Νέα εστία έντασης στις ήδη επιβαρυμένες σχέσεις Ιαπωνίας και Ρωσίας προκαλεί η απόφαση του Βλαντιμίρ Πούτιν να θέσει υπό ρωσικό έλεγχο τα περιουσιακά στοιχεία της Japan Tobacco στη χώρα. Η ιαπωνική κυβέρνηση αντέδρασε έντονα, απαιτώντας την άμεση ακύρωση του μέτρου και την επιστροφή των εγκαταστάσεων της εταιρείας, σε μια εξέλιξη που απειλεί να προκαλέσει σημαντικό οικονομικό πλήγμα σε έναν από τους μεγαλύτερους καπνοβιομηχανικούς ομίλους παγκοσμίως.
«Έχουμε υποβάλει επίσημη διαμαρτυρία στη ρωσική κυβέρνηση και ζητήσαμε την άμεση λήψη μέτρων, όπως η ανάκληση της απόφασης», δήλωσε την Παρασκευή ο υπουργός Εμπορίου της Ιαπωνίας, Ριοσέι Ακαζάουα, κατά την τακτική ενημέρωση των δημοσιογράφων.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος του Τόκιο διευκρίνισε ότι δύο υψηλόβαθμοι Ιάπωνες αξιωματούχοι που βρίσκονται αυτή την περίοδο στη Ρωσία, καθώς και ο Ιάπωνας πρεσβευτής στη Μόσχα, έχουν ζητήσει την επιστροφή των περιουσιακών στοιχείων της εταιρείας.
Τέσσερα εργοστάσια περνούν υπό ρωσικό έλεγχο
Σύμφωνα με προεδρικό διάταγμα που υπέγραψε ο Βλαντίμιρ Πούτιν και δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, οι δραστηριότητες της Japan Tobacco International (JTI) στη Ρωσία μεταβιβάστηκαν σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης στην τοπική εταιρεία JSC Industrial Assets.
Η Japan Tobacco επιβεβαίωσε ότι οι ρωσικές αρχές έθεσαν υπό τον έλεγχό τους τέσσερις παραγωγικές εγκαταστάσεις της, προσθέτοντας ότι βρίσκεται στη διαδικασία συγκέντρωσης περισσότερων πληροφοριών για τις επιπτώσεις της απόφασης.
Η υπόθεση έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για το Τόκιο, καθώς το ιαπωνικό Δημόσιο κατέχει περίπου το ένα τρίτο του μετοχικού κεφαλαίου της Japan Tobacco.
Στο χειρότερο σημείο οι σχέσεις Τόκιο – Μόσχας
Οι σχέσεις των δύο χωρών έχουν επιδεινωθεί δραματικά τους τελευταίους μήνες, ιδιαίτερα μετά την επίσκεψη του Πούτιν, τον Αύγουστο, σε νησί κοντά στη βόρεια Ιαπωνία, το οποίο ελέγχεται από τη Ρωσία αλλά διεκδικείται από το Τόκιο.
Ακολούθησαν νέες διπλωματικές εντάσεις, μεταξύ των οποίων η σύλληψη Ιάπωνα δημοσιογράφου από τις ρωσικές αρχές με την κατηγορία της κατασκοπείας, αλλά και η κοινή στάση Μόσχας και Πεκίνου απέναντι στην πρωθυπουργό της Ιαπωνίας, Σανάε Τακαΐτσι, την οποία χαρακτήρισαν απειλή για την περιφερειακή ασφάλεια.
«Η Ρωσία διεξάγει πλέον ξεκάθαρα μια συντονισμένη εκστρατεία εναντίον της Ιαπωνίας», εκτιμά ο Τζέιμς Μπράουν, καθηγητής Πολιτικών Επιστημών στο παράρτημα του Temple University στην Ιαπωνία.
Όπως εξηγεί, η Μόσχα φαίνεται να έχει αναβαθμίσει την Ιαπωνία στην κλίμακα των γεωπολιτικών αντιπάλων της.
«Για τη Ρωσία, η Ιαπωνία έχει περάσει από μια χώρα που δεν αποτελούσε ιδιαίτερη προτεραιότητα σε μια κατηγορία περισσότερο αντίστοιχη με εκείνη ορισμένων ευρωπαϊκών κρατών», σημειώνει.
Η στήριξη στην Ουκρανία και η συνεργασία με το ΝΑΤΟ
Από την έναρξη της πλήρους κλίμακας ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία το 2022, η Ιαπωνία έχει ταχθεί στο πλευρό του Κιέβου, παρέχοντας οικονομική βοήθεια και μη φονικό στρατιωτικό εξοπλισμό.
Ωστόσο, σύμφωνα με τον Μπράουν, η πρόσφατη κλιμάκωση των ρωσικών ενεργειών ενδέχεται να συνδέεται με την απόφαση του Τόκιο να συμμετάσχει σε πρόγραμμα του ΝΑΤΟ για τη χρηματοδότηση της προμήθειας αμερικανικού στρατιωτικού εξοπλισμού προς την Ουκρανία.
Νωρίτερα φέτος, η Ιαπωνία ανακοίνωσε ότι συνεισέφερε περίπου 14,7 εκατ. δολάρια στον μηχανισμό Prioritized Ukraine Requirements List (PURL), μέσω του οποίου χρηματοδοτούνται προμήθειες που χρειάζονται οι ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Παράλληλα, το Τόκιο απέστειλε προσωπικό στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ στη Γερμανία, το οποίο συντονίζει την παροχή βοήθειας και την εκπαίδευση των ουκρανικών δυνάμεων.
«Η Ρωσία ανησυχούσε εδώ και καιρό για την ενίσχυση της συνεργασίας της Ιαπωνίας με το ΝΑΤΟ», εξηγεί ο Μπράουν. Όπως προσθέτει, η συμμετοχή στον μηχανισμό PURL, ακόμη και αν περιορίζεται σε μη φονική στρατιωτική υποστήριξη, τοποθέτησε την Ιαπωνία σε διαφορετική κατηγορία για τη Μόσχα.
Τον Οκτώβριο, άλλωστε, το Τόκιο ανακοίνωσε νέες κυρώσεις εις βάρος της Ρωσίας, επικαλούμενο τις εξελίξεις στην Ουκρανία.
Στο στόχαστρο οι ιαπωνικές επενδύσεις στη Ρωσία
Η απόφαση για την Japan Tobacco έρχεται παρά τις προσπάθειες της ιαπωνικής κυβέρνησης να διατηρήσει διαύλους επικοινωνίας με τη Μόσχα.
Νωρίτερα μέσα στο 2026, η Ιαπωνία είχε αποστείλει υψηλόβαθμους αξιωματούχους στη Ρωσία, επιδιώκοντας διάλογο για την προστασία των περιουσιακών στοιχείων ιαπωνικών επιχειρήσεων που εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται στη χώρα.
Σύμφωνα με το ιαπωνικό υπουργείο Εξωτερικών, τον Οκτώβριο του 2025 οι ιαπωνικές εταιρείες διατηρούσαν 321 επιχειρηματικές εγκαταστάσεις στη Ρωσία, έναντι 416 το 2021.
Πριν από πέντε χρόνια, η πλειονότητα των ιαπωνικών επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν στη ρωσική αγορά προερχόταν από τη μεταποίηση, το χονδρικό και το λιανικό εμπόριο. Έκτοτε, ωστόσο, η επιχειρηματική παρουσία έχει περιοριστεί αισθητά, καθώς η εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε πολλές εταιρείες σε αναστολή επενδύσεων ή αποχώρηση από τη ρωσική αγορά.
Japan Tobacco: Σε κίνδυνο το 25% των λειτουργικών κερδών
Η Japan Tobacco, τρίτη μεγαλύτερη καπνοβιομηχανία στον κόσμο, δραστηριοποιείται στη Ρωσία από το 1999 και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους ξένους επενδυτές στον συγκεκριμένο κλάδο.
Η εταιρεία, γνωστή διεθνώς για τις μάρκες Camel και Winston, απασχολεί περίπου 4.000 εργαζομένους στη Ρωσία και διαθέτει σημαντικές παραγωγικές εγκαταστάσεις, μεταξύ άλλων στην Αγία Πετρούπολη και στο Ροστόφ επί του Ντον.
Παρότι το 2022 ανέστειλε τις νέες επενδύσεις και τις δραστηριότητες μάρκετινγκ στη ρωσική αγορά, εξακολούθησε να διατηρεί ισχυρή εμπορική παρουσία, ελέγχοντας περίπου το 41% της αγοράς συμβατικών προϊόντων καπνού.
Η απώλεια των ρωσικών δραστηριοτήτων θα μπορούσε να προκαλέσει ιδιαίτερα σοβαρό πλήγμα στα οικονομικά αποτελέσματα του ομίλου.
Σύμφωνα με τον Τσουκάσα Φουρούτα, αναλυτή της SMBC Nikko Securities, η ρωσική αγορά εκτιμάται ότι συνεισφέρει σχεδόν το ένα τέταρτο των λειτουργικών κερδών της Japan Tobacco.
Επιπλέον, ο όμιλος εκτιμάται ότι διαθέτει στη Ρωσία 100 έως 200 δισ. γεν σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 634 εκατ. έως 1,27 δισ. δολάρια. Τα κεφάλαια αυτά κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν στη χώρα εξαιτίας των νέων μέτρων.
Η αναταραχή αντανακλάται και στη χρηματιστηριακή εικόνα της εταιρείας. Οι μετοχές της Japan Tobacco δεν είχαν πραγματοποιήσει συναλλαγές την Παρασκευή στο Τόκιο, καθώς οι εντολές πώλησης προμήνυαν πτώση μέχρι το επιτρεπόμενο ημερήσιο όριο.
Ανησυχία και για τις ιαπωνικές ενεργειακές επενδύσεις
Η υπόθεση δημιουργεί ευρύτερη αβεβαιότητα και για άλλες ιαπωνικές εταιρείες που εξακολουθούν να διαθέτουν σημαντικά περιουσιακά στοιχεία στη Ρωσία.
Οι εμπορικοί όμιλοι Mitsubishi Corp. και Mitsui & Co. διατηρούν συμμετοχές στο έργο εξαγωγής υγροποιημένου φυσικού αερίου Sakhalin-2, στη ρωσική Άπω Ανατολή.
Παράλληλα, ο ιαπωνικός οργανισμός Japan Organization for Metals and Energy Security συμμετέχει στο Arctic LNG 2, έργο το οποίο βρίσκεται υπό αμερικανικές κυρώσεις.
Η κίνηση εναντίον της Japan Tobacco εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική της Μόσχας, η οποία από τον Σεπτέμβριο έχει εντείνει τις παρεμβάσεις σε επιχειρήσεις ξένων συμφερόντων.
Μεταξύ των εταιρειών που έχουν τεθεί στο στόχαστρο περιλαμβάνονται ο ελβετικός κολοσσός τροφίμων Nestlé και η γαλλική αλυσίδα σούπερ μάρκετ Auchan, περιουσιακά στοιχεία των οποίων υπήχθησαν επίσης σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης.
Το Κρεμλίνο έχει συνδέσει τις παρεμβάσεις αυτές με τη στρατιωτική υποστήριξη που παρέχουν στην Ουκρανία χώρες τις οποίες χαρακτηρίζει «μη φιλικές».
«Έχουν υπάρξει επανειλημμένα περιστατικά στα οποία οι ρωσικές αρχές έθεσαν υπό προσωρινό έλεγχο περιουσιακά στοιχεία δυτικών επιχειρήσεων», δήλωσε ο Ιάπωνας υπουργός Εμπορίου.
«Υπό αυτή την έννοια, για να είμαι ειλικρινής, βρισκόμασταν ήδη σε επιφυλακή», κατέληξε.