Η 24χρονη Βένλα Μάλινεν πίστευε ότι είχε λάβει τη σωστή απόφαση να σπουδάσει αρχιτεκτονική κατασκευών στο πανεπιστήμιο του Κουόπιο, στη Φινλανδία. Οι καθηγητές της τη διαβεβαίωναν ότι, όταν θα αποφοιτούσε, η αγορά εργασίας θα είχε περισσότερες θέσεις από όσες θα μπορούσαν να καλύψουν η ίδια και οι συμφοιτητές της.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, η πραγματικότητα αποδείχθηκε εντελώς διαφορετική. Αφού ολοκλήρωσε τις σπουδές της τον Μάιο, παραμένει άνεργη και περνά τις ημέρες της ανανεώνοντας το βιογραφικό της, λύνοντας σταυρόλεξα και κάνοντας δουλειές στο σπίτι. «Το πιο δύσκολο είναι η αβεβαιότητα», αναφέρει χαρακτηριστικά. «Δεν ξέρεις πότε θα τελειώσει όλο αυτό ή τι πρέπει να κάνεις στη συνέχεια», εξηγεί.
Η ιστορία της αποτυπώνει την κατάσταση μιας οικονομίας που δυσκολεύεται να ανακάμψει, καθώς η Φινλανδία προσπαθεί να ανακόψει μια πορεία συνεχούς αύξησης του δημόσιου χρέους που διαρκεί σχεδόν δύο δεκαετίες.
Η αγορά ακινήτων «πάγωσε»
Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των επιτοκίων και η χαμηλή καταναλωτική εμπιστοσύνη οδήγησαν σε απότομη επιβράδυνση της αγοράς κατοικίας. Η κατασκευαστική δραστηριότητα περιορίστηκε σημαντικά, επηρεάζοντας αρχιτεκτονικά γραφεία, τεχνικές εταιρείες και συμβουλευτικές επιχειρήσεις μηχανικών. Έτσι, έμπειροι επαγγελματίες και νέοι απόφοιτοι ανταγωνίζονται πλέον για τις ίδιες λίγες διαθέσιμες θέσεις εργασίας. Η Μάλινεν αναφέρει ότι όταν επικοινωνούν μαζί της πιθανοί εργοδότες, η απάντηση είναι σχεδόν πάντα η ίδια, «Δεν υπάρχει δουλειά, ούτε καν στην περιοχή του Ελσίνκι, όπου πλέον ζω».
Ο ανταγωνισμός δεν περιορίζεται στις εξειδικευμένες θέσεις. Η αλυσίδα γρήγορου φαγητού Hesburger δέχθηκε σχεδόν 27.000 αιτήσεις για μόλις 1.200 εποχικές θέσεις εργασίας, σχεδόν διπλάσιες από έναν χρόνο πριν. Αντίστοιχα, η αλυσίδα εκπτωτικών ειδών Puuilo έλαβε 21.000 αιτήσεις για 400 θέσεις, ανάμεσα στις οποίες υπήρχαν ακόμη και υποψήφιοι με διδακτορικούς τίτλους.
Σύμφωνα με τη Eurostat, ένας στους τέσσερις Φινλανδούς ηλικίας 15 έως 24 ετών είναι σήμερα άνεργος. Παράλληλα, αυξάνεται και η διάρκεια της ανεργίας. Ο αριθμός των νέων κάτω των 25 ετών που παραμένουν άνεργοι για περισσότερο από έναν χρόνο υπερδιπλασιάστηκε μεταξύ του 2008 και του τέλους του 2025. Σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, η ανεργία στη Φινλανδία ξεπερνά πλέον το 10%, το υψηλότερο ποσοστό στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Δεκαεπτά χρόνια ελλειμμάτων
Η φινλανδική οικονομία παρουσιάζει ελάχιστη ανάπτυξη από την περίοδο της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης. Από το 2009, το δημόσιο χρέος αυξάνεται σχεδόν αδιάκοπα, καθώς οι κρατικές δαπάνες για συντάξεις, υγεία, εκπαίδευση και κοινωνικές παροχές συνεχίζουν να αυξάνονται. Την ίδια στιγμή, ο ιδιωτικός τομέας παραμένει αδύναμος, περιορίζοντας τόσο την απασχόληση όσο και τα φορολογικά έσοδα. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο.
Προκειμένου να περιοριστεί το δημόσιο χρέος, η κυβέρνηση μειώνει κοινωνικές παροχές, όμως αρκετοί οικονομολόγοι εκτιμούν ότι οι περικοπές επιβραδύνουν ακόμη περισσότερο την οικονομική δραστηριότητα.
Πίεση από την Ευρωπαϊκή Ένωση
Το πρόβλημα αποκτά πλέον και ευρωπαϊκή διάσταση. Νωρίτερα μέσα στη χρονιά, η Φινλανδία εντάχθηκε στη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χώρα καλείται να μειώσει το δημόσιο χρέος της έως το 2028, διαφορετικά κινδυνεύει με πρόστιμα, αναστολή ευρωπαϊκής χρηματοδότησης και αυστηρότερες δημοσιονομικές απαιτήσεις από τις Βρυξέλλες.
Την ίδια στιγμή, ενόψει των βουλευτικών εκλογών του Νοεμβρίου, αυξάνεται και η πολιτική πίεση. Παρότι οι περισσότεροι πολίτες συμφωνούν ότι τα δημόσια οικονομικά πρέπει να εξυγιανθούν, ολοένα περισσότεροι θεωρούν ότι οι περικοπές εφαρμόζονται με άνισο τρόπο. Σύμφωνα με δημοσκόπηση του Finnish Business and Policy Forum, το 52% των πολιτών πιστεύει ότι τα άτομα που εξαρτώνται από κοινωνικά επιδόματα έχουν επηρεαστεί δυσανάλογα. Η ανησυχία εντείνεται ότι η χώρα χωρίζεται ολοένα περισσότερο ανάμεσα σε όσους έχουν οικονομική ασφάλεια και σε όσους δυσκολεύονται να καλύψουν βασικές ανάγκες.
Η κατάρρευση της Nokia και της χαρτοβιομηχανίας
Ο καθηγητής Οικονομικών του πανεπιστημίου του Ελσίνκι Ρόοπε Ουουσιτάλο τοποθετεί την απαρχή των σημερινών προβλημάτων γύρω στο 2010. Τότε, δύο από τους βασικούς κινητήρες ανάπτυξης της φινλανδικής οικονομίας άρχισαν να καταρρέουν σχεδόν ταυτόχρονα. Η Nokia, η οποία στις αρχές της δεκαετίας του 2000 αντιπροσώπευε περίπου το 4% του ΑΕΠ της χώρας και σχεδόν το ένα τέταρτο των εταιρικών φορολογικών εσόδων, έχασε την κυριαρχία της μετά την είσοδο της Apple στην αγορά των smartphones.
Παράλληλα, η χαρτοβιομηχανία, επί δεκαετίες βασικός πυλώνας των φινλανδικών εξαγωγών, εισήλθε σε παρατεταμένη ύφεση καθώς η ψηφιοποίηση περιόρισε σημαντικά τη ζήτηση για έντυπα. Την ίδια περίοδο, ο πληθυσμός σε ηλικία εργασίας άρχισε να μειώνεται λόγω της συνταξιοδότησης της μεταπολεμικής γενιάς. Η χώρα δεν κατάφερε να προσελκύσει αρκετούς μετανάστες ώστε να αντισταθμίσει τις απώλειες. «Όταν το ΑΕΠ παράγεται από εργαζομένους, η μείωση του εργατικού δυναμικού έχει τεράστια σημασία», επισημαίνει ο Ουουσιτάλο.
Πανδημία, πόλεμος και ακριβότερο χρέος
Η πανδημία επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση. Η Φινλανδία δανείστηκε σημαντικά ποσά για να στηρίξει επιχειρήσεις και θέσεις εργασίας και συνέχισε να δανείζεται ακόμη και μετά το τέλος της πιο δύσκολης περιόδου της υγειονομικής κρίσης. Στη συνέχεια, η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία σχεδόν μηδένισε το εμπόριο και τον τουρισμό με τη γειτονική Ρωσία, ενώ υποχρέωσε τη χώρα να αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές δαπάνες.
Το κόστος εξυπηρέτησης του δημόσιου χρέους ξεπερνά πλέον τα 3 δισεκατομμύρια ευρώ ετησίως. Παράλληλα, η Φινλανδία δεν κατάφερε να αναπτύξει νέους κλάδους που θα αντικαθιστούσαν τις βιομηχανίες που έχασε. Το 2023 η κυβέρνηση συνασπισμού του πρωθυπουργού Πέτερι Όρπο ανακοίνωσε ένα από τα μεγαλύτερα πακέτα περικοπών κοινωνικών δαπανών και μεταρρυθμίσεων στην αγορά εργασίας των τελευταίων δεκαετιών.
Στόχος ήταν να ενισχυθούν τα κίνητρα για εργασία και να περιοριστεί μόνιμα η αύξηση του δημόσιου χρέους. Παράλληλα μειώθηκαν οι φόροι εισοδήματος με στόχο την τόνωση της οικονομίας. Τα αποτελέσματα, όμως, ήταν περιορισμένα. Στο τέλος του 2025 οι αποταμιεύσεις των νοικοκυριών ξεπέρασαν τα 115 δισ. ευρώ, το υψηλότερο επίπεδο στην ιστορία της χώρας, γεγονός που δείχνει ότι οι πολίτες εξακολουθούν να αποφεύγουν τις δαπάνες.
Η ανεργία συνέχισε να αυξάνεται ελαφρά. «Οι προσδοκίες για νέες περικοπές αυξάνουν την αβεβαιότητα», εξηγεί ο Ουουσιτάλο. «Τα νοικοκυριά γίνονται πιο επιφυλακτικά, περιορίζουν την κατανάλωση και οι επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν χαμηλότερη ζήτηση». Όπως τονίζει, η μείωση των δημόσιων δαπανών είναι αναγκαία, όμως η δημοσιονομική λιτότητα έχει όρια. «Δεν υπάρχει εύκολη λύση», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Στην εκκλησία της συνοικίας Χακουνίλα, στα ανατολικά του Ελσίνκι, οι διάκονοι Λίσα Γιούουσελα και Χέλι Λέσκινεν οργανώνουν εβδομαδιαίες συναντήσεις για ηλικιωμένους και ανθρώπους που κινδυνεύουν από κοινωνικό αποκλεισμό. Περισσότεροι από ένας στους δέκα κατοίκους της περιοχής λαμβάνουν το τελευταίο διαθέσιμο κοινωνικό επίδομα της Φινλανδίας, ύψους 578 ευρώ τον μήνα για βασικές ανάγκες, χωρίς να υπολογίζονται τα έξοδα στέγασης.
Όταν τα χρήματα εξαντλούνται ή προκύπτει κάποια έκτακτη δαπάνη, πολλοί στρέφονται στις εκκλησίες και στις φιλανθρωπικές οργανώσεις για οικονομική ενίσχυση ή κουπόνια τροφίμων.Ανάμεσά τους βρίσκονται συνταξιούχοι που δυσκολεύονται να καλύψουν νοσοκομειακές δαπάνες, άνεργοι, εργαζόμενες οικογένειες με χρέη, φοιτητές αλλά και νοικοκυριά που προσπαθούν να επιβιώσουν διαθέτοντας λιγότερα από 200 ευρώ τον μήνα για τρόφιμα και καθημερινά έξοδα.
«Κανείς δεν επιλέγει να ζει από τα επιδόματα ή να γίνει συνταξιούχος με χαμηλό εισόδημα», δηλώνει η Γιούουσελα. «Οι άνθρωποι φτάνουν εκεί εξαιτίας ασθενειών, αναπηριών, οικογενειακών προβλημάτων ή απλώς επειδή η ζωή παίρνει μια απρόσμενη τροπή».
Οι περικοπές στα επιδόματα στέγασης τα τελευταία δύο χρόνια δυσκόλεψαν ακόμη περισσότερο την πληρωμή των ενοικίων. Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για μια χώρα που πριν από λιγότερο από δύο δεκαετίες είχε σχεδόν εξαλείψει το φαινόμενο να μην μπορεί κάποιος άστεγος για μεγάλο χρονικό διάστημα μέσω του προγράμματος Housing First, το οποίο παρείχε μόνιμη κατοικία χωρίς προϋποθέσεις. Μέσα σε περίπου 15 χρόνια το φαινόμενο της έλλειψης στέγης είχε περιοριστεί σχεδόν κατά 50%. Ωστόσο, από το 2025 η τάση αντιστράφηκε.
Ο αριθμός των αστέγων αυξήθηκε σχεδόν κατά ένα τρίτο μέσα σε έναν χρόνο, ενώ οι άνθρωποι που απευθύνονται στις εκκλησίες για βοήθεια αυξήθηκαν κατά 40%, σύμφωνα με την Ευαγγελική Λουθηρανική Εκκλησία της Φινλανδίας. Παράλληλα, για πρώτη φορά οι πολίτες που βρίσκονται σε καθεστώς αναγκαστικής είσπραξης οφειλών από το κράτος ξεπέρασαν τις 600.000.
Υπάρχουν και ενδείξεις σταθεροποίησης
Παρά τις δυσκολίες, εμφανίζονται ορισμένα πρώτα σημάδια βελτίωσης. Το ΑΕΠ της Φινλανδίας αυξήθηκε κατά 0,8% το 2025, ενώ η κεντρική τράπεζα προβλέπει ανάπτυξη 0,7% και για το 2026, με τη βοήθεια των εξαγωγών, των επενδύσεων και της σταδιακής ανάκαμψης της κατανάλωσης. Η καταναλωτική εμπιστοσύνη τον Ιούνιο έφτασε στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων τεσσάρων και πλέον ετών. Ωστόσο, οι πολίτες παραμένουν απαισιόδοξοι.
Σχεδόν 7 στους 10 θεωρούν ότι η χώρα κινείται προς λάθος κατεύθυνση, ενώ το 64% πιστεύει ότι η δημοσιονομική προσαρμογή πρέπει να συνεχιστεί. Η μεγαλύτερη δυσαρέσκεια αφορά την ανεργία, με την πλειονότητα να θεωρεί ότι η πολιτική ηγεσία δεν κάνει αρκετά για τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας. Για τη Βένλα Μάλινεν, πάντως, το μέλλον εξακολουθεί να μοιάζει αβέβαιο.
Μέχρι να εγκριθεί η αίτησή της για επίδομα ανεργίας, ζει από τις αποταμιεύσεις της και από χρήματα που έλαβε μέσω της ασφάλειας ζωής του πατέρα της. Έχει ήδη υποβάλει αίτηση για μεταπτυχιακές σπουδές στην εσωτερική αρχιτεκτονική και ονειρεύεται να σχεδιάζει κάποτε κτίρια που θα αντέξουν στον χρόνο. «Πρώτα όμως», υποστηρίζει, «χρειάζομαι εμπειρία. Χρειάζομαι πελάτες. Χρειάζομαι χρόνια στην αγορά εργασίας».
Διαβάστε ακόμη
Τουρισμός: Γιατί φέτος είναι η πιο… last minute σεζόν από ποτέ
Τουρισμός: Οι κορυφαίες αλυσίδες που επενδύουν στο υπερπολυτελές yachting (pics)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.