Οκτώ χρόνια μετά τη συμφωνία των 1,6 δισ. δολαρίων με τον κ. Ιβάν Σαββίδη για την εξαγορά της Donskoy Tabak, η Japan Tobacco χάνει τον διαχειριστικό έλεγχο της ρωσικής καπνοβιομηχανίας, μαζί με άλλες τρεις θυγατρικές της. Με διάταγμα του κ. Βλαντίμιρ Πούτιν, οι τέσσερις εταιρείες περνούν σε καθεστώς προσωρινής διαχείρισης, φέρνοντας στο προσκήνιο δύο διαφορετικές επιχειρηματικές επιλογές.
Από τη μία, την πώληση που επέτρεψε στον ομογενή επιχειρηματία να αποχωρήσει από τον κλάδο σε μια περίοδο υψηλών αποτιμήσεων και, από την άλλη, την απόφαση των Ιαπώνων να διατηρήσουν την παρουσία τους στη Ρωσία παρά τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Συγκεκριμένα, η απόφαση αφορά τις JTI Donskoy Tabak, Petro, JTI Yelets και Kres Neva, τη διαχείριση των οποίων αναλαμβάνει η ρωσική Promyshlennye Aktivy («Industrial Assets»). Πρόκειται για προσωρινή αφαίρεση του επιχειρησιακού ελέγχου και όχι για οριστική μεταβίβαση της ιδιοκτησίας τους, με την εξέλιξη να πλήττει την Japan Tobacco International (JTI), τον διεθνή βραχίονα καπνικών του ιαπωνικού ομίλου.
Η μητρική Japan Tobacco (JT), με έδρα το Τόκιο, είναι εισηγμένη στο Χρηματιστήριο του Τόκιο, ενώ το ιαπωνικό Δημόσιο κατέχει περίπου το ένα τρίτο των μετοχών της. Πρόκειται για έναν όμιλο με κύρια δραστηριότητα τα καπνικά προϊόντα, αλλά και παρουσία στον κλάδο των επεξεργασμένων τροφίμων, κυρίως στην Ιαπωνία.
Η επιλογή παραμονής
Η Japan Tobacco είχε επιλέξει να παραμείνει στη Ρωσία μετά την εισβολή στην Ουκρανία, την ώρα που αρκετές δυτικές πολυεθνικές αναζητούσαν τρόπους αποχώρησης. Η απόφαση αυτή συνδεόταν με τη μεγάλη σημασία της ρωσικής αγοράς για την κερδοφορία του ομίλου, όπως είχε εξηγήσει τον Μάιο του 2024 ο τότε διευθύνων σύμβουλος, κ. Μασαμίτσι Τεραμπατάκε. Σύμφωνα με όσα είχε δηλώσει, η Ρωσία αντιπροσώπευε περίπου το 20% των συνολικών κερδών και η εγκατάλειψη μιας τόσο κερδοφόρας δραστηριότητας θα μπορούσε να προκαλέσει ζημίες στους μετόχους. Δεν απέκλειε την πώληση, αλλά δεν θεωρούσε ότι υπήρχε τότε λόγος να προχωρήσει.
Το ενδεχόμενο αποχώρησης παρέμενε, πάντως, ανοιχτό και υπό τη σημερινή διοίκηση του κ. Τακεχίκο Τσουτσούι, ο οποίος ανέλαβε στις αρχές του 2026. Είναι χαρακτηριστικό ότι στις 29 Οκτωβρίου, μόλις μία εβδομάδα πριν από το διάταγμα του Κρεμλίνου, η Japan Tobacco επαναλάμβανε στην ανακοίνωση των αποτελεσμάτων εννεαμήνου ότι εξακολουθεί να εξετάζει διάφορες επιλογές για τις ρωσικές δραστηριότητές της, μεταξύ των οποίων και η μεταβίβαση της ιδιοκτησίας τους. Ωστόσο, μέχρι την απόφαση του κ. Πούτιν, καμία τέτοια συμφωνία δεν είχε ολοκληρωθεί.
Το οικονομικό διακύβευμα ήταν μεγάλο, καθώς η JTI διαθέτει ισχυρή παρουσία στη ρωσική αγορά, όπου απασχολεί περίπου 4.000 εργαζομένους και λειτουργεί τέσσερις παραγωγικές εγκαταστάσεις. Οι θυγατρικές που περνούν υπό προσωρινή διαχείριση είχαν εμφανίσει αθροιστικά, με βάση τα επιμέρους οικονομικά στοιχεία τους για το 2023, έσοδα περίπου 93 δισ. ρουβλίων και καθαρά κέρδη σχεδόν 16 δισ. ρουβλίων. Από αυτές, η μεγαλύτερη είναι η Petro στην Αγία Πετρούπολη, με έσοδα 73 δισ. ρουβλίων, ενώ η Donskoy Tabak, με έδρα το Ροστόφ, είχε καταγράψει έσοδα 10,3 δισ. ρουβλίων.
Μια ακόμη εικόνα του μεγέθους των δραστηριοτήτων δίνουν οι οικονομικές καταστάσεις του 2025, σύμφωνα με τις οποίες οι πωλήσεις της Japan Tobacco προς τη ρωσική εταιρεία διανομής TC Megapolis JSC έφθασαν τα 444,3 δισ. γιεν, αυξημένες κατά περίπου 20% σε σχέση με το 2024. Αν και πρόκειται για συναλλαγές με συγκεκριμένο διανομέα και όχι για το σύνολο των εσόδων του ομίλου στη Ρωσία, το ποσό είναι ενδεικτικό της κλίμακας της εμπορικής δραστηριότητας. Μάλιστα, ακόμη και στο εννεάμηνο του 2026, οι αυξήσεις τιμών στη ρωσική αγορά εξακολουθούσαν να ενισχύουν τις επιδόσεις του ομίλου, παρά την υποχώρηση των πωλούμενων ποσοτήτων τσιγάρων.
Το deal του Σαββίδη
Η Donskoy Tabak, την οποία απέκτησε η Japan Tobacco τον Μάρτιο του 2018, ήταν τότε η τέταρτη μεγαλύτερη καπνοβιομηχανία της Ρωσίας, με μερίδιο αγοράς περίπου 7%. Η εξαγορά της είχε ιδιαίτερη σημασία για τους Ιάπωνες, καθώς τους επέτρεψε να ενισχύσουν τη θέση τους σε μια από τις μεγαλύτερες αγορές καπνικών προϊόντων, ανεβάζοντας το συνολικό τους μερίδιο κοντά στο 40%.
Η συμφωνία με τον κ. Σαββίδη δεν περιοριζόταν, ωστόσο, στη Donskoy Tabak. Στο πακέτο περιλαμβάνονταν επίσης η ρωσική Pereslavl-Tabak και το 94,97% της ΣΕΚΑΠ στην Ξάνθη, την οποία ο ομογενής επιχειρηματίας είχε αποκτήσει το 2013 μέσω της Donskoy Tabak. Το τίμημα για τις μετοχές των εταιρειών ανήλθε σε περίπου 1,58 δισ. δολάρια, ενώ η συνολική αξία της συναλλαγής, μαζί με τον καθαρό δανεισμό, είχε υπολογιστεί από την Japan Tobacco σε 1,76 δισ. δολάρια.
Για τον κ. Σαββίδη, η πώληση αποδείχθηκε ιδιαίτερα ευνοϊκή από πλευράς χρονισμού και αποτίμησης, καθώς πραγματοποιήθηκε τέσσερα χρόνια πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και τις κυρώσεις που περιόρισαν δραστικά τις δυνατότητες των ξένων επενδυτών στη χώρα.
Στην Ελλάδα, η συμφωνία έφερε τη ΣΕΚΑΠ υπό τον έλεγχο της JTI, η οποία προχώρησε σε σημαντικές επενδύσεις για τον εκσυγχρονισμό του εργοστασίου της Ξάνθης και την ενίσχυση του εξαγωγικού του προσανατολισμού. Έκτοτε, οι επενδύσεις έχουν ξεπεράσει τα 47 εκατ. δολάρια, με την παραγωγική δυναμικότητα να αυξάνεται από περίπου 700 εκατ. σε περισσότερα από 5 δισ. τσιγάρα ετησίως, ενώ σήμερα το 74% της παραγωγής κατευθύνεται σε οκτώ αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το ρωσικό μήνυμα
Η απόφαση του κ. Πούτιν λαμβάνεται σε μια περίοδο έντασης στις σχέσεις Μόσχας και Τόκιο, με τη ρωσική πλευρά να έχει διατυπώσει πρόσφατα προειδοποιήσεις προς την Ιαπωνία. Στις 21 Οκτωβρίου, η εκπρόσωπος του ρωσικού υπουργείου Εξωτερικών, κα Μαρία Ζαχάροβα, είχε χαρακτηρίσει «εχθρική ενέργεια» την παράδοση μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην Ουκρανία από την ιαπωνική Terra Drone, προειδοποιώντας για συνέπειες. Πάντως, το διάταγμα για την JTI δεν αναφέρει τους λόγους της απόφασης, ούτε προκύπτει άμεση σύνδεσή του με τις συγκεκριμένες προειδοποιήσεις.
Η προσωρινή διαχείριση ξένων επιχειρήσεων χρησιμοποιείται από το Κρεμλίνο ήδη από το 2023, όταν είχαν προηγηθεί αντίστοιχες παρεμβάσεις στις ρωσικές δραστηριότητες των Fortum, Uniper, Danone και Carlsberg. Μάλιστα, το ενδεχόμενο μιας ανάλογης εξέλιξης έχει τεθεί και για τη Multon Partners, μέσω της οποίας δραστηριοποιείται στη Ρωσία η Coca-Cola HBC. Σύμφωνα με τη ρωσική Kommersant, η τοπική εταιρεία Bochkari έχει ζητήσει να αναλάβει την προσωρινή διαχείρισή της, χωρίς όμως μέχρι στιγμής να υπάρχει σχετική απόφαση των ρωσικών αρχών.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.