Οι ελληνικοί Patriot πήγαν στη Σαουδική Αραβία για να προστατεύουν ενεργειακές εγκαταστάσεις. Πέντε χρόνια μετά, αποδεικνύεται ότι ανοίγουν και διπλωματικές πόρτες. «Ο λαός της Σαουδικής Αραβίας θα το θυμάται πάντα», είπε ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν στον Κυριάκο Μητσοτάκη, σε μια συνάντηση που ήρθε να υπενθυμίσει ότι οι συμμαχίες χτίζονται σε βάθος χρόνου, αλλά αποκτούν ιδιαίτερη αξία στις δύσκολες στιγμές.
Και η Αθήνα διέρχεται μια τέτοια στιγμή. Η επικύρωση του τουρκολιβυκού έφερε νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά η συνέχεια επεφύλασσε ένα διπλωματικό ριμπάουντ. Η Ουάσιγκτον αποδοκίμασε, το Κάιρο αντέδρασε κατηγορηματικά, οι Βρυξέλλες απέρριψαν τη συμφωνία. Και την ίδια ώρα, στο Ριάντ, ο Πρωθυπουργός έβαζε ακόμη ένα λιθαράκι σε μια στρατηγική σχέση με ισχυρό αποτύπωμα στην ασφάλεια, την ενέργεια και τις επενδύσεις. Δύο παράλληλες διπλωματικές διαδρομές, σε μια εβδομάδα που άρχισε με ένα δύσκολο γεγονός για την Αθήνα και έκλεισε με πολύ περισσότερα χαρτιά στο τραπέζι.
Το παρασκήνιο
Στο παλάτι Αλ Γιαμάμα του Ριάντ, οι συνομιλίες του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον ισχυρό άνδρα της Σαουδικής Αραβίας κράτησαν περίπου μιάμιση ώρα, μαζί με την κατ’ ιδίαν συνάντηση και τις διευρυμένες επαφές των αντιπροσωπειών.
Το ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι ο Μοχάμεντ Μπιν Σαλμάν δεν περιορίστηκε στις καθιερωμένες φιλοφρονήσεις. Σύμφωνα με πληροφορίες, ευχαρίστησε προσωπικά τον Έλληνα Πρωθυπουργό για την παρουσία των Patriot από το 2021 και τη σταθερή ελληνική υποστήριξη, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός ότι η συνεργασία αυτή δοκιμάστηκε στην πράξη.
Η Ελλάδα, άλλωστε, ανταποκρίθηκε θετικά και στο νέο σαουδαραβικό αίτημα για παράταση της παραμονής της πυροβολαρχίας, η οποία συμβάλλει στην προστασία κρίσιμων ενεργειακών υποδομών στο Γιανμπού, στην Ερυθρά Θάλασσα. Και σε μια περίοδο κατά την οποία οι επιθέσεις των Χούθι έχουν θέσει σε δοκιμασία την ασφάλεια του Βασιλείου, η συγκεκριμένη συνδρομή αποκτά πολύ μεγαλύτερο βάρος από εκείνο μιας συνηθισμένης αμυντικής συνεργασίας.
Δεν είναι τυχαίο ότι στη διευρυμένη συνάντηση συμμετείχαν από τη σαουδαραβική πλευρά οι υπουργοί Εξωτερικών, Ενέργειας και Εμπορίου, καθώς και ο Σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας. Τον Κυριάκο Μητσοτάκη πλαισίωναν, μεταξύ άλλων, ο γενικός γραμματέας Εθνικής Ασφάλειας Θάνος Ντόκος, η διευθύντρια του Διπλωματικού Γραφείου Κατερίνα Νασίκα, η διευθύντρια του Γραφείου Διεθνούς Στρατηγικού Σχεδιασμού Αριστοτελία Πελώνη και η διευθύντρια επικοινωνίας του Πρωθυπουργού, Κύρα Κάπη.
Στο τραπέζι βρέθηκαν το Ιράν, οι εξελίξεις στην Υεμένη και η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, με τον Έλληνα Πρωθυπουργό να επιμένει στην ανάγκη προστασίας των διεθνών θαλάσσιων οδών. Μια συζήτηση με προφανή ελληνική διάσταση, δεδομένης της σημασίας της ναυτιλίας, αλλά και των επιπτώσεων που μπορεί να έχουν οι περιφερειακές συγκρούσεις στο ενεργειακό κόστος και στο παγκόσμιο εμπόριο.
Η αλλαγή στο κλίμα
Η άλλη πλευρά του διπλωματικού ριμπάουντ έχει αφετηρία την απόφαση της 20ής Οκτωβρίου, όταν η Βουλή της ανατολικής Λιβύης επικύρωσε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη αρνητική της στάση. Η εξέλιξη δεν προκάλεσε αιφνιδιασμό στην Αθήνα, παρότι η Άγκυρα απέκτησε ένα νέο πολιτικό επιχείρημα για τη συμφωνία την οποία η Ελλάδα θεωρεί παράνομη και άκυρη. Η συνέχεια, όμως, δεν εξελίχθηκε με τους όρους που θα επιθυμούσε η τουρκική διπλωματία.
Το πιο πρόσφατο επεισόδιο ήρθε από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μετά την αρχική, περισσότερο αποστασιοποιημένη τοποθέτηση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που περιοριζόταν σε συστάσεις για διάλογο και διαπραγματεύσεις καλής πίστης, η Ουάσιγκτον επανήλθε την Κυριακή με μια ρητή αποδοκιμασία. Χαρακτήρισε την ανακοίνωση της επικύρωσης «μη εποικοδομητική και προκλητική», επισημαίνοντας ότι αύξησε τις εντάσεις στην περιοχή και ξεκαθαρίζοντας ότι η αμερικανική θέση για το τουρκολιβυκό δεν έχει μεταβληθεί.
Το μήνυμα των «Φαραώ»
Ακόμη πιο κατηγορηματικό ήταν το Κάιρο. Ο υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Μπαντρ Αμπντελάτι έθεσε το ζήτημα απευθείας στον Τούρκο ομόλογό του Χακάν Φιντάν, με την αιγυπτιακή διπλωματία να χαρακτηρίζει το μνημόνιο «μελάνι πάνω σε χαρτί», χωρίς νομική ισχύ ή συνέπειες για την Αίγυπτο.
Και δεν έμεινε εκεί. Το αιγυπτιακό υπουργείο Εξωτερικών γνωστοποίησε ότι προετοιμάζει πλήρη νομικό φάκελο με τη συνδρομή ειδικών του διεθνούς δικαίου, ενώ οι Γιώργος Γεραπετρίτης και Μπαντρ Αμπντελάτι επανέφεραν στις συνομιλίες τους την προοπτική επέκτασης προς ανατολάς της μερικής συμφωνίας οριοθέτησης θαλάσσιων ζωνών που υπέγραψαν οι δύο χώρες το 2020.
Το ενδιαφέρον είναι ότι η στάση της Αιγύπτου εκδηλώνεται ενώ ο πρόεδρος Αμπντέλ Φατάχ αλ Σίσι έχει αναλάβει ενεργότερο ρόλο και στο ζήτημα της ασφάλειας της Σαουδικής Αραβίας.
Στον διπλωματικό απολογισμό προστίθεται και η Ευρωπαϊκή Ένωση, που χαρακτήρισε το τουρκολιβυκό άκυρο, χωρίς έννομες συνέπειες για τρίτα κράτη, ενώ αντίδραση υπήρξε και από το Ισραήλ. Η Αθήνα έθεσε το ζήτημα στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ και προχώρησε σε επίσημη επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του Οργανισμού.
Ο ψηφιακός δρόμος των δισεκατομμυρίων
Το Ριάντ, πάντως, δεν είχε μόνο στρατιωτική και διπλωματική ατζέντα. Πίσω από τους Patriot βρίσκεται ένα διαφορετικό στοίχημα, με επίκεντρο τα δεδομένα, την ηλεκτρική ενέργεια και τις επενδύσεις. Πρόκειται για τον East to Med Data Corridor (EMC), το σχέδιο δημιουργίας ενός μεγάλου υποθαλάσσιου και χερσαίου δικτύου οπτικών ινών που θα συνδέει την Ασία με την Ευρώπη μέσω Σαουδικής Αραβίας και Ελλάδας.
Το έργο υλοποιείται με τη συμμετοχή της σαουδαραβικής STC μέσω της center3, της ΔΕΗ και της TTSA. Το δυτικό σκέλος του, με διαδρομή από τη Σαουδική Αραβία μέσω Μέσης Ανατολής και Κρήτης προς την ευρωπαϊκή αγορά, έχει προϋπολογισμό περίπου 700 εκατ. ευρώ, ενώ η ευρύτερη ανάπτυξη του δικτύου προβλέπει επέκταση προς την Ινδία και τη Σιγκαπούρη.
Στο κοινό ανακοινωθέν της συνάντησης καταγράφεται η πρόοδος του έργου και επαναβεβαιώνεται η δέσμευση για την ολοκλήρωσή του. Αντίστοιχη έμφαση δόθηκε στην προώθηση της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Σαουδικής Αραβίας, η οποία φιλοδοξεί να ανοίξει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο προς την Ευρώπη.
Άλλωστε, το διμερές εμπόριο έχει φθάσει τα 1,7 δισ. δολάρια το 2025, ενώ η σαουδαραβική πλευρά προσκάλεσε ελληνικές επιχειρήσεις να διερευνήσουν επενδυτικές ευκαιρίες, ακόμη και σε μεγάλα έργα που συνδέονται με την Expo 2030 και το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2034. Πρόκειται για πεδία που μπορούν να δώσουν νέο περιεχόμενο στις οικονομικές σχέσεις των δύο χωρών, πέρα από την ήδη στενή συνεργασία στην άμυνα.