Καθώς χιλιάδες διαδηλωτές κατακλύζουν τους δρόμους του Ιράν καθημερινά, ηγέτες στην περιοχή και διεθνώς βρίσκονται μπροστά στο ενδεχόμενο ανατροπής της Ισλαμικής Δημοκρατίας — μια ιστορική εξέλιξη, που θα άλλαζε ριζικά τη γεωπολιτική ισορροπία και τις αγορές ενέργειας παγκοσμίως.

Το καθεστώς του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, έχει αντέξει επανειλημμένα κύματα διαμαρτυριών. Ωστόσο, οι κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν πριν από δύο εβδομάδες εξαπλώνονται: κατά ορισμένες εκτιμήσεις, εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες αψήφησαν απειλές και τη βίαιη καταστολή το Σαββατοκύριακο, από την Τεχεράνη έως δεκάδες άλλες πόλεις της χώρας των 90 εκατ. κατοίκων. Τις διαδηλώσεις ενθαρρύνει ο Ντόναλντ Τραμπ, λίγες ημέρες μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο στη Βενεζουέλα, ενώ ο Αμερικανός πρόεδρος απειλεί επανειλημμένα με πλήγματα κατά του Ιράν, αφήνοντας να εννοηθεί ότι οι ΗΠΑ επιστρέφουν στην πολιτική αλλαγής καθεστώτων.

Η διεθνής κοινότητα και οι επενδυτές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις. Σύμφωνα με αξιωματούχο του Λευκού Οίκου, Αμερικανοί διοικητές έχουν παρουσιάσει στον Τραμπ επιλογές στρατιωτικών πληγμάτων. Το Brent σημείωσε άνοδο άνω του 5% την Πέμπτη και την Παρασκευή, ξεπερνώντας τα 63 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι αγορές προεξόφλησαν κινδύνους για την προσφορά από τον τέταρτο μεγαλύτερο παραγωγό του OΠΕΚ.

«Είναι η μεγαλύτερη στιγμή για το Ιράν από το 1979», δήλωσε ο Ουίλιαμ Άσερ, πρώην ανώτερος αναλυτής της CIA, αναφερόμενος στην επανάσταση που γέννησε την Ισλαμική Δημοκρατία και αναδιαμόρφωσε τις περιφερειακές ισορροπίες. «Το καθεστώς βρίσκεται σε εξαιρετικά δύσκολη θέση, με βασικό παράγοντα την οικονομία. Το περιθώριο για επανάκτηση ελέγχου στενεύει και τα εργαλεία του λιγοστεύουν».

Περισσότεροι από 500 διαδηλωτές έχουν σκοτωθεί τις τελευταίες δύο εβδομάδες, σύμφωνα με το AP που επικαλείται τη Human Rights Activists News Agency, ενώ πάνω από 10.000 έχουν συλληφθεί. Οι διαδηλώσεις πυροδοτήθηκαν από νομισματική κρίση και οικονομική κατάρρευση, αλλά πλέον στοχεύουν ευθέως το καθεστώς.

Οι αρχές επιχειρούν να μπλοκάρουν το διαδίκτυο και τα τηλεφωνικά δίκτυα από την Πέμπτη, ενώ ξένες αεροπορικές εταιρείες ακύρωσαν πτήσεις προς τη χώρα. Οι επαναλαμβανόμενες προειδοποιήσεις Τραμπ ότι οι ΗΠΑ θα πλήξουν το Ιράν αν σκοτωθούν ειρηνικοί διαδηλωτές εντάσσονται σε μια ευρύτερη επίδειξη αμερικανικής ισχύος, που περιλαμβάνει τη σύλληψη Μαδούρο και απειλές για τη Γροιλανδία.

Το Ισραήλ, που τον Ιούνιο συμμετείχε σε 12ήμερο αεροπορικό πόλεμο κατά του Ιράν με αμερικανική υποστήριξη, βρίσκεται σε στενή επαφή με ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Αν το καθεστώς καταρρεύσει, θα πρόκειται για πλήγμα για τον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο οποίος θα χάσει ακόμη έναν σύμμαχο, μετά τον Μαδούρο και την ανατροπή του Μπασάρ αλ-Άσαντ στη Συρία.

Ιράν: Το πετρέλαιο και ο παράγοντας Τραμπ

Για τους traders πετρελαίου, τα διακυβεύματα είναι υψηλά. Δεν υπάρχουν ακόμη ενδείξεις αναταραχής στη Χουζεστάν, την κύρια πετρελαιοπαραγωγό επαρχία, ούτε μείωσης εξαγωγών. Το Σάββατο, ο Ρεζά Παχλαβί κάλεσε τους εργαζόμενους στον πετρελαϊκό τομέα σε απεργία — μια κίνηση που το 1978 είχε αποβεί μοιραία για τη μοναρχία του πατέρα του.

«Η προσοχή της αγοράς έχει μετατοπιστεί στο Ιράν», δήλωσε ο Άρνε Λόμαν Ράσμουσεν της A/S Global Risk Management. «Υπάρχει αυξανόμενη ανησυχία ότι οι ΗΠΑ, με τον Τραμπ στο τιμόνι, θα επιχειρήσουν να εκμεταλλευτούν το χάος, όπως είδαμε στη Βενεζουέλα».

Ο Λευκός Οίκος βρίσκεται σε φάση ευφορίας μετά την τακτική επιτυχία της επιχείρησης κατά του Μαδούρο, αλλά και την απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να βομβαρδίσει ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις στο τέλος του 12ήμερου πολέμου. Παράλληλα, Αμερικανοί αξιωματούχοι αυξάνουν την πίεση προς τη Δανία ώστε να παραχωρήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, στέλνοντας το μήνυμα ότι η κυβέρνηση έχει όρεξη για νέες παρεμβάσεις στο εξωτερικό. Ο Τραμπ ενδέχεται, παρά τους κινδύνους, να μπει στον πειρασμό να επιχειρήσει την ανατροπή μιας κυβέρνησης που αποτελεί άσπονδο εχθρό των ΗΠΑ και του Ισραήλ εδώ και περισσότερα από 45 χρόνια.

«Η ισορροπία ισχύος θα άλλαζε δραματικά», δήλωσε ο Μαρκ Μόμπιους, βετεράνος επενδυτής στις αναδυόμενες αγορές, αναφερόμενος στην ενδεχόμενη πτώση της Ισλαμικής Δημοκρατίας. «Το καλύτερο σενάριο θα ήταν μια πλήρης αλλαγή κυβέρνησης. Το χειρότερο θα ήταν η συνέχιση της εσωτερικής σύγκρουσης και η παραμονή του σημερινού καθεστώτος».

Κατά καιρούς, ο Τραμπ είχε ταχθεί κατά του αμερικανικού τυχοδιωκτισμού στη Μέση Ανατολή, όπου η ανατροπή του Σαντάμ Χουσεΐν στο Ιράκ απελευθέρωσε μια γενιά χάους και τρομοκρατίας, με εκατοντάδες χιλιάδες νεκρούς και κόστος τρισεκατομμυρίων δολαρίων.

Αυτό ακριβώς το ενδεχόμενο κενού εξουσίας ανησυχεί τους Άραβες ηγέτες του Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου, σύμφωνα με περιφερειακούς αξιωματούχους. Αν και ο οργανισμός — στον οποίο συμμετέχουν η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ — αντιμετώπιζε συχνά το Ιράν ως αντίπαλο, τα μέλη του επιχείρησαν τα τελευταία χρόνια να βελτιώσουν τις σχέσεις τους, ώστε η Τεχεράνη να μην απαντήσει σε ενδεχόμενη ισραηλινή ή αμερικανική στρατιωτική ενέργεια επιτιθέμενη εναντίον τους. Το φάντασμα της Αραβικής Άνοιξης, όπου καθεστώτα κατέρρευσαν μόνο για να ακολουθήσει χάος, παραμένει έντονο.

Το Ιράν έχει προειδοποιήσει ότι, αν δεχθεί επίθεση, αμερικανικά συμφέροντα στην περιοχή — όπου διαθέτει βαθιές εμπορικές σχέσεις και δεκάδες χιλιάδες στρατιώτες — καθώς και το Ισραήλ, θα αποτελέσουν «νόμιμους στόχους».

Η Ισλαμική Δημοκρατία έχει αποδυναμωθεί σοβαρά τα τελευταία δύο χρόνια, λόγω της οικονομικής στασιμότητας, του ανεξέλεγκτου πληθωρισμού και των ισραηλινών πληγμάτων τόσο εναντίον της ίδιας όσο και των συμμάχων της. Παρ’ όλα αυτά, διατηρεί ένα μεγάλο και εξελιγμένο οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων, ικανών να πλήξουν στόχους σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή — από στρατιωτικές βάσεις έως πετρελαϊκές εγκαταστάσεις — ενώ εξακολουθεί να έχει τη στήριξη των πολυάριθμων δυνάμεων ασφαλείας της χώρας, όπως των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.

Για το GCC, αλλά και για χώρες όπως η Τουρκία και το Πακιστάν, το χειρότερο σενάριο θα ήταν το χάος στο Ιράν, σημείωσε η Έλι Γκερανμάγιε, αναπληρώτρια διευθύντρια προγράμματος για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική στο European Council on Foreign Relations. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο καθίσταται πιο πιθανό λόγω της μεγάλης ετερογένειας των Ιρανών διαδηλωτών, που κυμαίνονται από αστικές, κοσμικές ελίτ έως θρησκευτικούς συντηρητικούς, χωρίς ενιαία ηγεσία.

Ενδεχόμενα αμερικανικά και ισραηλινά πλήγματα θα μπορούσαν ακόμη και να ενισχύσουν την κυβέρνηση και να μειώσουν τη δυναμική του κινήματος διαμαρτυρίας. Τον Ιούνιο, παρατηρήθηκε έξαρση εθνικισμού, καθώς το Ισραήλ και η Ουάσινγκτον εξαπέλυσαν βομβαρδισμούς.

Τα σενάρια για την ηγεσία στο Ιράν

Σύμφωνα με ανάλυση της Ντίνα Εσφαντιάρι, αναλύτριας Μέσης Ανατολής στο Bloomberg Economics, η Ισλαμική Δημοκρατία δύσκολα θα επιβιώσει αμετάβλητη έως το τέλος του 2026. Πιθανότερα σενάρια είναι ένας ανασχηματισμός ηγεσίας ή πραξικόπημα των Φρουρών, με ενδεχόμενη αύξηση κοινωνικών ελευθεριών αλλά περιορισμό πολιτικών δικαιωμάτων και πιο στρατιωτικοποιημένη εξωτερική πολιτική.

Οι πιθανότητες μιας επανάστασης παραμένουν προς το παρόν σχετικά χαμηλές, ανέφερε. «Μια κατάρρευση δεν φαίνεται πιθανή αυτή τη στιγμή», είπε. «Οι Ιρανοί φοβούνται το χάος, έχοντας δει πώς αυτό κατέστρεψε το Ιράκ και τη Συρία. Κυρίως, όμως, η κυβέρνηση καταστέλλει σκληρά».

Την Κυριακή, ο πρόεδρος Μασούντ Πεζεσκιάν, πρώην καρδιοχειρουργός και πιο μετριοπαθής σε σχέση με άλλα πρόσωπα στην κορυφή της ιρανικής εξουσίας, υιοθέτησε συμφιλιωτικό τόνο, εκφράζοντας συλλυπητήρια στις οικογένειες που επλήγησαν από τις «τραγικές συνέπειες». «Ας καθίσουμε όλοι μαζί, χέρι-χέρι, για να λύσουμε τα προβλήματα», δήλωσε στην κρατική τηλεόραση.

Είναι απίθανο πολλοί διαδηλωτές να τον πιστέψουν. Ο ανώτατος ηγέτης, σαφώς ισχυρότερη φυσιογνωμία, καθώς και στελέχη των δυνάμεων ασφαλείας, εμφανίζονται ολοένα και πιο επιθετικοί, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο θανατικής ποινής και καθιστώντας σαφές ότι είναι έτοιμοι να αντιδράσουν, όπως πάντα, με ωμή βία.

«Δεν νομίζω ότι μια κατάρρευση του καθεστώτος θα ήταν ομαλή», δήλωσε ο Άσερ, πρώην αναλυτής της CIA. «Βραχυπρόθεσμα, θα μπορούσα να φανταστώ μια διάσπαση της χώρας, με εθνοτικές μειονότητες και ορισμένες επαρχίες να επιδιώκουν αυτονομία από την Τεχεράνη. Το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης θα πολεμήσει σκληρά για να σώσει το καθεστώς, επομένως υπάρχει σοβαρό ενδεχόμενο εκτεταμένης βίας».

Διαβάστε ακόμη:

Bloomberg: Γερμανία και Ηνωμένο Βασίλειο εξετάζουν την ανάπτυξη δυνάμεων του ΝΑΤΟ στη Γροιλανδία

Πόσο τελικά αυξάνονται οι μισθοί το 2026

Πώς η Pandora μετατρέπει το Regency romance σε παγκόσμιο brand (pics)

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ