Το ακόμα μεγαλύτερο είναι ότι η πραγματικότητα έχει την κακή συνήθεια να αλλάζει πιο γρήγορα απ’ ό,τι αλλάζουμε εμείς γνώμη. Πολλές φορές μάλιστα η γνώμη που δεν συμφωνεί με την πραγματικότητα αποδεικνύεται γελοιωδώς πεισματάρα.
Πριν λίγα χρόνια το αφήγημα ήταν σχεδόν γραμμικό: Η γεωπολιτική αστάθεια (ο εξευγενισμένος όρος του «κάνω πόλεμο γιατί έτσι με συμφέρει»), οδηγεί σε ενεργειακή κρίση που πιέζει το εισόδημα, που φέρνει κρίση στην αγορά, που έφεγγε και κένταγε η κόρη το μαντήλι.
Για να το μεταφέρω στα μέτρα της στήλης, η ενεργειακή κρίση αναπόφευκτα θα πίεζε τις πωλήσεις των αυτοκινήτων και ενδεχομένως να έφερνε μια εκ νέου καταφυγή στα ηλεκτρικά αυτοκίνητα.
Το έγραφα στην στήλη μου του προηγούμενου μήνα και τελικά φαίνεται ότι πέφτω μέσα στο σκέλος που αφορά την αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για τα ηλεκτρικά.
Αλλά με έκπληξη διαπιστώνω ότι δεν έπεσα καθόλου μέσα στο πρώτο: στην κρίση της αγοράς καθαυτής. Η ευρωπαϊκή αγορά αυτοκινήτου, αντί να λυγίσει, κινήθηκε τον Μάρτιο ανοδικά κατά περίπου 11% σε σχέση πάντα με τον ίδιο μήνα του προηγούμενου έτους και κατά 3% στο τρίμηνο.
Τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα εκτοξεύτηκαν κατά 42%, ενώ τα plug-in υβριδικά σημείωσαν άνοδο της τάξης του 33%. Δηλαδή, μέσα στο ίδιο περιβάλλον αβεβαιότητας που υποτίθεται ότι θα «πάγωνε» τη ζήτηση, όχι μόνο αλλάζει σύνθεση αλλά (προς μεγάλη μου έκπληξη ομολογώ) έχει ζωντανό σφυγμό.
Κάπου εδώ αρχίζει να γίνεται ενδιαφέρον το ζήτημα: δεν υπάρχει κρίση, δεν έχουμε ακόμα καταλάβει (ή δεν μας έχουν δώσει με σαφήνεια να καταλάβουμε) το μέγεθος του προβλήματος ή απλώς δεν είναι η κρίση όπως την περιμέναμε;
Η απάντηση μοιάζει να βρίσκεται κάπου στη μέση. Γιατί προφανώς κρίση υπάρχει. Τη ζούμε στο πετσί μας, στην καθημερινότητα του σουπερμάρκετ, του ενοικίου, των μηνιαίων υποχρεώσεων, αλλά δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως φρένο.
Λειτουργεί περισσότερο ως καταλύτης επιλογών. Ο καταναλωτής δεν αποσύρεται· αναδιατάσσει προτεραιότητες. Δεν σταματά να αγοράζει· αλλάζει το τι θεωρεί «λογική αγορά».
Πλέον δεν θα με εξέπληττε αν αυτή η αλλαγή είναι βαθύτερη από όσο δείχνουν τα ποσοστά. Τον προηγούμενο μήνα θεωρούσα ότι η ενεργειακή αστάθεια αντιμετωπιζόταν από τον μέσο καταναλωτή ως ένα καθαρά εξωτερικός παράγοντας: γεωπολιτικά ρίσκα, στενά του Ορμούζ, διακυμάνσεις στο πετρέλαιο, μεταβλητότητα στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
Σήμερα ωστόσο πιθανολογώ ότι είναι κάτι πιο σύνθετο από ένα εξωγενές σοκ. Αρχίζει να μετουσιώνεται σε ένα μόνιμο εσωτερικό φίλτρο απόφασης.
Ο οδηγός δεν αντιδρά απλώς στην τιμή της βενζίνης. Αντιδρά στην ιδέα ότι η τιμή της μπορεί να αλλάξει απότομα. Δεν είναι ότι του φαίνεται αβάσταχτο το κόστος καθαυτό αλλά -ακόμα περισσότερο- η αβεβαιότητα του κόστους.
Και αυτό είναι το σημείο όπου το παιχνίδι αρχίζει να αλλάζει. Μην τρελαθούμε κιόλας: η αύξηση του ενδιαφέροντος για τα EV δεν συνοδεύεται από ξαφνική οικολογική επιφοίτηση αλλά από ένα πιο πεζό και συνάμα ισχυρότερο κίνητρο, τον φόβο της μεταβλητότητας. Το ηλεκτρικό αυτοκίνητο δεν αγοράζεται ως τεχνολογία του μέλλοντος, αλλά ως ασφαλέστερη τοποθέτηση για το παρόν.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εκτόξευση των plug-in υβριδικών. Εδώ δεν μιλάμε για καθαρή μετάβαση αλλά για στρατηγική άμυνα. Είναι η ενδιάμεση λύση μιας μερίδας καταναλωτών που δεν εμπιστεύεται ακόμη πλήρως το αμιγώς ηλεκτρικό, αλλά εμπιστεύεται όλο και λιγότερο το αποκλειστικά θερμικό. Ενα είδος τεχνολογικής αντιστάθμισης ρίσκου.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η γεωπολιτική διάσταση δεν εξαφανίζεται, απλώς αλλάζει ρόλο. Από αιτία άμεσης κρίσης, γίνεται υπόβαθρο μόνιμης ψυχολογικής πίεσης. Το Ιράν, οι ασυνάρτητες αναρτήσεις του Προέδρου, τα Στενά του Ορμούζ, οι ενεργειακές εντάσεις, δεν χρειάζεται να «συμβούν» κάθε μέρα για να επηρεάζουν την αγορά. Αρκεί να θεωρούνται μονίμως πιθανές.
Μια μόνιμη δαμόκλειος σπάθη. Αυτό είναι ίσως η πιο σημαντική μετατόπιση: η αγορά δεν αντιδρά στο γεγονός αλλά στην στη… μονιμότητα της πιθανότητας να συμβεί ένα αντίστοιχο γεγονός.
Και εδώ εξηγείται γιατί οι αριθμοί δεν δείχνουν πανικό αλλά προσαρμογή. Η ευρωπαϊκή αγορά δεν συρρικνώνεται, όπως θα ανέμενε κανείς. Περισσότερο θα έλεγες ότι αναδιαρθρώνεται. Μετατοπίζεται αντί να παγώνει. Και μάλιστα προς κατευθύνσεις που πριν λίγα χρόνια θα θεωρούνταν ιδεολογικά φορτισμένες ή πρόωρες.
Φαίνεται (τονίζω το «φαίνεται») λοιπόν ότι αυτή τη φορά η ενεργειακή κρίση δεν επηρεάζει την αγορά τόσο καταλυτικά διότι με κάποιο τρόπο το αυτοκίνητο έχει πλέον μάθει να ζει μέσα σε μια μόνιμη αβεβαιότητα, για την οποία ωστόσο -για πρώτη φορά στην ιστορία του προϊόντος- δείχνει ότι μπορεί να προσφέρει εναλλακτικές.
Για πρώτη φορά δεν ακούμε το πάταγο των λαμαρίνων που πέφτουν από τα σύννεφα. Είναι, όπως και να το πεις, μια αλλαγή…