίληψη θα επικρατήσει για τα επιτόκια, την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, τη στήριξη της ανάπτυξης και τη διαχείριση των οικονομικών αποκλίσεων μεταξύ Βορρά και Νότου; Και, κυρίως, ποιοι θα διαμορφώσουν τις πολιτικές και γεωγραφικές συμμαχίες που θα κρίνουν την επόμενη ηγεσία της Φρανκφούρτης;
Η αναμέτρηση έχει, επομένως, δύο διαστάσεις: από τη μία, τη σύγκρουση διαφορετικών οικονομικών προσεγγίσεων και, από την άλλη, τη διαπραγμάτευση των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων για την κατανομή της επιρροής στους κορυφαίους θεσμούς της Ευρωζώνης.
Δύο υποψήφιοι, δύο διαφορετικές οικονομικές σχολές
Στο ολλανδικό στρατόπεδο βρίσκεται ο Κλάας Νοτ, πρώην διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ολλανδίας, την οποία διηύθυνε από το 2011 έως το 2025. Πρόκειται για έναν κεντρικό τραπεζίτη με μακρά παρουσία στο Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ και σημαντική εμπειρία από την κρίση χρέους, την περίοδο των μηδενικών επιτοκίων και την πρόσφατη μάχη κατά του πληθωρισμού.
Ο Νοτ συνδέεται παραδοσιακά με τη σχολή των «γερακιών» (hawks), δηλαδή με την περισσότερο αυστηρή προσέγγιση στη νομισματική πολιτική. Δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη σταθερότητα των τιμών και στην ανάγκη να μην επιτρέπεται η παγίωση των πληθωριστικών πιέσεων. Στο παρελθόν είχε εκφράσει επιφυλάξεις για ορισμένα από τα μεγάλα προγράμματα αγοράς ομολόγων της ΕΚΤ, θεωρώντας ότι η υπερβολική νομισματική χαλάρωση μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους.
Απέναντί του βρίσκεται ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντεθ ντε Κος, πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ισπανίας από το 2018 έως το 2024 και σήμερα γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) στη Βασιλεία. Έχει επίσης διατελέσει πρόεδρος της Επιτροπής της Βασιλείας για την τραπεζική εποπτεία, αποκτώντας σημαντική διεθνή εμπειρία.
Ο Ισπανός θεωρείται περισσότερο πραγματιστής, με χαρακτηριστικά που τον τοποθετούν σχετικά πιο κοντά στη σχολή των «περιστεριών» (doves). Η προσέγγισή του δίνει μεγαλύτερη έμφαση στην ισορροπία ανάμεσα στη σταθερότητα των τιμών, την οικονομική ανάπτυξη και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι υποστηρίζει χαλαρή νομισματική πολιτική ανεξαρτήτως των πληθωριστικών δεδομένων.
Η διαφορά των δύο δεν πρέπει να υπερεκτιμάται. Αμφότεροι διαθέτουν μεγάλη εμπειρία στην ΕΚΤ και έχουν υπηρετήσει σε περιόδους έντονων οικονομικών αναταράξεων. Επιπλέον, οι αποφάσεις για τα επιτόκια λαμβάνονται συλλογικά και όχι από τον εκάστοτε πρόεδρο προσωπικά.
Το παιχνίδι των συμμαχιών – Βορράς και Νότος δεν είναι δύο συμπαγή μπλοκ
Η αντιπαράθεση έχει αναπόφευκτα και γεωγραφική διάσταση. Η υποψηφιότητα του Νοτ προέρχεται από την Ολλανδία, μια χώρα που παραδοσιακά δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη δημοσιονομική πειθαρχία και στην αυστηρή αντιμετώπιση του πληθωρισμού. Αντίστοιχα, η υποψηφιότητα του ντε Κος προέρχεται από την Ισπανία, μία από τις μεγαλύτερες οικονομίες του ευρωπαϊκού Νότου.
Θα ήταν, ωστόσο, υπεραπλούστευση να θεωρηθεί ότι οι χώρες του Βορρά θα στηρίξουν αυτομάτως τον Ολλανδό και οι χώρες του Νότου τον Ισπανό. Οι κυβερνήσεις θα σταθμίσουν την οικονομική φιλοσοφία των υποψηφίων, τις θεσμικές ισορροπίες, τις εθνικές τους επιδιώξεις και κυρίως το συνολικό πακέτο των αλλαγών στην ηγεσία της ΕΚΤ.
Ενδεικτική είναι η στάση της Ιταλίας. Σύμφωνα με το Reuters, η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι δεν έχει επιλέξει ακόμη μεταξύ των δύο υποψηφίων και εξετάζει τα χαρακτηριστικά και των δύο προτάσεων.
Το ενδιαφέρον, επομένως, στρέφεται και στις μεγάλες πρωτεύουσες της Ευρώπης, καθώς η υποστήριξη που θα συγκεντρώσουν οι δύο υποψήφιοι δεν θα κριθεί αποκλειστικά από τη νομισματική τους φιλοσοφία.
Γαλλία και Γερμανία κρατούν σημαντικά χαρτιά
Στην εξίσωση μπαίνουν δύο ακόμη κορυφαίες θέσεις στο Εκτελεστικό Συμβούλιο της ΕΚΤ, γεγονός που μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την τελική συμφωνία.
Η Γερμανίδα Ιζαμπέλ Σνάμπελ αποχωρεί από τη θέση της στις 3 Ιανουαρίου 2027, ενώ η θητεία του επικεφαλής οικονομολόγου της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, ολοκληρώνεται τον Μάιο του 2027. Έτσι, η διαδοχή της Λαγκάρντ δεν είναι η μοναδική εκκρεμότητα στην κορυφή της ευρωπαϊκής νομισματικής αρχής.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που μεταφέρει το Reuters, εάν η Γαλλία εξασφαλίσει τη θέση του επικεφαλής οικονομολόγου, θα μπορούσε να διαμορφωθεί ευνοϊκότερο περιβάλλον για την υποψηφιότητα Νοτ. Αντίθετα, εάν η Γερμανία εξασφαλίσει τη συγκεκριμένη θέση, η υποψηφιότητα του ντε Κος θα μπορούσε να αποκτήσει μεγαλύτερη δυναμική.
Πρόκειται για σενάρια διαπραγμάτευσης και όχι για συμφωνίες που έχουν ήδη κλείσει. Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η ανάγκη μεγαλύτερης γυναικείας εκπροσώπησης στα ανώτατα όργανα της ΕΚΤ, καθώς η αποχώρηση της Λαγκάρντ και της Σνάμπελ περιορίζει περαιτέρω τη γυναικεία παρουσία στο Διοικητικό Συμβούλιο.
Υπάρχει, μάλιστα, και μια ειδική παράμετρος στην περίπτωση του Ολλανδού. Εάν ο Νοτ αναλάβει την προεδρία, ο επίσης Ολλανδός Φρανκ Έλντερσον θα πρέπει να αποχωρήσει από το Εκτελεστικό Συμβούλιο, σύμφωνα με την καθιερωμένη πρακτική αποφυγής διπλής εκπροσώπησης της ίδιας χώρας. Αυτό δημιουργεί πρόσθετες δυνατότητες διαπραγμάτευσης για την κατανομή των θέσεων.
Η διαδικασία της επιλογής και το κρίσιμο ραντεβού της 9ης Νοεμβρίου
Το πρώτο ουσιαστικό πολιτικό ραντεβού είναι η συνεδρίαση του Eurogroup στις 9 Νοεμβρίου, υπό την προεδρία του Έλληνα υπουργού Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη. Εκεί οι υπουργοί Οικονομικών της Ευρωζώνης θα αποτιμήσουν τις δύο υποψηφιότητες, χωρίς να προβλέπεται κατ’ ανάγκην ότι θα καταλήξουν άμεσα σε έναν κοινό υποψήφιο.
Η τελική απόφαση ανήκει στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, έπειτα από σύσταση του Συμβουλίου της ΕΕ και διαβούλευση με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ.
Για να περάσει μια υποψηφιότητα απαιτείται ενισχυμένη ειδική πλειοψηφία: τουλάχιστον 16 από τις 21 χώρες της Ευρωζώνης, οι οποίες θα πρέπει να εκπροσωπούν τουλάχιστον το 65% του πληθυσμού της. Ο στόχος που έχει τεθεί σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι να ολοκληρωθεί η διαδικασία τον Δεκέμβριο, αν και δεν αποκλείεται να μετατεθεί για τον Ιανουάριο του 2027.
Τι σημαίνει η επιλογή για την Ελλάδα και τον ευρωπαϊκό Νότο
Για την Ελλάδα, η αναμέτρηση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής επηρεάζει άμεσα το κόστος δανεισμού του Δημοσίου, τη χρηματοδότηση των επιχειρήσεων, τα στεγαστικά δάνεια και συνολικά τις επενδύσεις.
Μια περισσότερο αυστηρή προσέγγιση, όπως αυτή που παραδοσιακά αποδίδεται στον Νοτ, θα μπορούσε να σημαίνει μεγαλύτερη επιμονή στην αντιμετώπιση του πληθωρισμού, ακόμη και όταν η οικονομική ανάπτυξη επιβραδύνεται.
Από την άλλη πλευρά, η προσέγγιση του ντε Κος, με τη μεγαλύτερη έμφαση στην ισορροπία μεταξύ πληθωρισμού και οικονομικής δραστηριότητας, θα μπορούσε να εκφράσει μια διαφορετική στάθμιση των οικονομικών κινδύνων.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η εκλογή του Ισπανού θα εξασφάλιζε χαμηλότερα επιτόκια για τις χώρες του Νότου ή ότι η ανάληψη της προεδρίας από τον Ολλανδό θα οδηγούσε αυτομάτως σε αυστηρότερη πολιτική. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ αποφασίζει συλλογικά και η στάση του κάθε προέδρου αποτελεί έναν μόνο παράγοντα στη διαμόρφωση των αποφάσεων.
Η μάχη δεν αφορά μόνο τον διάδοχο της Λαγκάρντ
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι η διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ εξελίσσεται σε μια ευρύτερη διαπραγμάτευση για την επόμενη ημέρα της ευρωπαϊκής νομισματικής αρχής.
Ο Νοτ και ο ντε Κος εκπροσωπούν δύο διαφορετικές αποχρώσεις στην προσέγγιση της νομισματικής πολιτικής, αλλά η τελική έκβαση θα εξαρτηθεί και από τις ισορροπίες μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών πρωτευουσών, τις παράλληλες τοποθετήσεις στο Εκτελεστικό Συμβούλιο και τη δυνατότητα οικοδόμησης μιας ευρύτερης πολιτικής συναίνεσης.
Με άλλα λόγια, η μάχη για τη Φρανκφούρτη μόλις αρχίζει. Και το αποτέλεσμα δεν θα κριθεί μόνο από το ποιος από τους δύο έχει την ισχυρότερη τεχνοκρατική παρουσία, αλλά και από το ποιος θα καταφέρει να συγκεντρώσει τις απαραίτητες συμμαχίες σε ένα σύνθετο ευρωπαϊκό παζάρι, όπου η προεδρία της ΕΚΤ αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της συνολικής συμφωνίας.
Η αντίστροφη μέτρηση για την απόφαση – Στόχος η 17η και 18η Δεκεμβρίου
Το χρονοδιάγραμμα της διαδοχής έχει πλέον αρχίσει να ξεκαθαρίζει. Το πρώτο κρίσιμο ραντεβού είναι στις 9 Νοεμβρίου, όταν το Eurogroup θα εξετάσει τις δύο υποψηφιότητες, χωρίς να αναμένεται κατ’ ανάγκην να καταλήξει σε έναν επικρατέστερο υποψήφιο.
Η τελική πολιτική συμφωνία επιδιώκεται να επιτευχθεί στη Σύνοδο Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 17 και 18 Δεκεμβρίου 2026. Προηγουμένως θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί οι απαραίτητες διαβουλεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την ΕΚΤ, καθώς και η σχετική σύσταση του Συμβουλίου της ΕΕ.
Εφόσον οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν εγκαίρως σε συμφωνία, η διαδικασία μπορεί να μεταφερθεί στον Ιανουάριο του 2027. Σε κάθε περίπτωση, ο χρόνος πιέζει, καθώς η Κριστίν Λαγκάρντ έχει ανακοινώσει ότι θα αποχωρήσει από την προεδρία στις 7 Φεβρουαρίου 2027.
Επομένως, οι επόμενες έξι εβδομάδες θα είναι καθοριστικές όχι μόνο για την επιλογή του νέου προέδρου της ΕΚΤ, αλλά και για τη συνολικότερη ανακατανομή των κορυφαίων θέσεων στη διοίκηση της ευρωπαϊκής νομισματικής αρχής.