Τα γεγονότα τους τελευταίους μήνες, δείχνουν ότι ο Ντόναλντ Τραμπ, προτιμά τα Σαββατοκύριακα για την έναρξη στρατιωτικών επιχειρήσεων. Τον Ιούνιο, στη διάρκεια του 12ήμερου πολέμου, που ξεκίνησε το Ισραήλ, αμερικανικές δυνάμεις βομβάρδισαν πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν μια Κυριακή. Ένα Σάββατο του Ιανουαρίου, συνελήφθη ο πρώην πρόεδρος της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο. Και στις 28 Φεβρουαρίου, επίσης Σάββατο, οι ΗΠΑ εξαπέλυσαν εκ νέου δεκάδες πλήγματα κατά του Ιράν, σε συντονισμό με το Ισραήλ, σκοτώνοντας τον ανώτατο ηγέτη της χώρας, Αλί Χαμενεΐ. Σύμφωνα με τον Economist, υπάρχει μία θεωρία κατά την οποία ο Τραμπ επιλέγει να «πατά το κουμπί», όταν οι αγορές πετρελαίου είναι κλειστές, ώστε να καταλαγιάσει η πρώτη αντίδραση και να αποφευχθούν ακραίες διακυμάνσεις τιμών. Αν αυτό ισχύει, δύσκολα θα λειτουργήσει αυτήν τη φορά.

Στις αγορές επικρατούσε ήδη νευρικότητα, πριν από το Σαββατοκύριακο. Την Παρασκευή, το πετρέλαιο Brent έκλεισε στα 73 δολάρια το βαρέλι, στο υψηλότερο επίπεδο από τον Ιούλιο.

Η τιμή αυτή ήταν περίπου 10 δολάρια πάνω από εκείνη που θα δικαιολογούσαν τα θεμελιώδη στοιχεία προσφοράς και ζήτησης, σύμφωνα με τον Τομ Ριντ της Argus Media.

Από το πρωί, οι τιμές του πετρελαίου Brent έχουν εκτοξευτεί κοντά στο 8-10% φτάνοντας ακόμα και τα 80 δολάρια, ενώ και του WTI ξεπέρασαν κάποια στιγμή τα 73 δολάρια.

Στις αρχές του έτους πολλοί αναλυτές προέβλεπαν ένα «υπερπλεόνασμα» στην αγορά, λόγω αύξησης της προσφοράς στον Κόλπο και αλλού, σε συνδυασμό με υποτονική ζήτηση, που θα πίεζε τις τιμές προς τα 55 δολάρια.

Στις αρχές Φεβρουαρίου ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας εκτιμούσε μέσο πλεόνασμα προσφοράς 3,7 εκατ. βαρελιών ημερησίως για το 2026.

Αντ’ αυτού, η κλιμάκωση της έντασης στον Κόλπο και η αυστηροποίηση των δυτικών κυρώσεων έχουν οδηγήσει φέτος τις τιμές περίπου 20% υψηλότερα.

Μια περιφερειακή σύρραξη και, ιδίως το ενδεχόμενο κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ —από όπου διέρχονται περίπου 15 εκατ. βαρέλια ημερησίως, δηλαδή σχεδόν το ένα τρίτο των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών— θα μπορούσαν να ωθήσουν τις τιμές προς τα 100 δολάρια, σύμφωνα με τον Economist. Παράλληλα, η Goldman Sachs προειδοποιεί ότι εάν τα Στενά του Ορμούζ κλείσουν για ένα μήνα, οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη θα μπορούσαν να εκτοξευθούν έως και 130%.

Μετά τις αρχικές επιθέσεις του Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι, το Brent αυξήθηκε κατά 7% στα 74 δολάρια το βαρέλι — κάτι που συνιστά αισθητή, αλλά όχι εκρηκτική άνοδο. Η εκστρατεία εκείνη δεν έπληξε ουσιαστικά τις ενεργειακές υποδομές του Ιράν και οι εξαγωγές του, που αντιστοιχούν περίπου στο 4% των παγκόσμιων θαλάσσιων ροών, δεν είναι κρίσιμες για τη διεθνή προσφορά.

Η αμερικανική παρέμβαση ήταν σύντομη και η ιρανική απάντηση κυρίως συμβολική. Μέσα σε λίγες ημέρες οι τιμές αποκλιμακώθηκαν.

Αυτήν τη φορά, όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ δηλώνει ότι «οι βαριοί και στοχευμένοι βομβαρδισμοί θα συνεχιστούν αδιάλειπτα όλη την εβδομάδα ή όσο χρειαστεί για την επίτευξη του στόχου μας». Και τα ιρανικά αντίποινα είναι σαφώς πιο σοβαρά: μέσα σε 24 ώρες εκτοξεύθηκαν πύραυλοι κατά του Ισραήλ, αραβικών χωρών και αμερικανικών βάσεων στην περιοχή.

Πετρέλαιο: Τρεις παράγοντες που θα καθορίσουν την ένταση και τη διάρκεια του πανικού

Τίποτε από όλα τα παραπάνω δεν καθησυχάζει τους επενδυτές. Το μέγεθος και η διάρκεια του πανικού θα εξαρτηθούν από τρεις παράγοντες.

Πρώτον, από το τι θα στοχοποιήσει το Ιράν στον Κόλπο. Αρχικά οι επιθέσεις, που η Τεχεράνη χαρακτήρισε «αυτοάμυνα», έπληξαν αμερικανικά στρατιωτικά μέσα. Στη συνέχεια επεκτάθηκαν σε λιμάνια, αεροδρόμια και άλλες κρίσιμες υποδομές. Αν η ηγεσία του Ιράν —ή ό,τι έχει απομείνει από αυτήν— θεωρήσει ότι απειλείται υπαρξιακά, θα επιχειρήσει να εμπλέξει τα γειτονικά κράτη του Κόλπου στην κρίση, ως μέσο πίεσης προς τις ΗΠΑ – κάτι που ήδη συμβαίνει με μεμονωμένα χτυπήματα τις τελευταίες ώρες. Πετρελαϊκά πεδία στη Σαουδική Αραβία, στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και στο Κουβέιτ βρίσκονται εντός εμβέλειας ιρανικών πυραύλων και drones.

Πλήγματα σε πετρελαϊκές εγκαταστάσεις, όπως στο διυλιστήριο της Saudi Aramco, θεωρούνται εξαιρετικά ριψοκίνδυνα, καθώς ίσως προκαλέσουν αντίποινα από γειτονικές χώρες που αρχικά ζητούσαν αποκλιμάκωση.

Ακόμη κι αν η παραγωγή δεν πληγεί σημαντικά, το δεύτερο άγνωστο είναι αν το πετρέλαιο θα φτάσει στις αγορές. Τα Στενά του Ορμούζ δεν έχουν κλείσει ποτέ πλήρως, ούτε στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980. Ένα τέτοιο βήμα θα εξόργιζε την Κίνα, που αγοράζει σχεδόν όλο το ιρανικό πετρέλαιο και λαμβάνει το 37% των θαλάσσιων εισαγωγών της μέσω των Στενών.

Ωστόσο, το Ιράν δείχνει αποφασισμένο να διακόψει τη διέλευση. Στις 17 Φεβρουαρίου, κατά τη διάρκεια συνομιλιών με τις ΗΠΑ για τα πυρηνικά, έκλεισε για λίγες ώρες τα Στενά για άσκηση με πραγματικά πυρά. Στις 28 Φεβρουαρίου οι Φρουροί της Επανάστασης προειδοποίησαν ότι η ναυσιπλοΐα δεν επιτρέπεται πλέον.

Η εφαρμογή μιας τέτοιας απειλής θα ήταν δύσκολη, καθώς οι αμερικανικές δυνάμεις πιθανότατα θα διέλυαν γρήγορα οποιονδήποτε αποκλεισμό. Παρ’ όλα αυτά, το πέρασμα καθίσταται ολοένα και πιο επικίνδυνο: παρεμβολές δορυφορικών σημάτων αυξάνουν τον κίνδυνο συγκρούσεων, ενώ νάρκες θα μπορούσαν να επιδεινώσουν την κατάσταση. Την 1η Μαρτίου δεξαμενόπλοιο με σημαία Παλάου επλήγη από ρουκέτα ανοικτά του Ομάν.

Οι ασφαλιστικές εταιρείες αυξάνουν δραστικά τα ασφάλιστρα ή ακυρώνουν συμβόλαια. Τουλάχιστον πέντε μεγάλα δεξαμενόπλοια, που επρόκειτο να διέλθουν από το Ορμούζ για να παραλάβουν πετρέλαιο από Σαουδική Αραβία, Ομάν, Κατάρ και Ιράκ έκαναν αναστροφή. Συσσωρεύονται πλέον στόλοι πλοίων και από τις δύο πλευρές του περάσματος, αποφεύγοντας μια εμπόλεμη ζώνη. Τα ήδη υψηλά ναύλα ενδέχεται να αυξηθούν περαιτέρω.

Οι εναλλακτικές διαδρομές είναι περιορισμένες. Η Σαουδική Αραβία μπορεί να εκτρέψει μέρος της παραγωγής μέσω του αγωγού Ανατολής-Δύσης, ενώ τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν μικρότερο αγωγό που παρακάμπτει το Στενό.

Ωστόσο, ακόμη και σε πλήρη δυναμικότητα, 8-10 εκατ. βαρέλια ημερησίως θα παραμείνουν εκτεθειμένα. Σε συνεδρίαση χθες, 1η Μαρτίου, ο OPEC+ αύξησε την παραγωγή οριακά. Αν Σαουδική Αραβία και ΗΑΕ δεν μπορούν να εξάγουν, τα υπόλοιπα μέλη δεν επαρκούν για να καλύψουν το κενό.

Το τρίτο και μεγαλύτερο ερώτημα αφορά το αν ο Τραμπ θα επιτύχει τον δηλωμένο στόχο του για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν. Αν οι μουλάδες και οι Φρουροί της Επανάστασης απομακρυνθούν, η χώρα κατά τον ίδιο, θα πάψει να αποτελεί πηγή αστάθειας.

Η άρση των κυρώσεων θα επέτρεπε την ενίσχυση των εξαγωγών, ενισχύοντας εκ νέου το υπερπλεόνασμα και πιέζοντας τις τιμές χαμηλότερα. Αν και ο Τραμπ φαίνεται να αποκλείει χερσαία επέμβαση και καμία χώρα δεν έχει απελευθερωθεί μόνο με αεροπορικά πλήγματα, η αβεβαιότητα αφήνει περιθώριο ακόμη και για αυτό το αισιόδοξο σενάριο, σημειώνει ο Economist.

Το εναλλακτικό ενδεχόμενο είναι να παραμείνουν στην εξουσία οι σκληροπυρηνικοί. Όποιος διαδεχθεί τον Χαμενεΐ ενδέχεται να επιδιώξει επίδειξη ισχύος, διατηρώντας το Ορμούζ κλειστό και καλλιεργώντας χάος στον Κόλπο. Με εσωτερικές φατρίες να ανταγωνίζονται για επιρροή, το Ιράν θα παραμείνει παράγοντας κινδύνου. Η παραγωγή του μπορεί να μειωθεί και αγοραστές όπως η Κίνα να μην γνωρίζουν ποιος ελέγχει τις ροές. Ένα ασφάλιστρο κινδύνου 8-12 δολαρίων ανά βαρέλι θα μπορούσε να καταστεί μόνιμο χαρακτηριστικό των αγορών.

Το ενδεχόμενο πλήγμα για τις ΗΠΑ και τους Ρεπουμπλικανούς

Τον Νοέμβριο διεξάγονται ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ. Ο Τραμπ και οι Ρεπουμπλικάνοι αντιμετωπίζουν δυσαρέσκεια, εν μέρει λόγω του κόστους ζωής. Υψηλότερες τιμές καυσίμων θα επιβαρύνουν περαιτέρω τη δημοτικότητά τους.

Σύμφωνα με τη Fed του Ντάλας, αύξηση 10 δολαρίων στο Brent μεταφράζεται συνήθως σε άνοδο 25 σεντς ανά γαλόνι βενζίνης, συχνά μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ η αποκλιμάκωση είναι βραδύτερη.

Ο Τραμπ θα μπορούσε να επισπεύσει τις εξελίξεις αξιοποιώντας το Στρατηγικό Απόθεμα Πετρελαίου των ΗΠΑ, που ανέρχεται σε 415 εκατ. βαρέλια. Το ίδιο έκανε ο Τζο Μπάιντεν μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όταν όμως τα αποθέματα ήταν σχεδόν 570 εκατ. βαρέλια.

Με μέγιστο ρυθμό άντλησης 4,4 εκατ. βαρελιών ημερησίως, το σημερινό απόθεμα επαρκεί για περίπου τρεις μήνες.

Η αβεβαιότητα που πυροδοτεί ο πόλεμος στο Ιράν ενδέχεται να διαρκέσει πολύ περισσότερο. Kαι οι επενδυτές θα πρέπει να προετοιμαστούν για πολλά ακόμη αγωνιώδη Σαββατοκύριακα. 

Διαβάστε ακόμη

Πώς βελτίωσαν την εικόνα τους οι συστημικές τράπεζες το 2025

Διπλός ΕΝΦΙΑ για τα ακίνητα των τραπεζών

Πάνω από $2,7 δισ. «σήκωσαν» σε 4,5 μήνες οι διεθνείς startups των Ελλήνων της ΑΙ

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα