Η επιχείρηση των ΗΠΑ για τον εντοπισμό και τον έλεγχο του ιρανικού εμπλουτισμένου ουρανίου προσκρούει σε σοβαρά εμπόδια, καθώς η ακύρωση λόγω του πολέμου του μηχανισμού διεθνούς επιτήρησης έχει αφήσει κρίσιμα κενά στην εικόνα που διαθέτει η Ουάσιγκτον.
Ενώ η προσοχή της διεθνούς κοινότητας παραμένει στραμμένη στα Στενά του Ορμούζ και στην εύθραυστη εκεχειρία των τελευταίων 48 ωρών, στο παρασκήνιο αναδεικνύεται μια ανησυχητική πραγματικότητα: κανείς δεν μπορεί σήμερα να επιβεβαιώσει με βεβαιότητα την τοποθεσία ή την κατάσταση του πλήρους αποθέματος υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν, υλικού που, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την κατασκευή πυρηνικού όπλου μέσα σε λίγες ημέρες.
Πριν διακοπούν οι επιθεωρήσεις εξαιτίας των αμερικανικών και ισραηλινών επιθέσεων τον Ιούνιο του 2025, ο Διεθνής Οργανισμός Ατομικής Ενέργειας είχε επιβεβαιώσει ότι το Ιράν διέθετε περίπου 441 κιλά υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου. Έκτοτε, ωστόσο, οι επιθεωρητές δεν έχουν πλέον υψηλό βαθμό βεβαιότητας για το πού βρίσκεται το σύνολο αυτής της ποσότητας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι ΗΠΑ γνωρίζουν πού είναι θαμμένο το υλικό και ότι σκοπεύουν να συνεργαστούν με την Τεχεράνη για την ανάκτησή του, κάνοντας λόγο για «εκσκαφή και απομάκρυνση» του. Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ εμφανίστηκε ακόμη πιο επιθετικός, δηλώνοντας ότι οι αμερικανικές δυνάμεις θα μπορούσαν να το καταλάβουν: «Θα το πάρουμε — θα το απομακρύνουμε», είπε χαρακτηριστικά.
Διπλωματικές πηγές, ωστόσο, που έχουν γνώση εμπιστευτικών εκτιμήσεων του οργανισμού, παρουσιάζουν μια εντελώς διαφορετική εικόνα. Σύμφωνα με αξιωματούχους με έδρα τη Βιέννη, δεν υπάρχει καμία ενημέρωση για κοινό σχέδιο ΗΠΑ–Ιράν σχετικά με την ανάκτηση του ουρανίου, ενώ οι σχέσεις της Τεχεράνης με τον διεθνή οργανισμό έχουν επιδεινωθεί δραματικά μετά την έναρξη των επιθέσεων στις 28 Φεβρουαρίου.
Η απουσία πρόσβασης των επιθεωρητών σημαίνει ότι ο διεθνής μηχανισμός ελέγχου – και κατ’ επέκταση οι ΗΠΑ – δεν διαθέτουν πλέον καθαρή εικόνα για ένα από τα πιο επικίνδυνα αποθέματα πυρηνικού υλικού στον κόσμο.
Αν και η Ουάσιγκτον εκτιμά ότι το μεγαλύτερο μέρος του αποθέματος βρίσκεται σε υπόγειες εγκαταστάσεις κοντά στο Ισφαχάν, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι εκεί ενδέχεται να βρίσκεται μόνο περίπου το μισό. Το υπόλοιπο πιθανότατα είναι διασκορπισμένο σε εγκαταστάσεις όπως το Νατάνζ και το Φορντό ή ακόμη και σε άγνωστες τοποθεσίες. Το ίδιο το Ιράν είχε προειδοποιήσει ήδη από πέρυσι ότι θα μπορούσε να μεταφέρει υλικό σε μη δηλωμένες εγκαταστάσεις σε περίπτωση απειλής.
Ο Ρόμπερτ Κέλι, πρώην αξιωματούχος του οργανισμού και μηχανικός πυρηνικών όπλων, είναι κατηγορηματικός: «Οι δορυφορικές εικόνες δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να επιβεβαιώσουν την τοποθεσία του ουρανίου. Η μόνη πληροφόρηση που διαθέτουν οι ΗΠΑ προέρχεται από τον διεθνή οργανισμό».
Η πρόκληση, ωστόσο, δεν περιορίζεται στο ήδη γνωστό απόθεμα. Το Ιράν διαθέτει συνολικά πάνω από 8.000 κιλά εμπλουτισμένου ουρανίου σε διαφορετικά επίπεδα, ποσότητα που θα πρέπει επίσης να καταγραφεί σε οποιαδήποτε μελλοντική συμφωνία. Ακόμη και αν υπάρξει συνεργασία Ουάσιγκτον–Τεχεράνης, διπλωμάτες εκτιμούν ότι θα απαιτηθούν χρόνια για την αποκατάσταση μιας αξιόπιστης εικόνας του πυρηνικού προγράμματος.
Οι λόγοι είναι σαφείς: το δίκτυο επιτήρησης έχει υποστεί σοβαρές ζημιές. Εγκαταστάσεις φυγοκεντρητών έχουν πληγεί, σφραγίδες του οργανισμού έχουν καταστραφεί και η αλυσίδα ελέγχου – που επέτρεπε την παρακολούθηση του υλικού – έχει ουσιαστικά καταρρεύσει. Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, υπάρχει η πιθανότητα διαρροής ουρανίου στο περιβάλλον μετά από πλήγματα, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την αποτίμηση και ανάκτησή του.
Στην πράξη, οι επιθεωρητές καλούνται να ανασυνθέσουν δύο δεκαετίες δεδομένων για το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν, μια διαδικασία που δεν μπορεί να επιταχυνθεί με πολιτικές δηλώσεις.
Η αβεβαιότητα αυτή περιπλέκει και τα σενάρια στρατιωτικής επέμβασης. Η ιδέα αποστολής ειδικών δυνάμεων για την ανάκτηση του υλικού έχει τεθεί στο τραπέζι, όμως χωρίς ακριβείς και ανεξάρτητα επιβεβαιωμένες πληροφορίες, μια τέτοια επιχείρηση θα ενείχε σοβαρούς κινδύνους.
Όπως επισημαίνει ο Κέλι, στο πεδίο οι στρατιώτες ενδέχεται απλώς να μετρούν κοντέινερ χωρίς να γνωρίζουν το περιεχόμενό τους, μια κρίσιμη λεπτομέρεια όταν πρόκειται για υλικό που μπορεί να μετατραπεί σε πυρηνικό όπλο μέσα σε ώρες ή ημέρες. «Πρόκειται για υλικό άμεσης χρήσης. Είναι κατάσταση συναγερμού», τονίζει.
Η αβεβαιότητα γύρω από τη γεωγραφική διασπορά του αποθέματος αυξάνει τον κίνδυνο να παραμείνει μέρος του εκτός ελέγχου, ενδεχομένως διαθέσιμο για αξιοποίηση.
Για την Τεχεράνη, αυτή η ασάφεια λειτουργεί ως στρατηγικό πλεονέκτημα. Ο Τζέιμς Άκτον, φυσικός και διευθυντής στο Carnegie Endowment for International Peace, σημειώνει ότι «οι Ιρανοί έχουν αυτή τη στιγμή το πάνω χέρι», καθώς η αβεβαιότητα ενισχύει τη διαπραγματευτική τους θέση.
Το βασικό ερώτημα, τέλος, παραμένει ανοιχτό: κατά πόσο οι στρατιωτικές επιχειρήσεις έχουν πραγματικά ανακόψει το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Ντάρια Ντολζικόβα, ερευνήτρια στο Royal United Services Institute, εκτιμά ότι κάτι τέτοιο ήταν εξαρχής απίθανο.
«Το πρόγραμμα δεν μπορούσε να εξαλειφθεί στρατιωτικά. Δεν γνωρίζουμε καν το πραγματικό μέγεθος των ζημιών», σημειώνει, προσθέτοντας ότι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η σύγκρουση ενδέχεται να ενίσχυσε το κίνητρο της Τεχεράνης να διατηρήσει ή και να επεκτείνει τις πυρηνικές της δυνατότητες.
Διαβάστε ακόμη
Fuel Pass III: Ξεπέρασαν το 1 εκατ. οι αιτήσεις – «Τρέχουν» και σήμερα οι πληρωμές
Goldman Sachs: Προειδοποίηση για επώδυνο σοκ στο φυσικό αέριο που θα θυμίζει την πετρελαϊκή κρίση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.