Η δημόσια συζήτηση γύρω από την Τεχνητή Νοημοσύνη συνοδεύεται συχνά από την αντίληψη ότι η ηθική και η κανονιστική ρύθμιση λειτουργούν ως ανασταλτικοί παράγοντες της τεχνολογικής προόδου. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η ταχύτητα της καινοτομίας έρχεται σε σύγκρουση με τις αξίες, τα ηθικά όρια και το θεσμικό πλαίσιο. Η αντίληψη αυτή, ωστόσο, παραβλέπει μια κρίσιμη διάσταση: χωρίς ηθικό υπόβαθρο, η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν μπορεί να αποτελέσει θεμέλιο εμπιστοσύνης για την κοινωνία, τους θεσμούς και την επιστήμη.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον ένα ουδέτερο τεχνολογικό εργαλείο γενικής χρήσης. Έχει αναπτυχθεί ραγδαία και ήδη εφαρμόζεται σε τομείς άμεσα συνδεδεμένους με τον άνθρωπο, όπως η υγεία, η δικαιοσύνη, η δημόσια διοίκηση και η οικονομία. Πρόκειται για πεδία με αυξημένη κανονιστική και ηθική βαρύτητα, στα οποία οι αλγοριθμικές αποφάσεις επηρεάζουν άμεσα και καθοριστικά τη ζωή των πολιτών. Ακόμη και όταν οι μηχανισμοί αυτοί δεν αναγνωρίζονται ρητά ως θεσμικοί, η επιρροή τους στις επιλογές, τις ευκαιρίες και τα δικαιώματα των ανθρώπων είναι τέτοια, ώστε η Τεχνητή Νοημοσύνη να λειτουργεί, έστω και άτυπα, ως φορέας εξουσίας.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη συχνά υπάρχει στη δημόσια αντίληψη ως ένα θολό σύννεφο ουδετερότητας. Στην πραγματικότητα, όμως, βασίζεται σε μια ασύλληπτα μεγάλη συλλογή και επεξεργασία δεδομένων που ενσωματώνουν ανθρώπινες επιλογές, αντιλήψεις και γνώσεις που είναι ήδη κεκτημένες. Οι απαντήσεις της δεν αποτελούν νέα επινόηση, αλλά διαμορφώνονται βάσει πληροφοριών που έχουν ήδη συλλεχθεί και αξιολογηθεί. Η διαδικασία αυτή εγείρει κρίσιμα ερωτήματα σχετικά με την επιλογή των δεδομένων, την ευθύνη των αποφάσεων, τη λογοδοσία σε περίπτωση σφάλματος και τις εγγυήσεις προστασίας των προσωπικών δεδομένων. Όταν τα ερωτήματα αυτά παραμένουν αναπάντητα και απουσιάζει ένα σαφές ηθικό και θεσμικό πλαίσιο, η Τεχνητή Νοημοσύνη κινδυνεύει να περιοριστεί σε εργαλείο τεχνικής αξιοπιστίας, χωρίς ουσιαστικές εγγυήσεις για τις αξίες και τα δικαιώματα των ανθρώπων.

Χωρίς ηθική κατεύθυνση, η Τεχνητή Νοημοσύνη παραμένει μια ουδέτερη δύναμη, δυνητικά ανεξέλεγκτη, ικανή να παράγει αποτελέσματα τεχνικά ορθά, αλλά θεσμικά και κοινωνικά ανεπαρκή. Με την ενσωμάτωση της ηθικής στον κορμό της Τεχνητής Νοημοσύνης, η τελευταία αποκτά σαφή προσανατολισμό, υπευθυνότητα και θεσμικές εγγυήσεις. Μετατρέπεται έτσι σε ένα ασφαλές και φερέγγυο εργαλείο που υπηρετεί ουσιαστικά την ανθρωπότητα και τις αξίες της. Η ηθική δεν περιορίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη. Τη θεμελιώνει.

*Η Φανή Παππού είναι Νομικός – Οικονομολόγος MSc, LL.M, PhD c.