Εσείς τι θα κάνατε αν κερδίζατε 50.000 ευρώ;

Αν κερδίζατε αύριο 50.000 ευρώ, πόσα θα βάζατε στο χρηματιστήριο; Για τους περισσότερους συμμετέχοντες σε ένα πείραμα με περίπου 9.700 νοικοκυριά της ευρωζώνης, η απάντηση για τις απευθείας αγορές μετοχών ήταν «τίποτα». Πάνω από έξι στους δέκα δήλωσαν ότι δεν θα αγόραζαν μετοχές ακόμη και με αυτό το ποσό. Ωστόσο για μεγαλύτερα κερδισμένα ποσά οι απαντήσεις έδειχναν μια σχετική ροπή προς το χρηματιστήριο. Μεταξύ όσων θα επένδυαν, το ποσοστό που θα τοποθετούσαν σε μετοχές ή αμοιβαία κεφάλαια μεταβαλλόταν ελάχιστα.

Το πείραμα των πέντε ποσών

Οι Δημήτρης Χριστέλης, Δημήτρης Γεωργαράκος, Tullio Jappelli και Geoff Kenny αξιοποίησαν την Έρευνα Προσδοκιών των Καταναλωτών της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας προσπαθώντας να διαγνώσουν την «επενδυτική προθυμία» σε διαφορετικά επίπεδα κέρδους. Τον Ιούνιο του 2021, αντιστοίχισαν τυχαία σε κάθε ερωτώμενο ένα από πέντε υποθετικά κέρδη μιας λοταρίας, από 5.000 έως 50.000 ευρώ, και του ζήτησαν να εξηγήσει πώς θα το αξιοποιούσε τους επόμενους δώδεκα μήνες. Οι απαντήσεις αφορούσαν υποθετικά κέρδη και στο δείγμα συμμετείχαν νοικοκυριά από τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ιταλία, την Ισπανία, την Ολλανδία και το Βέλγιο.

Η τυχαία κατανομή των ποσών έχει σημασία. Σε μια απλή σύγκριση χαρτοφυλακίων, οι πιο εύποροι μπορεί να κατέχουν περισσότερες μετοχές επειδή διαθέτουν μεγαλύτερη οικονομική άνεση, αλλά μπορεί και να έγιναν πιο εύποροι χάρη στις αποδόσεις προηγούμενων επενδύσεων. Στο πείραμα, το ύψος του κέρδους καθορίστηκε ανεξάρτητα από τις προηγούμενες επιλογές κάθε νοικοκυριού. Έτσι, οι ερευνητές μπορούσαν να μετρήσουν πώς το ποσό επηρέαζε τις δηλωμένες προθέσεις.

Πού θα πήγαιναν τα χρήματα

Κατά μέσο όρο, τα νοικοκυριά θα κατηύθυναν το 48% του ποσού στην αποταμίευση ή σε χρηματοοικονομικές τοποθετήσεις, το 34% στην κατανάλωση και το 18% στην αποπληρωμή χρέους. Όσο μεγάλωνε το κέρδος, τόσο μεγαλύτερο ποσοστό έμενε στην άκρη. Στο σενάριο των 50.000 ευρώ, το μερίδιο της αποταμίευσης ήταν κατά 7 έως 9 ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερο από ό,τι στο σενάριο των 5.000 ευρώ. Το ποσοστό που προοριζόταν για αποπληρωμή χρέους δεν παρουσίασε συστηματική μεταβολή.

Η σύγκριση των δύο ακραίων σεναρίων δείχνει ότι η πιθανότητα απευθείας αγοράς μετοχών αυξήθηκε κατά 8,4 ποσοστιαίες μονάδες, αφού συνυπολογίστηκαν τα χαρακτηριστικά των ερωτωμένων. Με ευρύτερο ορισμό, που περιλάμβανε και τα αμοιβαία κεφάλαια, η αύξηση έφθασε τις 11,6 μονάδες με τους ίδιους ελέγχους και τις 12,8 μονάδες στη βασική εκτίμηση. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και ένα ποσό υπερτριπλάσιο του διαμέσου της χρηματοοικονομικής περιουσίας του δείγματος άφηνε την πλειονότητα εκτός αγοράς. Το κόστος ενημέρωσης, η εμπιστοσύνη και οι προσδοκίες για τις αποδόσεις είναι πιθανές εξηγήσεις όπως αναφέρουν οι συγγραφείς.

Η είσοδος στην αγορά και το βάρος των μετοχών

Για όσους θα επένδυαν, το μερίδιο των χρηματοοικονομικών πόρων σε μετοχές ή αμοιβαία κεφάλαια παρέμενε σχεδόν σταθερό για κέρδη έως 20.000 ευρώ. Στα μεγαλύτερα ποσά, αυξανόταν το πολύ κατά περίπου δύο ποσοστιαίες μονάδες. Ένας επενδυτής μπορεί, επομένως, να επενδύσει περισσότερα ευρώ σε μετοχές και να διατηρήσει περίπου την ίδια αναλογία στο χαρτοφυλάκιό του. Το εύρημα είναι συμβατό με αυτό που οι οικονομολόγοι αποκαλούν σταθερή σχετική αποστροφή προς τον κίνδυνο, παρότι η ανοχή στον κίνδυνο διαφέρει από νοικοκυριό σε νοικοκυριό.

Τα ποσά αυτά μπορεί να μην αλλάζουν τη ζωή ενός νοικοκυριού, αλλά η συμπεριφορική χρηματοοικονομική έχει δείξει ότι οι άνθρωποι συχνά επενδύουν πιο επιθετικά τα χρήματα που τους ήρθαν απρόσμενα από εκείνα που κέρδισαν με την εργασία τους. Τείνουν να τα βάζουν σε διαφορετικό «νοητικό λογαριασμό». Παράλληλα, όσοι διαθέτουν μεγαλύτερη περιουσία τείνουν να επενδύουν περισσότερο σε μετοχές, καθώς έχουν μεγαλύτερα περιθώρια να απορροφήσουν ενδεχόμενες ζημίες.