Ο «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή θριαμβεύει, σπάει τα ταμεία. Οχι μόνο ως ταινία. Θριαμβεύει ως σύμβολο. Οι χιλιάδες θεατές που σπεύδουν στις αίθουσες δεν έλκονται πρωτίστως από την κινηματογραφική γραφή, αλλά από το πρόσωπο που η ταινία επαναφέρει στο προσκήνιο: μια ιστορική μορφή που συνδέεται με την ιδέα της τάξης, της οργάνωσης και της εθνικής αυτοπεποίθησης. Σε μια περίοδο αβεβαιότητας, η φιγούρα του Ιωάννη Καποδίστρια λειτουργεί ως σημείο αναφοράς – όχι ως χαρακτήρας οθόνης, αλλά ως υπόσχεση.

Πολλοί από όσους μιλούν για την ταινία δεν την έχουν καν δει. Εχουν όμως διαβάσει Ιστορία και αναγνωρίζουν στον Καποδίστρια ένα πρότυπο «μορφωμένου τεχνοκράτη» που συγκρούεται με το κατεστημένο, προσπαθεί να χτίσει κράτος από το μηδέν και, συμβολικά, πληρώνει το κόστος αυτής της σύγκρουσης. Η πρόσληψη της ταινίας ξεπερνά το εικαστικό αποτέλεσμα και μεταφέρεται σε ένα επίπεδο αξιών και ταυτότητας. Δεν επιβραβεύεται τόσο ο Σμαραγδής, όσο η ιδέα που πιστεύεται ότι η ταινία εκπέμπει.

Η μορφή του Καποδίστρια συναντά τις σύγχρονες αγωνίες: την ανάγκη για αποτελεσματικότητα, διοικητική σοβαρότητα, ηγεσία με πυξίδα. Ένα κομμάτι της κοινωνίας προβάλλει επάνω του ένα φαντασιακό «αντίδοτο» στις παθογένειες που θεωρεί ότι εξακολουθούν να υπάρχουν. Η ταινία γίνεται αφορμή για μια άτυπη συλλογική τοποθέτηση: «μας χρειάζεται ένας τέτοιος ηγέτης σήμερα». Γι’ αυτό και το κοινό δεν περιορίζεται σε θεατές σινεμά: περιλαμβάνει πολίτες που αναζητούν νόημα στις ημέρες μας.

Ο «Καποδίστριας» δεν διαβάζεται μόνο ως ιστορικό δράμα, αλλά ως συμβολικό σχόλιο για το παρόν – έστω και άρρητα. Η μυθολογία γύρω από τη μορφή του ενεργοποιεί ένα αίσθημα εθνικής συνέχειας: ένας άνθρωπος με παιδεία, διεθνή εμπειρία και διοικητική λογική που προσπαθεί να επιβάλει δομή σε μια νεογέννητη πολιτεία. Ανεξάρτητα από το πόσο ακριβής είναι αυτή η αφήγηση, διαθέτει συναισθηματικό βάρος και λειτουργεί ως συλλογικό σημείο ταύτισης.

Έτσι εξηγείται το φαινόμενο: οι ουρές έξω από τους κινηματογράφους δεν συγκροτούνται μόνο από όσους θέλουν να δουν μια βιογραφική ταινία, αλλά από όσους αναζητούν μια μορφή δικαίωσης – ιστορικής και ψυχολογικής. Η επιτυχία δεν αφορά απλώς το box office. Αφορά την ανάγκη μιας κοινωνίας να πιστέψει σε ένα παράδειγμα που υπερβαίνει την επικαιρότητα.

Ο «Καποδίστριας» σπάει τα ταμεία επειδή λειτουργεί ως φορέας νοήματος. Το κοινό δεν χειροκροτεί απλώς ένα έργο. Χειροκροτεί έναν μύθο που επανέρχεται την κατάλληλη στιγμή. Και σε εποχές όπου η ανάγκη συμβόλων προηγείται της ανάγκης αισθητικής, αυτό αρκεί για να γεμίσουν οι αίθουσες.