Επτά χρόνια αφότου ένα παράξενο σχέδιο για την κατάργηση του χρόνου έγινε πρωτοσέλιδο, πώς είναι πραγματικά η ζωή σε αυτό το απομονωμένο νησί της Αρκτικής;
Το 2019, μια μικροσκοπική νησιωτική κοινότητα στη νορβηγική Αρκτική απασχόλησε τα μέσα ενημέρωσης σε ολόκληρο τον κόσμο με μια εξαιρετικά ασυνήθιστη πρόταση: ήθελε να καταργήσει τον χρόνο.
Οι κάτοικοι του Sommarøy, ένα ψαροχώρι σε απόσταση 56 χιλιομέτρων δυτικά του Τρόμσο, υποτίθεται ότι πραγματοποιούσαν εκστρατεία για να μετατρέψουν τον τόπο τους στην πρώτη «ζώνη χωρίς χρόνο» στον κόσμο, κατά τη διάρκεια των 69 ημερών κάθε καλοκαίρι στις οποίες ο ήλιος δεν δύει ποτέ.
Ρολόγια κρεμάστηκαν σε μια κοντινή γέφυρα και ο ιδιοκτήτης ενός τοπικού ξενοδοχείου παρέδωσε σε μέλος του νορβηγικού κοινοβουλίου ένα αίτημα με τις υπογραφές κατοίκων.
Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης αγκάλιασαν με ενθουσιασμό την ιδέα, επαινώντας την προσπάθεια της κοινότητας να ζήσει χωρίς να εξαρτάται από την ώρα.
Υπήρχε, όμως, ένα πρόβλημα: η εκστρατεία δεν ήταν ακριβώς αυτό που φαινόταν.
Πολλοί κάτοικοι απορούσαν με όλη αυτή τη δημοσιότητα και δυσκολεύονταν να κατανοήσουν πώς θα μπορούσε κάποιος να ζει πραγματικά χωρίς την έννοια του χρόνου.
Πώς θα λειτουργούσε ένα ξενοδοχείο χωρίς καθορισμένες ώρες άφιξης και αναχώρησης; Θα έπρεπε μια καφετέρια να μένει ανοιχτή για πάντα, σε περίπτωση που κάποιος ήθελε να γευματίσει στις 04:00 τα ξημερώματα; Και τι θα γινόταν με τα παιδιά που πηγαίνουν σχολείο;
Τελικά αποκαλύφθηκε ότι πίσω από την εκστρατεία βρισκόταν η Innovation Norway, η κρατική υπηρεσία προώθησης του τουρισμού.
Παρότι ορισμένοι νησιώτες είχαν συμμετάσχει, άλλοι φέρονται να μην γνώριζαν καν την ύπαρξη της πρωτοβουλίας. Όταν αποκαλύφθηκε η εμπλοκή της υπηρεσίας, ο επικεφαλής της αναγκάστηκε να ζητήσει δημόσια συγγνώμη.
Τα ρολόγια σύντομα εξαφανίστηκαν από τη γέφυρα και η εκστρατεία έσβησε, φαινομενικά χωρίς να αφήσει ίχνη.
Κι όμως, αν παραμερίσει κανείς τον κυνισμό μιας κυβέρνησης που προσπαθεί να κατασκευάσει ένα λαϊκό κίνημα για να προσελκύσει επισκέπτες, υπάρχει κάτι ιδιαίτερα γοητευτικό στην ίδια την ιδέα.
Ένα ταξίδι στα όρια του Αρκτικού Κύκλου
Η διαδρομή προς το Sommarøy ξεκινά από το Τρόμσο και απαιτεί περίπου μία ώρα και 40 λεπτά με λεωφορείο. Η πρώτη ειρωνεία για όποιον αναζητά μια ζωή χωρίς χρονικούς περιορισμούς είναι ότι το λεωφορείο αναχωρεί στις 11:30 και, αν κάποιος δεν το προλάβει, πρέπει να περιμένει μέχρι την επόμενη ημέρα.
Ο δρόμος διασχίζει γέφυρες, ακολουθεί τις ακτές των φιόρδ και περνά από μικρούς οικισμούς. Μετά το Eidkjosen, η διαδρομή απομακρύνεται από τη θάλασσα και συνεχίζει ανάμεσα σε βουνά και ανοιχτές εκτάσεις, μακριά από την αστική κίνηση.
Η άφιξη στο Sommarøy αποκαλύπτει έναν τόπο με έντονη φυσική ομορφιά. Πολύχρωμα σπίτια βρίσκονται διάσπαρτα στα μικρά νησιά, κατοικίες πάνω σε πασσάλους υψώνονται δίπλα στα λιμάνια και στο βάθος ξεχωρίζουν ορεινοί όγκοι που διατηρούν το χιόνι τους ακόμη και στα μέσα του καλοκαιριού.
Η ακτογραμμή διακόπτεται διαρκώς από φιόρδ και μικρούς όρμους, ενώ πέρα από τα παράκτια βουνά απλώνεται ο Βόρειος Ατλαντικός.
Ο μόνιμος πληθυσμός είναι περιορισμένος, αλλά αυξάνεται αισθητά τα Σαββατοκύριακα και κατά τη θερινή περίοδο, όταν Νορβηγοί επισκέπτονται τις εξοχικές κατοικίες τους.
Εκείνο που ξεχωρίζει, ωστόσο, δεν είναι μόνο το φυσικό περιβάλλον. Είναι η αίσθηση ότι η καθημερινότητα κινείται σε έναν εντελώς διαφορετικό ρυθμό.
Ο ήλιος του μεσονυχτίου και οι επισκέπτες που αναζητούν ηρεμία
Από τις 18 Μαΐου έως τις 26 Ιουλίου, ο ήλιος παραμένει πάνω από τον ορίζοντα, προσφέροντας 69 συνεχόμενες ημέρες φυσικού φωτός.
Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, τα συνηθισμένα όρια ανάμεσα στην ημέρα και τη νύχτα γίνονται δυσδιάκριτα. Οι επισκέπτες μπορούν να περπατούν στις ακτές ή ακόμη και να κολυμπούν τα μεσάνυχτα, χωρίς να υπάρχει το σκοτάδι που συνήθως σηματοδοτεί το τέλος της ημέρας.
Η Έβα Κατσίνσκι, μια ταξιδιώτισσα από την Πολωνία, επισκέφθηκε το νησί έχοντας επηρεαστεί από τη δημοσιότητα της εκστρατείας του 2019.
«Πάντα ήθελα να δω τον ήλιο του μεσονυχτίου», εξηγεί. «Στην πατρίδα μου έχω μια πολύ πολυάσχολη ζωή και η ιδέα ότι δεν θα χρειαζόταν να ανησυχώ για την ώρα επί μερικές ημέρες ήταν πραγματικά ελκυστική».
Η αρχική της εμπειρία, πάντως, δεν ανταποκρίθηκε πλήρως στις προσδοκίες της.
Τα καταστήματα εξακολουθούσαν να λειτουργούν με συγκεκριμένο ωράριο, τα εστιατόρια έκλειναν κανονικά και η υποδοχή του ξενοδοχείου δεν παρέμενε ανοιχτή ολόκληρη τη νύχτα.
Σταδιακά, όμως, άρχισε να αντιλαμβάνεται διαφορετικά τον τόπο.
«Πήρα μια βαθιά ανάσα, έκλεισα το κινητό μου και διαπίστωσα ότι χαλάρωνα περισσότερο», αναφέρει. «Ίσως αρκούσε απλώς να γίνει η συζήτηση για τον χρόνο. Εδώ φαίνεται να έχει μικρότερη σημασία απ’ ό,τι στην πατρίδα μου».
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εμπειρία του Ολλανδού Βάουτερ Ντε Βιτ, ο οποίος δοκίμασε να κολυμπήσει στα νερά της Αρκτικής τα μεσάνυχτα.
«Ήταν απίστευτο. Ο ήλιος βρισκόταν στον ουρανό και δεν θα μπορούσα να μαντέψω τι ώρα ήταν αν δεν φορούσα ρολόι», περιγράφει, παραδεχόμενος ότι το νερό ήταν αρκετά κρύο.
Πώς βλέπουν σήμερα οι κάτοικοι την ιστορία του 2019
Για τους μόνιμους κατοίκους, η εκστρατεία εξακολουθεί να αποτελεί ένα ευαίσθητο θέμα. Η τεράστια δημοσιότητα που προκάλεσε, σε συνδυασμό με τον τρόπο που οργανώθηκε από την Innovation Norway, δημιούργησε δυσπιστία και κόπωση.
Εργαζόμενος σε τοπικό ξενοδοχείο, εξηγεί ότι η ιδέα της ζωής χωρίς χρόνο ήταν κάτι που οι κάτοικοι συζητούσαν περιστασιακά, χωρίς να επιδιώκουν απαραίτητα την κυριολεκτική εφαρμογή της.
«Το καλοκαίρι, κατά κάποιον τρόπο, ζούμε ήδη έξω από τον χρόνο», αναφέρει.
Η καθημερινότητα στο Sommarøy επιτρέπει μια ευελιξία που δύσκολα συναντά κανείς σε μεγαλύτερες πόλεις. Ένα κατάστημα μπορεί να κλείσει προσωρινά επειδή ο ιδιοκτήτης του αποφάσισε να πάει για ψάρεμα. Τα παιδιά συχνά παραμένουν ξύπνια μέχρι αργά όταν δεν έχουν σχολείο την επόμενη ημέρα, ενώ οι καλοκαιρινές διακοπές δημιουργούν μια γενικότερη αίσθηση χαλάρωσης.
«Αλλά μετά όλο αυτό πήρε διαστάσεις», σημειώνει ο εργαζόμενος.
Στην αρχή, η δημοσιότητα δεν ήταν ιδιαίτερα ευχάριστη για την κοινότητα. Οι επισκέπτες ενδιαφέρονταν σχεδόν αποκλειστικά για τη διαβόητη κατάργηση της ώρας.
Σήμερα, όμως, τα πράγματα έχουν αλλάξει. «Η ζωή έχει σχεδόν επιστρέψει όπως ήταν πριν. Και η ιστορία φέρνει ανθρώπους εδώ. Τώρα ο κόσμος γνωρίζει το Sommarøy», προσθέτει.
Η άλλη όψη: Ο χειμώνας χωρίς ήλιο
Η ιδιαιτερότητα του Sommarøy δεν περιορίζεται στο φωτεινό καλοκαίρι. Κατά τους χειμερινούς μήνες, το νησί βιώνει το ακριβώς αντίθετο φαινόμενο. Ο ήλιος δεν ανατέλλει για εβδομάδες και η καθημερινότητα εξελίσσεται μέσα στο σκοτάδι.
Οι κάτοικοι μπορούν να γευματίζουν χωρίς φυσικό φως, ενώ το Βόρειο Σέλας μετατρέπεται σε ένα από τα σημαντικότερα αξιοθέατα για όσους ταξιδεύουν στην περιοχή τον χειμώνα.
Αυτή η έντονη αντίθεση ανάμεσα στις δύο εποχές επηρεάζει αναπόφευκτα τη σχέση των ανθρώπων με τον χρόνο.
Το καλοκαίρι, το φως επιτρέπει δραστηριότητες οποιαδήποτε στιγμή του εικοσιτετραώρου. Τον χειμώνα, η απουσία του ήλιου αφαιρεί το φυσικό σημείο αναφοράς που συνήθως διαχωρίζει την ημέρα από τη νύχτα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι κάτοικοι ζουν χωρίς ρολόγια ή υποχρεώσεις. Σημαίνει, όμως, ότι το περιβάλλον δημιουργεί μια διαφορετική εμπειρία της καθημερινότητας.
Στις 03:30 το πρωί, όταν η ώρα παύει να έχει σημασία
Στο Sommarøy Arctic Hotel, η απόλυτη ησυχία κάνει σχεδόν αδύνατο να καταλάβει κανείς την ώρα από τους συνηθισμένους ήχους της καθημερινότητας. Δεν ακούγονται αυτοκίνητα, ούτε η δραστηριότητα που χαρακτηρίζει τις μεγαλύτερες πόλεις.
Παρά τη φωτεινότητα, στις 3.30 τα ξημερώματα τα σπίτια παραμένουν σιωπηλά και οι δρόμοι εντελώς άδειοι.
Οι κάτοικοι κοιμούνται κανονικά. Το χωριό δεν έχει καταργήσει το ωράριό του, ούτε έχει εγκαταλείψει τις καθημερινές του συνήθειες.
Κι όμως, εκείνη τη στιγμή, η αίσθηση είναι εντελώς διαφορετική. Ο ήλιος βρίσκεται ψηλά στον ουρανό, σε μια ώρα κατά την οποία, σχεδόν οπουδήποτε αλλού, θα επικρατούσε απόλυτο σκοτάδι.
Η ησυχία και το ασυνήθιστο φως δημιουργούν μια αίσθηση ελευθερίας από τους συνηθισμένους χρονικούς περιορισμούς.
Εκείνο που γίνεται σαφές είναι ότι το Sommarøy δεν χρειάζεται να καταργήσει την ώρα για να προσφέρει μια διαφορετική σχέση με τον χρόνο.
Η εκστρατεία του 2019 μπορεί να αποδείχθηκε ένα αμφιλεγόμενο τουριστικό τέχνασμα. Ωστόσο, η εμπειρία του νησιού αποκαλύπτει κάτι που καμία διαφημιστική καμπάνια δεν μπορεί να κατασκευάσει: έναν τόπο όπου, έστω για λίγες στιγμές, το ρολόι παύει να καθορίζει τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται κανείς την καθημερινότητα.