Υπάρχουν οικογένειες που κληρονομούν σπίτια, περιουσίες ή επιχειρήσεις. Και υπάρχουν οικογένειες που κληρονομούν αυτοκρατορίες, εξουσία και την υποχρέωση να αποδεικνύουν διαρκώς ότι αξίζουν όσα τους παραδόθηκαν.
Η οικογένεια Μποτίν ανήκει στη δεύτερη κατηγορία.
Για περισσότερο από έναν αιώνα, το όνομά της είναι συνώνυμο της Banco Santander, της ισπανικής τράπεζας που ξεκίνησε ως περιφερειακό πιστωτικό ίδρυμα και εξελίχθηκε σε έναν από τους ισχυρότερους χρηματοπιστωτικούς ομίλους στον κόσμο.
Τέσσερις γενιές Μποτίν έμαθαν να αντιμετωπίζουν την τράπεζα όχι απλώς ως επιχείρηση, αλλά σχεδόν ως προέκταση της οικογένειας.
Και τώρα, μια γυναίκα αποφασίζει ότι αυτή η ιστορία πρέπει κάποτε να τελειώσει.
«Δεν θα υπάρξει άλλος Μποτίν στη διοίκηση της Santander».
Η φράση ανήκει στην Άνα Μποτίν, την 66χρονη εκτελεστική πρόεδρο της τράπεζας, που έπειτα από χρόνια δοκιμασιών, αμφισβήτησης και συγκρούσεων βρίσκεται σήμερα στην ισχυρότερη θέση της επαγγελματικής της πορείας.
Δεν είναι μια δήλωση αποχώρησης. Ούτε ανακοίνωση άμεσης διαδοχής.
Είναι, όμως, μια απόφαση με τεράστιο συμβολικό βάρος. Η γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στη διατήρηση της οικογενειακής κληρονομιάς δηλώνει ότι δεν σκοπεύει να την παραδώσει στην επόμενη γενιά.
Και για να καταλάβει κανείς γιατί, πρέπει να επιστρέψει πολλά χρόνια πίσω.
Η γυναίκα που παίζει γκολφ ενώ μια δυναστεία πλησιάζει στο τέλος της
Ο ουρανός είναι γκρίζος πάνω από τη βόρεια ακτή της Ισπανίας. Μια λεπτή βροχή πέφτει στο γήπεδο γκολφ Real Golf de Pedreña, σε μια περιοχή με ιδιαίτερη σημασία για την οικογένεια Μποτίν.
Η Άνα περπατά στο καταπράσινο γήπεδο με την άνεση ενός ανθρώπου που βρίσκεται στο φυσικό του περιβάλλον.
Η συζήτηση αλλάζει συνεχώς κατεύθυνση: από την πολιτική της Βραζιλίας στους Ιησουίτες και από εκεί στον θρυλικό Ισπανό γκολφέρ Σεβ Μπαγεστέρος.
Ο Μπαγεστέρος τη δίδασκε γκολφ όταν ήταν μικρό κορίτσι. Αργότερα παντρεύτηκε την αδελφή της, Κάρμεν, και έγινε μέλος της οικογένειας.
Η Μποτίν δείχνει χαλαρή. Σχεδόν ανέμελη.
Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι αυτή η γυναίκα βρέθηκε επί χρόνια στο επίκεντρο μιας από τις πιο σκληρές μάχες εξουσίας στον ευρωπαϊκό τραπεζικό κλάδο.
Από το 2014, όταν ανέλαβε την ηγεσία της Santander μετά τον αιφνίδιο θάνατο του πατέρα της, έχει περάσει από διαδοχικές κρίσεις: απογοητευτικές χρηματιστηριακές επιδόσεις, συγκρούσεις με κορυφαίους τραπεζίτες, δικαστικές αντιπαραθέσεις και αμφισβήτηση της ικανότητάς της να διοικήσει έναν παγκόσμιο όμιλο.
Σήμερα, όμως, τα δεδομένα είναι διαφορετικά.
Η Santander έχει ξεπεράσει σε χρηματιστηριακή αξία την ελβετική UBS, τη γαλλική BNP Paribas και την ιταλική UniCredit, κατακτώντας την πρώτη θέση στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Η μετοχή της έχει ενισχυθεί σχεδόν 150% μέσα σε δύο χρόνια, επιστρέφοντας σε επίπεδα που είχαν να εμφανιστούν από το 2007. Η τράπεζα καταγράφει κέρδη-ρεκόρ, οι μέτοχοι απολαμβάνουν υψηλές αποδόσεις και η διοίκησή της πραγματοποιεί σημαντικές διεθνείς συμφωνίες.
Ακριβώς τη στιγμή που η Μποτίν έχει πια καταφέρει να αποδείξει την αξία της, ανοίγει η συζήτηση για το τι θα συμβεί όταν φύγει.
Φίλοι και στενοί συνεργάτες εκτιμούν ότι θα παραμείνει ενεργή μέχρι τα μέσα της όγδοης δεκαετίας της ζωής της. Ωστόσο, η ίδια έχει συζητήσει με ορισμένους έμπιστους το ενδεχόμενο να εγκαταλείψει κάποια στιγμή τις εκτελεστικές αρμοδιότητες και να παραμείνει μη εκτελεστική πρόεδρος.
Μια τέτοια μετάβαση, ακόμη κι αν χρειαστεί χρόνια, θα αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διοικείται ένας από τους σημαντικότερους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς της Ευρώπης.
Η μικρή Άνα και ο πατέρας που δεν της χαριζόταν ποτέ
Η Άνα Πατρίσια Μποτίν-Σανθ ντε Σαουτουόλα Ο’Σέι γεννήθηκε το 1960, σε μία από τις πλουσιότερες οικογένειες της Ισπανίας.
Τα πρώτα 13 χρόνια της ζωής της τα πέρασε στο Σανταντέρ. Στη συνέχεια φοίτησε στο βρετανικό St Mary’s Ascot, σπούδασε Οικονομικά στο Bryn Mawr College των Ηνωμένων Πολιτειών και απέκτησε MBA από το Harvard Business School.
Από νωρίς ήταν σαφές ότι δεν προοριζόταν για μια συνηθισμένη επαγγελματική σταδιοδρομία. Ξεκίνησε στην JPMorgan στη Νέα Υόρκη, όπου εργάστηκε από το 1980 έως το 1988.
Μια αξιολόγηση του 1983 την περιέγραφε ως «πολύ καλή», αλλά και «λίγο υπερβολικά δυναμική» για τους υπόλοιπους συμμετέχοντες. Αυτό το έγγραφο θα κατέληγε αργότερα στον τοίχο του γραφείου του πατέρα της.
Ο Εμίλιο Μποτίν ήταν ένας από τους πιο ισχυρούς τραπεζίτες της Ισπανίας. Θαυμαστής της Τέχνης του Πολέμου του Σουν Τσου, διοικούσε με επιθετικότητα, πειθαρχία και έντονο προσωπικό έλεγχο. Μπορούσε να συγκαλέσει αιφνιδιαστική συνεδρίαση διοικητικού συμβουλίου ακόμη και Κυριακή.
Όταν ανέλαβε την προεδρία της Santander το 1986, η τράπεζα ήταν η έκτη μεγαλύτερη στην Ισπανία. Μέχρι τη μεγάλη χρηματοπιστωτική κρίση, δύο δεκαετίες αργότερα, είχε μετατραπεί σε έναν από τους 20 μεγαλύτερους τραπεζικούς ομίλους στον κόσμο.
Η επέκταση μέσω εξαγορών ήταν σχεδόν εμμονή του. Αλλά όταν επρόκειτο για την κόρη του, τα πράγματα ήταν ακόμη πιο περίπλοκα.
Ο Εμίλιο την αποκαλούσε ιδιωτικά «La Niña» — το μικρό κορίτσι.
Όταν η Άνα επέστρεψε από τη Wall Street στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ξεκίνησε μια μακρά και δύσκολη μαθητεία υπό τις οδηγίες του.
Ένα ανώτερο στέλεχος θυμάται ότι ο Εμίλιο τού είχε ζητήσει να είναι πιο απαιτητικός απέναντι στην Άνα απ’ ό,τι απέναντι στους υπόλοιπους εργαζομένους.
«Δεν ήταν εύκολο», λέει.
Η ίδια περιγράφει την προσωπική τους σχέση ως υπέροχη, αλλά τη συνεργασία τους στην τράπεζα ως εξαιρετικά δύσκολη. «Σκεφτόμουν: Κάνω καλή δουλειά. Κοίτα τους αριθμούς. Άφησέ με λίγο ήσυχη».
Χρειάστηκαν χρόνια για να καταλάβει γιατί ο πατέρας της συμπεριφερόταν τόσο αυστηρά.
Άνθρωποι που τη γνωρίζουν θεωρούν ότι αυτή η σχέση καθόρισε ολόκληρη την προσωπικότητά της.
«Έχει διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από τον πατέρα της και από το γεγονός ότι έπρεπε διαρκώς να αποδεικνύει την αξία της», λέει ένας από αυτούς.
Ένας άλλος μιλά ακόμη και για ένα «φροϋδικό σύμπλεγμα», μια ακατανίκητη ανάγκη να αποδείξει ότι μπορεί να τα καταφέρει καλύτερα από τον Εμίλιο. Και τότε ήρθε το 1999.
Η ημέρα που ο ίδιος της ο πατέρας την απομάκρυνε
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 1990, η Άνα είχε σημαντικές επιτυχίες στην επέκταση της Santander στη Λατινική Αμερική.
Δεν πήγαιναν, όμως, όλα σύμφωνα με το σχέδιο. Η ανάπτυξη της επενδυτικής τραπεζικής δεν απέδωσε τα αναμενόμενα και χρειάστηκε να περιοριστεί.
Το πραγματικό σοκ θα ερχόταν από την ίδια της την οικογένεια.
Το 1999, η Santander βρισκόταν στη διαδικασία συγχώνευσης ύψους 30 δισ. δολαρίων με την Banco Central Hispano.
Λίγες ημέρες πριν από την ολοκλήρωση της συμφωνίας, ένα ιδιαίτερα εγκωμιαστικό δημοσιογραφικό αφιέρωμα παρουσίασε την Άνα ως τη φυσική διάδοχο του πατέρα της.
Τα στελέχη της άλλης τράπεζας ανησύχησαν. Δεν ήθελαν να συμμετάσχουν σε μια συγχώνευση όπου η εξουσία θα παρέμενε, ουσιαστικά, οικογενειακή υπόθεση.
Απείλησαν να τορπιλίσουν τη συμφωνία εάν η Άνα δεν αποχωρούσε.
Ο Εμίλιο έπρεπε να αποφασίσει. Επέλεξε τη συμφωνία. Και απομάκρυνε την κόρη του.
Η Άνα έφυγε με πακέτο αποζημίωσης, διατηρώντας μόνο τη θέση της στο διοικητικό συμβούλιο. Για μια γυναίκα που είχε αφιερώσει χρόνια στην προσπάθεια να κερδίσει την αναγνώριση του πατέρα της, η εξέλιξη ήταν ιδιαίτερα σκληρή.
Το 1999 ίδρυσε τη Suala Capital, στην οποία παρέμεινε μέχρι το 2002. Επέστρεψε στη Santander όταν ο Εμίλιο είχε ανακτήσει τον έλεγχο από τα στελέχη της Banco Central Hispano.«Η επιστροφή σήμαινε πολύ μεγαλύτερο έλεγχο. Και ήταν ένας ανδροκρατούμενος κόσμος», θυμάται.
Ανέλαβε την Banesto, όπου κατάφερε να ξαναχτίσει τη φήμη της ως αποτελεσματικού τραπεζικού στελέχους.
Το 2010 μετακινήθηκε στο Λονδίνο, αναλαμβάνοντας τη Santander UK.
Παρότι τα κέρδη υποχώρησαν κατά την τετραετή θητεία της, πολλοί αναλυτές αναγνώρισαν την εξυγίανση του ισολογισμού που πραγματοποίησε μέσα σε δύσκολες οικονομικές συνθήκες.
Για την ίδια, πάντως, υπήρχε και μια άλλη διάσταση.
«Μέχρι να φτάσω στο Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν σαν να μην υπήρχα», εξηγεί. «Η Banesto δεν μετρούσε. Η επέκταση στη Λατινική Αμερική δεν μετρούσε. Για κάποιον λόγο, μέχρι να πετύχεις κάτι σε μια αγγλοσαξονική αγορά, είναι πολύ δύσκολο να αναγνωριστείς».
Στο Λονδίνο αισθάνθηκε ότι απέκτησε επιτέλους την αναγνώριση που αναζητούσε. Ο πατέρας της, ωστόσο, πλησίαζε τα 80 και εξακολουθούσε να αρνείται να ορίσει διάδοχο. Κανείς δεν ήξερε τι θα συνέβαινε μετά.
Ένα τηλεφώνημα από τη Μαδρίτη και η κληρονομιά που ήρθε μαζί με το πένθος
Τον Σεπτέμβριο του 2014, η Άνα βρισκόταν στο σπίτι της στο Λονδίνο όταν χτύπησε το τηλέφωνο.
Στην άλλη άκρη της γραμμής ήταν ο προσωπάρχης του πατέρα της.
Ο Εμίλιο Μποτίν είχε πεθάνει ξαφνικά.
Μέσα σε λίγες ημέρες, η Άνα επέστρεψε εσπευσμένα στη Μαδρίτη με ιδιωτικό αεροσκάφος, συμμετείχε στις διαδικασίες διαδοχής και βρέθηκε στην κορυφή μιας τραπεζικής αυτοκρατορίας.
Στον καθεδρικό ναό του Σανταντέρ, οι τελευταίες νότες του «Ave verum corpus» του Μότσαρτ συνόδευσαν την οικογένεια καθώς αποχωρούσε από την κηδεία.
Η σημαντικότερη στιγμή της επαγγελματικής ζωής της είχε έρθει με τον πιο οδυνηρό τρόπο.
«Δεν μπορούσα να διαχειριστώ τον θάνατο του πατέρα μου», εξομολογείται, με τη φωνή της να σπάει.
«Προσπάθησα να το απωθήσω, αλλά ήταν πολύ δύσκολο. Αφού το διοικητικό συμβούλιο ενέκρινε τον διορισμό μου, μίλησα με τον μεγαλύτερο αδελφό μου και του είπα: Σε παρακαλώ, μπορείς να αναλάβεις εσύ τα πάντα;».
Δεν αμφισβητούσαν όλοι την επιλογή της.
Ένα μέλος του διοικητικού συμβουλίου υποστηρίζει ότι ήταν το μοναδικό πρόσωπο με την απαιτούμενη εμπειρία, έχοντας διοικήσει επί περισσότερα από 20 χρόνια σημαντικά τμήματα του ομίλου.
Άλλοι, όμως, θεωρούσαν ότι χωρίς το οικογενειακό της όνομα δεν θα είχε αναλάβει ποτέ την εκτελεστική προεδρία.
Και αυτή η αμφιβολία θα τη συνόδευε για χρόνια.
Η τράπεζα των 7,5 δισ. ευρώ και η μετοχή που κατέρρευσε
Η Santander που κληρονόμησε η Άνα ήταν ένας τεράστιος οργανισμός, αλλά όχι απαραίτητα ένας καλά συντονισμένος οργανισμός. Δεκαετίες εξαγορών είχαν δημιουργήσει μια χαλαρή συμμαχία εθνικών τραπεζών με διαφορετικές κουλτούρες, συστήματα και δομές.
Οι επικριτές μιλούσαν για «ομοσπονδία τραπεζών», ακόμη και για μια υπερβολικά απλωμένη αυτοκρατορία.
Η ίδια παραδέχεται σήμερα ότι, τουλάχιστον στην αρχή, υπήρχε δόση αλήθειας στην κριτική.
Άρχισε να αλλάζει σχεδόν τα πάντα. Απομάκρυνε τον διευθύνοντα σύμβουλο που είχε επιλέξει ο πατέρας της, αναμόρφωσε το διοικητικό συμβούλιο και καθιέρωσε τα αγγλικά ως κοινή γλώσσα των συνεδριάσεων.
Ήθελε περισσότερα στελέχη με διεθνή εμπειρία, ισχυρότερη τεχνογνωσία στις χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες και περισσότερες γυναίκες στη διοίκηση.
Έπρεπε, όμως, να αντιμετωπίσει και ένα σοβαρό πρόβλημα κεφαλαιακής επάρκειας. Στις αρχές του 2015, προχώρησε σε άντληση 7,5 δισ. ευρώ μέσω έκδοσης μετοχών και μείωσε το μέρισμα.
Ήταν μια απόφαση αντίθετη με τη στρατηγική του πατέρα της, που οδήγησε σε απομείωση των ποσοστών συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων.
Οι αγορές δεν την επιβράβευσαν αμέσως. Ακολούθησαν χρόνια εξαιρετικά χαμηλών επιτοκίων, τα οποία συμπίεσαν την κερδοφορία των δραστηριοτήτων λιανικής τραπεζικής.
Τον Σεπτέμβριο του 2020, μέσα στην πανδημία, η μετοχή της Santander έπεσε κάτω από 1,50 ευρώ. Ήταν σχεδόν 80% χαμηλότερα από την τιμή που είχε όταν η Άνα ανέλαβε τη διοίκηση.
Στο παρασκήνιο, κάποιοι φοβούνταν ότι η τράπεζα θα μπορούσε να βρεθεί στο στόχαστρο ακτιβιστή επενδυτή που θα πίεζε για πωλήσεις δραστηριοτήτων ή ριζική αλλαγή στρατηγικής. Η Μποτίν αρνείται ότι υπήρχαν τέτοιοι φόβοι.
Ο Νταβίντε Σέρα, ιδρυτής της Algebris Investments, θεωρεί ότι οι επικριτές της υπήρξαν άδικοι.
«Τα πρώτα επτά με οκτώ χρόνια της ήταν πολύ δύσκολα», λέει.
«Δεν μπορούσε να κατηγορήσει το παρελθόν, επειδή ήταν μέλος της οικογένειας. Έκανε τη δύσκολη δουλειά».
Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, δεν βρισκόταν μόνο στους αριθμούς.
Βρισκόταν στην ίδια τη δομή της εξουσίας.
Ο τραπεζίτης που θα μοιραζόταν την εξουσία μαζί της — και τελικά την πήγε στα δικαστήρια
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα αντιμετώπιζε επί χρόνια με επιφυλακτικότητα την εταιρική διακυβέρνηση των ισπανικών τραπεζών.
Παραδοσιακά, ο πρόεδρος συγκέντρωνε τις σημαντικότερες εξουσίες, αφήνοντας στον διευθύνοντα σύμβουλο περισσότερο επιχειρησιακά καθήκοντα. Τον Σεπτέμβριο του 2018, η Santander ανακοίνωσε μια πρόσληψη που έμοιαζε ικανή να αλλάξει αυτή την ισορροπία.
Ο Αντρέα Ορσέλ, τότε επικεφαλής επενδυτικής τραπεζικής της UBS, θα γινόταν διευθύνων σύμβουλος του ομίλου.
Ο Ορσέλ ήταν ισχυρή προσωπικότητα και γνώριζε καλά τη Santander, καθώς είχε υπάρξει στενός σύμβουλος του Εμίλιο Μποτίν.
Η επιλογή ερμηνεύθηκε από ορισμένους ως προσπάθεια δημιουργίας αντίβαρου στην εξουσία της Άνα.
Στην αρχή υπήρχαν οι συνηθισμένες δημόσιες φιλοφρονήσεις. Πίσω από τις κλειστές πόρτες, όμως, η σχέση γρήγορα επιδεινώθηκε.
Τον Ιανουάριο του 2019, η Santander ανακάλεσε την προσφορά πρόσληψης.
Η επίσημη διαφωνία αφορούσε τις αποδοχές του Ορσέλ.
Άλλοι, ωστόσο, περιγράφουν μια βαθύτερη σύγκρουση για το πόση πραγματική εξουσία θα είχε ο νέος διευθύνων σύμβουλος.
Στο παρασκήνιο φέρεται να υπήρξε ακόμη και αντιπαράθεση για το αν ο Ορσέλ θα μπορούσε να παραστεί στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός. Πρόσωπο κοντά στη Santander αμφισβητεί αυτή την εκδοχή.
Η σύγκρουση κατέληξε σε δικαστήριο της Μαδρίτης. Εν μέσω πανδημίας, δύο από τους πιο γνωστούς τραπεζίτες της Ευρώπης εμφανίστηκαν σε μια σχεδόν άδεια δικαστική αίθουσα, φορώντας μάσκες.
Το δικαστήριο επιδίκασε στον Ορσέλ 43,4 εκατ. ευρώ, απόφαση κατά της οποίας η Santander εξακολουθεί να προσφεύγει.
Η τελική κρίση του ισπανικού Ανωτάτου Δικαστηρίου αναμενόταν στις αρχές του 2027.
Κάποιοι χαρακτήρισαν την πρόσληψη βιαστική. Άλλοι την περιέγραψαν ως «καταστροφή» για την τράπεζα. Πρώην συνεργάτες της Μποτίν υποστηρίζουν ότι το περιστατικό αποκάλυψε τη δυσκολία της να αποδεχθεί έναν πραγματικά ισχυρό συνομιλητή στο εσωτερικό της διοίκησης.
«Από τη στιγμή που ο Ορσέλ έγινε εσωτερικός ανταγωνιστής, η κατάσταση έγινε αδύνατη», λέει ένα πρόσωπο.
Άλλοι την περιγράφουν ως ιδιαίτερα παρεμβατική ηγέτιδα, η οποία επιθυμεί να διατηρεί προσωπικό έλεγχο στις αποφάσεις. Η ίδια και στενοί συνεργάτες της διαφωνούν.
Όταν ερωτάται για τον Ορσέλ, περιορίζεται σε μια σύντομη απάντηση: «Αυτό είναι θέμα των δικηγόρων. Εμείς επικεντρωνόμαστε στην ανάπτυξη και στις αποδόσεις των μετόχων». Η υπόθεση είχε, ωστόσο, φέρει στην επιφάνεια το μεγαλύτερο ερώτημα της Santander:
Μπορούσε μια οικογενειακή αυτοκρατορία να εμπιστευτεί πραγματική εξουσία σε κάποιον εκτός της οικογένειας;
Η επιστροφή στην κορυφή και το νέο στοίχημα της Αμερικής
Από το 2023 και μετά, η πορεία της Santander άλλαξε εντυπωσιακά. Τα υψηλότερα επιτόκια ενίσχυσαν την κερδοφορία, ενώ η στρατηγική ενοποίησης των δραστηριοτήτων άρχισε να αποδίδει.
Η μετοχή σημείωσε άνοδο σχεδόν 150% σε δύο χρόνια, με την τράπεζα να ξεπερνά σε χρηματιστηριακές επιδόσεις πολλές μεγάλες ευρωπαϊκές ανταγωνίστριές της.
Η Άνα δεν ήταν πλέον η αμφισβητούμενη κληρονόμος που προσπαθούσε να κρατήσει όρθια την οικογενειακή επιχείρηση. Ήταν η πρόεδρος της πολυτιμότερης τράπεζας της ηπειρωτικής Ευρώπης.
Ο Ούγκο Κρουθ, αναλυτής της Keefe, Bruyette & Woods, εκτιμά ότι οι επενδυτές ανησυχούν πλέον λιγότερο για το ενδεχόμενο η Santander να επιδιώκει απλώς την οικοδόμηση μιας τεράστιας αυτοκρατορίας.
Περισσότεροι μέτοχοι δείχνουν επίσης να έχουν αποδεχθεί την ασυνήθιστα μεγάλη επιρροή της οικογένειας Μποτίν.
Η βελτιωμένη οικονομική θέση επέτρεψε στην Άνα να επιστρέψει στις μεγάλες συμφωνίες.
Μέσα σε 18 μήνες, προχώρησε σε δύο από τις σημαντικότερες εξαγορές της θητείας της: την TSB στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Webster Financial στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Παράλληλα, πούλησε τις πολωνικές δραστηριότητες της Santander.
Ο Ντέιβιντ Σόλομον, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος της Goldman Sachs, η οποία συμβούλευσε τη Santander στις πρόσφατες συναλλαγές, αναγνωρίζει ότι η Μποτίν είχε ξεκάθαρο όραμα.
«Η Άνα ήθελε να δώσει στην τράπεζα πολύ μεγαλύτερη βαρύτητα. Έκανε μια μεγάλη κίνηση στις ΗΠΑ και βλέπει πραγματική ευκαιρία να γίνει πολύ σημαντικότερος παγκόσμιος παίκτης», εξηγεί.
Η αμερικανική αγορά, βέβαια, είναι επικίνδυνο πεδίο για τις ευρωπαϊκές τράπεζες. Στο παρελθόν, αρκετοί ευρωπαϊκοί όμιλοι επιχείρησαν να επεκταθούν στις ΗΠΑ, για να βρεθούν αντιμέτωποι με υψηλό κόστος και απογοητευτικές αποδόσεις.
Η Santander έχει επίσης ιστορικό ρυθμιστικών προβλημάτων και δυσκολιών κερδοφορίας στις ΗΠΑ, αν και τα τελευταία χρόνια η εικόνα της έχει βελτιωθεί.
Ένα υψηλόβαθμο στέλεχος ανταγωνιστικής ευρωπαϊκής τράπεζας αναρωτιέται εάν η Webster προσφέρει επαρκές μέγεθος ή εάν η Santander θα χρειαστεί να προχωρήσει σε νέες εξαγορές.
Η Άνα εμφανίζεται κατηγορηματική.
«Δεν χρειάζεται να κάνουμε περισσότερες συγχωνεύσεις και εξαγορές. Για τα επόμενα δύο χρόνια, οι μεγάλες συμφωνίες αποκλείονται».
Αν και ακολούθησε τον δρόμο της διεθνούς επέκτασης που χάραξε ο πατέρας της, επιμένει ότι δεν πρόκειται να επιστρέψει στην αδιάκοπη εξαγοραστική δραστηριότητα που χαρακτήριζε τη δική του εποχή.
Έχει όμως έναν ακόμη μεγαλύτερο στόχο.
Θέλει η Santander να φτάσει τους 500 εκατομμύρια πελάτες πριν αποχωρήσει.
Όταν ανέλαβε, ο όμιλος είχε 120 εκατομμύρια. Σήμερα διαθέτει περίπου 190 εκατομμύρια.
Τρεις γιοι, αλλά κανένας διάδοχος
Η ιστορία της Santander θα μπορούσε να συνεχιστεί όπως ξεκίνησε.
Ένας ακόμη Μποτίν να αναλαμβάνει την προεδρία. Μια πέμπτη γενιά να εμφανίζεται στην κορυφή. Η οικογένεια να διατηρεί τον έλεγχο, όπως συμβαίνει από το 1909.
Η Άνα, όμως, δεν θέλει αυτό το σενάριο. Οι τρεις γιοι της δεν επιθυμούν να αναλάβουν την ηγεσία της τράπεζας.
Και η ίδια δεν σκοπεύει να τους πιέσει. «Δεν θα ήθελα κανένας από τους γιους μου να εργάζεται μαζί μου, επειδή είναι πραγματικά δύσκολο», παραδέχεται.
Ο μεγαλύτερος, Φελίπε Μορενές Μποτίν, είχε εργαστεί στην UBS και σήμερα διευθύνει ευρωπαϊκή επενδυτική εταιρεία.
Είναι το μοναδικό από τα παιδιά της που κατέχει επίσημο ρόλο στη Santander, συμμετέχοντας στο διοικητικό συμβούλιο της τράπεζας στο Μεξικό.
Η οικογενειακή εξουσία, ωστόσο, δεν προέρχεται μόνο από τη θέση του προέδρου.
Παρότι οι Μποτίν κατέχουν μικρό ποσοστό των μετοχών, η Santander διαθέτει μια τεράστια βάση ιδιωτών μετόχων, πολλοί από τους οποίους εκχωρούν συστηματικά τα δικαιώματα ψήφου τους στον πρόεδρο.
Αυτή η πρακτική έχει ενισχύσει επί δεκαετίες την οικογενειακή επιρροή.
Η πλήρης αποχώρηση από την προεδρία θα αποδυνάμωνε έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς εξουσίας της δυναστείας.
Οι θεσμικοί επενδυτές, πάντως, δεν δείχνουν ιδιαίτερη διάθεση να αμφισβητήσουν το υπάρχον μοντέλο.
Όταν ένας από τους 20 μεγαλύτερους θεσμικούς μετόχους ερωτάται εάν τον προβληματίζει η ιδιόμορφη εταιρική διακυβέρνηση, απαντά μονολεκτικά:
«Όχι».
Η Άνα, από την πλευρά της, κάνει μια σημαντική διάκριση. Δεν θέλει άλλον Μποτίν στη διοίκηση. Θέλει, όμως, η οικογένεια να εξακολουθήσει να έχει παρουσία στο διοικητικό συμβούλιο.
«Είναι σημαντικό να υπάρχει ένας Μποτίν στο διοικητικό συμβούλιο του ομίλου», λέει.
«Οι αξίες και το μακροπρόθεσμο όραμα είναι απαραίτητα. Δεν χρειάζεται μια οικογένεια πίσω από έναν οργανισμό, αλλά χρειάζονται οικογενειακές αξίες».
Ένα από τα σενάρια προβλέπει τη διάσπαση του σημερινού της ρόλου.
Η Santander θα μπορούσε να αποκτήσει μη εκτελεστικό πρόεδρο και διευθύνοντα σύμβουλο με μεγαλύτερη αυτονομία, όπως συμβαίνει ήδη στις περισσότερες μεγάλες ευρωπαϊκές τράπεζες.
Πρόσωπο που γνωρίζει τη δομή διοίκησης θεωρεί πιθανό η Μποτίν να περάσει σε μη εκτελεστικό ρόλο μέσα στην επόμενη πενταετία.
Το πότε και το πώς παραμένουν ανοιχτά.
Μυστικοί λογαριασμοί, ιδιωτικά αεροσκάφη και μια ζωή σχεδόν βασιλική
Το να γεννηθεί κανείς Μποτίν σημαίνει ότι αποκτά πρόσβαση σε έναν κόσμο που ελάχιστοι άνθρωποι γνωρίζουν.
Διεθνή ιδιωτικά σχολεία, κορυφαία πανεπιστήμια, γνωριμίες με ισχυρούς πολιτικούς και επιχειρηματίες, περιουσία και εταιρικά αεροσκάφη.
Τον Ιούνιο, η Santander απέκτησε ένα Gulfstream G700, ένα από τα ακριβότερα ιδιωτικά αεροσκάφη της αγοράς. Η αγορά δεν είχε δημοσιοποιηθεί προηγουμένως.
Ο οικογενειακός πλούτος, όμως, συνοδεύτηκε και από σκοτεινά επεισόδια.
Το 2011, η οικογένεια βρέθηκε αντιμέτωπη με φορολογική έρευνα, όταν πληροφοριοδότης αποκάλυψε την ύπαρξη μυστικού τραπεζικού λογαριασμού στην Ελβετία, που χρονολογούνταν από το 1937. Οι Μποτίν συμφώνησαν να καταβάλουν περίπου 200 εκατ. ευρώ σε αναδρομικούς φόρους.
Η υπόθεση έκλεισε στη συνέχεια χωρίς να απαγγελθούν κατηγορίες. Η Άνα περνά τις διακοπές της στο οικογενειακό κτήμα στη Σιουδάδ Ρεάλ, νότια της Μαδρίτης.
Εκεί κάνει πεζοπορία, ιππασία και απολαμβάνει την επαφή με τη φύση. Παλαιότερα κυνηγούσε αγριογούρουνα και ελάφια μαζί με τον πατέρα της.
Παρά τον πλούτο και τη δημόσια παρουσία της, οι άνθρωποι του περιβάλλοντός της την περιγράφουν ως σχετικά κλειστό άνθρωπο.
Η ίδια και ο σύζυγός της, Γκιγιέρμο Μορενές, διατηρούν έναν μικρό κύκλο φίλων και συγγενών, ακολουθώντας έναν διακριτικό, αν και ιδιαίτερα πολυτελή, τρόπο ζωής.
Αλλά ακόμη και όταν δεν βρίσκεται στην τράπεζα, η Santander δεν φεύγει εύκολα από το μυαλό της.
«Δυσκολεύεται να βγάλει το καπέλο της τράπεζας», λέει κάποιος που τη γνωρίζει.
«Η ταύτισή της με τον οργανισμό είναι εξαιρετικά ισχυρή».
Ξυπνά στις έξι, τρώει στις έξι και αποφεύγει τη Formula 1
Η καθημερινότητα της Άνα Μποτίν χαρακτηρίζεται από σχεδόν στρατιωτική πειθαρχία. Τα περισσότερα πρωινά ξυπνά στις 6:00.
Πίνει ζεστό νερό με φρέσκο λεμόνι, πηγαίνει στο γυμναστήριο και στη συνέχεια παίρνει πρωινό. Το μενού είναι συγκεκριμένο: σπιτικό ψωμί χωρίς γλουτένη, αβοκάντο με μία κουταλιά μηλόξιδο, ελαιόλαδο και δύο αυγά.
Της αρέσει να τρώει βραδινό νωρίς.
Τόσο νωρίς, ώστε κάποιες φορές οργανώνει επαγγελματικά δείπνα του διοικητικού συμβουλίου στις 18:30, προκαλώντας την απογοήτευση ορισμένων Ισπανών συναδέλφων της, για τους οποίους αυτή είναι μάλλον ώρα απογευματινού σνακ.
Αρκετές φορές την εβδομάδα δεν τρώει καθόλου βραδινό.
Ενώ ο πατέρας της λάτρευε τη λάμψη της Formula 1, εκείνη προτιμά το γκολφ.
Κάθε Απρίλιο φιλοξενεί πελάτες στο περίφημο Augusta National της Τζόρτζια, κατά τη διάρκεια του τουρνουά Masters.
Στο γήπεδο της Πεδρένια φορά γάντι και αδιάβροχο με το λογότυπο της Augusta, αλλά αρνείται να επιβεβαιώσει εάν είναι μέλος του ιδιαίτερα κλειστού συλλόγου.
Η διακριτικότητα, άλλωστε, αποτελεί μέρος της παράδοσής του.
Πίσω από την επιχειρηματία, όμως, υπάρχει και μια γιαγιά που θα ήθελε περισσότερο ελεύθερο χρόνο.
Ανάμεσα στα χτυπήματα της μπάλας, βγάζει το κινητό της και δείχνει φωτογραφίες από το καλοκαίρι, όταν έπαιζε γκολφ με τα εγγόνια της.
Αφηγείται επίσης πώς ο νεαρός Μπαγεστέρος περνούσε τον κόλπο με βάρκα από την Πεδρένια στο Σανταντέρ για να διδάξει γκολφ στην ίδια και τις αδελφές της.
Μετά το σχολείο, έκαναν εξάσκηση χτυπώντας μπάλες σε ένα δίχτυ στο σπίτι τους.
Οι αναμνήσεις αυτές μοιάζουν να την αγγίζουν περισσότερο από τις συζητήσεις για τις χρηματιστηριακές επιδόσεις.
Ένα μέλος της οικογένειας της λέει συχνά κάτι που δεν ακούγεται εύκολο για μια γυναίκα σαν την Άνα:
«Η μεγαλύτερη πολυτέλεια θα ήταν να συνταξιοδοτηθείς ήρεμα και με τους δικούς σου όρους».
Το τελευταίο κεφάλαιο μιας δυναστείας
Η Άνα Μποτίν είναι σήμερα 66 ετών.
Ο παππούς της διοικούσε τη Santander μέχρι τις αρχές της δεκαετίας των 80 της ζωής του. Ο πατέρας της πέθανε ενώ παρέμενε πρόεδρος, στα 79.
Η ίδια δεν έχει ανακοινώσει πότε θα αποχωρήσει.
Δώδεκα χρόνια μετά την ανάληψη της ηγεσίας, εξακολουθεί να μιλά για ανάπτυξη, εξαγορές, νέες αγορές και εκατοντάδες εκατομμύρια πελάτες.
Δεν δείχνει διατεθειμένη να αφήσει την τράπεζα άμεσα.
Αλλά υπάρχει μια διαφορά σε σχέση με τις προηγούμενες γενιές.
Ο Εμίλιο δεν ήθελε να ορίσει διάδοχο. Η Άνα θέλει να αλλάξει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο θα γίνεται η διαδοχή.
Το τέλος της οικογενειακής διοίκησης δεν σημαίνει απαραίτητα το τέλος της οικογενειακής επιρροής.
Και αυτή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση της ιστορίας της.
Μια γυναίκα που πέρασε μεγάλο μέρος της ζωής της προσπαθώντας να αποδείξει ότι μπορούσε να σταθεί στο ύψος του πατέρα της θέλει τώρα να προστατεύσει την κληρονομιά του, αποδεσμεύοντας την τράπεζα από την υποχρέωση να διοικείται από έναν Μποτίν.
Δεν είναι βέβαιο πώς θα εξελιχθεί αυτό το σχέδιο.
Το μόνο σαφές είναι ότι η οικογενειακή δυναστεία που ξεκίνησε το 1909 έχει φτάσει σε ένα σημείο καμπής.
Πίσω στο γήπεδο γκολφ, η βροχή συνεχίζει να πέφτει απαλά.
Η Άνα μιλά για τα παιδιά της, τα εγγόνια της και τη ζωή που θα μπορούσε κάποτε να ζήσει μακριά από τις συνεδριάσεις του διοικητικού συμβουλίου.
Το όνομα Μποτίν παραμένει βαρύ.
Αλλά η ίδια επιλέγει να περιγράψει τον εαυτό της με έναν διαφορετικό τρόπο.
«Βλέπω τον εαυτό μου ως Μποτίν», λέει. «Αλλά περισσότερο τον βλέπω ως διοικητικό στέλεχος παρά ως Μποτίν».
Και ίσως, μέσα σε αυτή τη φράση, να βρίσκεται ολόκληρη η ιστορία της: μια κληρονόμος που χρειάστηκε μια ζωή για να αποδείξει ότι δεν ήταν απλώς κληρονόμος.