Στη λαϊκή συνοικία Ουσέρα της Μαδρίτης, ένα μεσημέρι που ξεκίνησε σαν όλα τα άλλα μετατράπηκε σε εφιάλτη. Η Σόνια Μοράν ετοίμαζε φαγητό για την κόρη της, όταν το θυροτηλέφωνο άρχισε να χτυπά επίμονα. Νευρική από τον εκνευριστικό ήχο, άνοιξε την πόρτα της πολυκατοικίας χωρίς να ελέγξει. Λίγα λεπτά αργότερα, ένας άνδρας ντυμένος στα μαύρα στεκόταν έξω από το διαμέρισμά της και απαιτούσε να του ανοίξει.

Η 54χρονη ταμίας σούπερ μάρκετ είναι τυπικά η ιδιοκτήτρια του μικρού διαμερίσματος. Εδώ και χρόνια, ωστόσο, έχει σταματήσει να εξυπηρετεί το στεγαστικό της δάνειο και βρίσκεται εγκλωβισμένη σε ένα νομικό κενό. Ο άνδρας δεν συστήθηκε, ούτε αποκάλυψε ποιον εκπροσωπούσε. Το μήνυμα, όμως, ήταν ξεκάθαρο, η σκοτεινή πλευρά της νέας πραγματικότητας της ισπανικής αγοράς κατοικίας είχε χτυπήσει την πόρτα της.

«Ή συνεργάζεσαι ή θα ερχόμαστε κάθε μέρα», της είπε, σύμφωνα με το Bloomberg. «Μια μέρα θα βγεις να αγοράσεις ψωμί και δεν θα μπορέσεις να ξαναμπείς», πρόσθεσε.

Τέτοια περιστατικά γίνονται ολοένα και πιο συνηθισμένα στην Ισπανία, καθώς η στεγαστική κρίση κλιμακώνεται και οι κοινωνικές εντάσεις φτάνουν στο αποκορύφωμα. Τα κυβερνητικά μέτρα προστασίας των ευάλωτων νοικοκυριών, τα οποία αυτή την εβδομάδα εξετάζεται αν θα παραταθούν για ακόμη έναν χρόνο, έχουν διχάσει περαιτέρω την αγορά.

Οι επικριτές των μέτρων υποστηρίζουν ότι, απαγορεύοντας τις εξώσεις ευάλωτων ενοικιαστών χωρίς να αντιμετωπίζεται η χρόνια έλλειψη κατοικιών, η πολιτεία έχει δημιουργήσει αντικίνητρα για την πληρωμή ενοικίων. Με δεκάδες χιλιάδες ακίνητα πλέον να τελούν υπό κατάληψη, μια από τις μεγαλύτερες πλατφόρμες αγγελιών ακινήτων στη χώρα έχει αρχίσει ακόμη και να τα καταχωρίζει προς πώληση, προσφέροντας μια διέξοδο σε απελπισμένους ιδιοκτήτες.

Αν και η στεγαστική πίεση είναι έντονη σε μεγάλες πόλεις παγκοσμίως, από το Σαν Φρανσίσκο έως το Βερολίνο, η Ισπανία εμφανίζεται ιδιαίτερα εκτεθειμένη. Οι ρίζες του προβλήματος εντοπίζονται στη χρηματοπιστωτική κρίση του 2008, όταν το τραπεζικό σύστημα βρέθηκε φορτωμένο με «κόκκινα» δάνεια ύψους περίπου 200 δισ. ευρώ στο απόγειό τους.

Καθώς τράπεζες κατέρρεαν και επισφαλή δάνεια μεταφέρονταν από τον έναν ισολογισμό στον άλλο, η χρηματοδότηση νέων κατασκευών ουσιαστικά πάγωσε. Την ίδια στιγμή, η Ισπανία εξελίχθηκε, από το 2022 και μετά, στη ταχύτερα αναπτυσσόμενη μεγάλη οικονομία της ευρωζώνης, ενώ η μετανάστευση αύξησε σταθερά τον πληθυσμό.

«Κάθε αγορά κατοικίας θα βρισκόταν υπό πίεση με αυτή την αύξηση της ζήτησης, όμως εδώ προστέθηκε και μια εξαιρετικά περιορισμένη προσφορά», σημειώνει ο Γκρεγκόριο Ιθκιέρδο, διευθυντής του ινστιτούτου οικονομικών μελετών Instituto de Estudios Económicos στη Μαδρίτη. Όπως εξηγεί, οι επιπτώσεις είναι ασύμμετρες, νεότερες οικογένειες και μετανάστες δαπανούν δυσανάλογο μέρος του εισοδήματός τους για στέγη, ενώ ορισμένοι ιδιοκτήτες πλουτίζουν.

Η πανδημία ανέστειλε μια αναμενόμενη διόρθωση, καθώς η κυβέρνηση απαγόρευσε τις εξώσεις ευάλωτων πολιτών. Το λεγόμενο «κοινωνικό δίχτυ προστασίας» θεσπίστηκε αρχικά για 12 μήνες, αλλά καθώς η κρίση βάθαινε, η σοσιαλιστική κυβέρνηση μειοψηφίας κατάφερε να το παρατείνει κάθε χρόνο μέχρι σήμερα. Με τα ενοίκια σε πολλές πόλεις να ξεπερνούν το μισό του κατώτατου μισθού, ολοένα και περισσότεροι ενοικιαστές σταματούν να πληρώνουν για να αποφύγουν την έξωση, με τις καταλήψεις να αποτελούν την πιο ακραία εκδήλωση ενός δυσλειτουργικού συστήματος.

Τα μη διαθέσιμα ακίνητα μπαίνουν αγγελία

Η κατάσταση έχει φτάσει σε τέτοιο σημείο, ώστε η Idealista, η δημοφιλέστερη πλατφόρμα αγγελιών ακινήτων στην Ισπανία, να εισαγάγει πέρυσι ειδική κατηγορία για την πώληση παράνομα κατειλημμένων κατοικιών. Το τέταρτο τρίμηνο του έτους καταγράφηκαν περίπου 24.000 τέτοιες αγγελίες, περίπου το 3% του συνόλου των κατοικιών που διατίθενται προς πώληση. Στη Μαδρίτη, ο αριθμός των κατειλημμένων ακινήτων αυξήθηκε κατά 10% σε σχέση με το προηγούμενο τρίμηνο.

«Είναι καταστροφικό να βλέπει κανείς όλο και περισσότερους ιδιοκτήτες να αποφασίζουν να πουλήσουν τα σπίτια τους με ζημία», σημειώνει ο Φρανθίσκο Ινιαρέτα, εκπρόσωπος της Idealista. «Και μόνο το γεγονός ότι ένα κατειλημμένο ακίνητο εμφανίζεται προς πώληση αποτελεί τεράστια κοινωνική αποτυχία, γιατί σημαίνει ότι ο ιδιοκτήτης έχει παραιτηθεί από τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων του».

Επειδή τα ακίνητα αυτά δεν μπορούν να επισκεφθούν υποψήφιοι αγοραστές και δεν είναι δυνατή η τραπεζική χρηματοδότηση, οι εκπτώσεις φτάνουν έως και το 40%, σύμφωνα με την Idealista. Ωστόσο, σε πόλεις όπως η Μαδρίτη, όπου η έλλειψη κατοικιών είναι οξεία, τα «κουρέματα» αυτά μειώνονται ή ακόμη και εξαφανίζονται, σύμφωνα με την εταιρεία Fresno Inmobiliaria.

«Μας καταστρέφουν οικονομικά»

Η Χέμα Λόπεθ είναι μία από τους μικρούς ιδιοκτήτες που έχουν παγιδευτεί. Το 2022, η 44χρονη άρχισε να νοικιάζει το διαμέρισμα των γονιών της στη συνοικία Βαγιέκας της Μαδρίτης για να αποπληρώσει το στεγαστικό δάνειο που είχε κληρονομήσει. Σύντομα, οι ενοικιαστές σταμάτησαν να πληρώνουν και απέρριψαν ακόμη και την πρότασή της να τους βοηθήσει να αιτηθούν κρατική ενίσχυση.

Τον Νοέμβριο του 2024, η διοικητική υπάλληλος ξεκίνησε τη διαδικασία έξωσης. Καθώς η υπόθεση λιμνάζει στο υπερφορτωμένο δικαστικό σύστημα, η ίδια αδυνατεί να καλύψει τόσο το δάνειο του μισθωμένου ακινήτου όσο και το στεγαστικό του σπιτιού της. «Μας καταστρέφουν οικονομικά», αναφέρει. «Δεν είμαστε μεγάλοι ιδιοκτήτες, ούτε επενδυτικά κεφάλαια ή κερδοσκόποι. Είμαστε απλοί, εργαζόμενοι άνθρωποι».

Στα τέλη Ιανουαρίου, η Λόπεθ βρέθηκε έξω από το ισπανικό Κοινοβούλιο μαζί με άλλους μικρούς ιδιοκτήτες, περιμένοντας να μάθει αν θα παραταθεί το διάταγμα που απαγορεύει τις εξώσεις ευάλωτων οικογενειών. Η απογοήτευση είναι διάχυτη. «Η κυβέρνηση νίπτει τας χείρας της και δεν αντιμετωπίζει το πρόβλημα», τονίζει. «Εμπιστεύτηκα τη Δικαιοσύνη, αλλά η Δικαιοσύνη στηρίζει παραβατικές συμπεριφορές. Το μόνο που εισέπραξα ήταν άγχος, ανασφάλεια και οικονομική ζημία». Παρότι αρχικά η παράταση απορρίφθηκε, η κυβέρνηση του πρωθυπουργού Πέδρο Σάντσεθ κατέληξε σε συμφωνία για την ανανέωση του «κοινωνικού διχτυού προστασίας» για ακόμη έναν χρόνο. Η σχετική ψηφοφορία έχει προγραμματιστεί για την Πέμπτη, με περίπου 70.000 ευάλωτες οικογένειες και τους ιδιοκτήτες τους να αναμένουν την έκβαση.

Οι κυβερνητικές εξαγγελίες και τα όρια τους

Καθώς η έλλειψη κατοικιών επιμένει, η κυβέρνηση επιχειρεί να αμβλύνει την κρίση δεσμεύοντας 10,5 δισ. ευρώ για ένα επενδυτικό ταμείο που στοχεύει στη βελτίωση της παραγωγικότητας της οικονομίας, μέσω επενδύσεων σε διάφορους τομείς, μεταξύ των οποίων και η οικιστική ανάπτυξη. Το πρόγραμμα, που βασίζεται στη μόχλευση ιδιωτικών κεφαλαίων, φιλοδοξεί να κατασκευάζει και να εκμισθώνει 15.000 κατοικίες ετησίως, αριθμός που απέχει πολύ από τις πραγματικές ανάγκες.

«Το ταμείο θα στρώσει κόκκινο χαλί στους ιδιώτες επενδυτές, όχι για να κερδοσκοπήσουν πάνω σε ένα συνταγματικό δικαίωμα, αλλά για να χτίσουν κατοικίες για τη μεγάλη πλειονότητα των πολιτών», δήλωσε ο Σάντσεθ.

Ανάμεσα σε funds, καταληψίες και «εταιρείες εκκένωσης»

Στο επίκεντρο της κρίσης βρίσκονται άνθρωποι όπως η Σόνια Μοράν. Αφού έφτασε στη Μαδρίτη από το Εκουαδόρ το 2000, κατάφερε να ενταχθεί στην κοινωνία και να αποκτήσει ένα διαμέρισμα 48 τετραγωνικών μέτρων σε ήσυχο δρόμο της πρωτεύουσας, με στεγαστικό δάνειο ύψους 220.000 ευρώ. Όταν έσκασε η φούσκα των ακινήτων και η οικονομία βυθίστηκε, ο σύντροφός της έχασε τη δουλειά του στον κατασκευαστικό κλάδο. Με πέντε άτομα να προσπαθούν να επιβιώσουν, τα επιτόκια αυξήθηκαν και οι δόσεις έγιναν αδύνατες.

«Καταλάβαμε ότι η μόνη λύση ήταν να επιστρέψουμε το σπίτι», αναφέρει η Μοράν. «Θέλαμε να απαλλαγούμε από το ακίνητο και το χρέος. Προσπαθήσαμε, αλλά δεν το δέχτηκαν ποτέ. Έτσι σταματήσαμε να πληρώνουμε». Η οικογένεια επιχείρησε να παραδώσει το ακίνητο στην τράπεζα. Μετά από δύο απορρίψεις, η Μοράν πήγε αυτοπροσώπως στα γραφεία της στεγαστικής εταιρείας, μόνο για να διαπιστώσει ότι ήταν κλειστά. Όπως δεκάδες άλλοι δανειστές εκείνη την περίοδο, η τράπεζα είχε καταρρεύσει.

Το δάνειό της εντάχθηκε σε πακέτα επισφαλών απαιτήσεων που άλλαξαν χέρια πολλές φορές. Το 2023, το χρέος κατέληξε στην Promontoria Backgammon DAC, εταιρεία που ανήκει στην Cerberus Capital Management LP. «Οι συνεργάτες μας που διαχειρίζονται τα δάνεια δεσμεύονται να αντιμετωπίζουν τους δανειολήπτες με δίκαιο και σεβαστό τρόπο και να τηρούν πλήρως τη νομοθεσία», ανέφερε εκπρόσωπος της Cerberus σε δήλωσή του. «Οι συναινετικές λύσεις προτιμώνται και αποτελούν τη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων».

Ωστόσο, με τους καταληψίες να δυσχεραίνουν την αξιοποίηση ακινήτων από επίδοξους αγοραστές, έχει αναδυθεί ένας νέος τύπος επιχειρήσεων. Με αμοιβή μερικών χιλιάδων ευρώ, υπόσχονται να «εκκενώσουν» κατειλημμένα ακίνητα μέσα σε ημέρες ή εβδομάδες.

Μία από αυτές τις εταιρείες ονομάζεται Desokupa. Το λογότυπό της απεικονίζει έναν μυώδη βραχίονα με σφιγμένη γροθιά. Στην ιστοσελίδα της εμφανίζονται δύο άνδρες με μαύρο προστατευτικό εξοπλισμό να συγκρατούν κάποιον με φούτερ που γράφει «okupa» ο ισπανικός όρος για τον καταληψία. Η εταιρεία δεν απάντησε σε αιτήματα για σχόλιο.

Η Μοράν εκτιμά ότι ο άνδρας που εμφανίστηκε στην πόρτα της προερχόταν από μια τέτοια επιχείρηση. Το μόνο που της άφησε ήταν ένα χειρόγραφο σημείωμα με ένα μικρό όνομα και έναν αριθμό τηλεφώνου. Δεν τόλμησε ποτέ να καλέσει.

Χρέη που δεν τελειώνουν

Απλήρωτοι τόκοι, δικαστικά έξοδα και ασφαλιστικά ασφάλιστρα έχουν εκτινάξει το συνολικό χρέος της Μοράν σε πάνω από 400.000 ευρώ. Δικαστικά έγγραφα που εξέτασε το Bloomberg δείχνουν ότι το fund που κατέχει το δάνειό της επιδίωξε να βγάλει το διαμέρισμα σε πλειστηριασμό τον Ιούλιο για το ίδιο ποσό, χωρίς αυτό να εγγυάται ότι το σύνολο της οφειλής θα διαγραφεί.

Όταν το συνειδητοποίησε, η Μοράν άρχισε να υποφέρει από αϋπνία και έντονο άγχος. Με τη βοήθεια της κόρης της, εντόπισε άλλους ανθρώπους σε παρόμοια θέση. Η ομάδα συναντιέται κάθε Παρασκευή σε ένα κοινοτικό κέντρο, ανταλλάσσοντας εμπειρίες και προσφέροντας αλληλοϋποστήριξη. «Μου είπαν ότι όλα μου τα δάκρυα πήγαν χαμένα και ότι έπρεπε να παλέψω», λέει. «Μου έδωσαν δύναμη. Ένιωσα ασφαλής και δυνατή, γιατί είναι αλήθεια, πρέπει να αντισταθούμε».

Καθώς οι εντάσεις αυξάνονται, τα συνδικάτα ενοικιαστών, οργανώσεις που παρέχουν νομική βοήθεια και στήριξη, γνωρίζουν άνθηση. Μία μόλις ημέρα μετά το περιστατικό της Μοράν, το παράρτημα της Μαδρίτης προετοιμαζόταν να αντιπαρατεθεί με την αστυνομία.

Περίπου 100 άτομα συγκεντρώθηκαν για να διαμαρτυρηθούν κατά της έξωσης ενός 67χρονου άνδρα, ο οποίος είχε ζήσει σε διαμέρισμα στο κέντρο της Μαδρίτης σε όλη του τη ζωή. Ένα πανό στην πρόσοψη έγραφε: «Ο ιδιοκτήτης σε κλέβει, ο δικαστής σε πετά έξω, το συνδικάτο σε υπερασπίζεται», συμπυκνώνοντας την αντιπαράθεση που χαρακτηρίζει την ισπανική στεγαστική κρίση.

Λίγο μετά τις 9 το πρωί, περίπου δώδεκα αστυνομικοί έφτασαν με δύο οχήματα. Με δημοσιογράφους παρόντες, οι διαδηλωτές φώναζαν συνθήματα και έκλεισαν τον δρόμο μπροστά στην είσοδο. Μετά από σύντομη αντιπαράθεση, η αστυνομία αποχώρησε και η τέταρτη προσπάθεια έξωσης απέτυχε. Παρά τη νίκη, η ανακούφιση ήταν περιορισμένη. «Είναι ανησυχητικό, γιατί σημαίνει ότι το πρόβλημα συνεχίζει να διογκώνεται», λέει η 32χρονη Αλίθια δελ Ρίο, εκπρόσωπος του συνδικάτου ενοικιαστών της Μαδρίτης. «Ό,τι κι αν κάνουμε, πάντα μοιάζει να μην είναι αρκετό».

Διαβάστε ακόμη 

Ποιοι μπορούν να σώσουν το σπίτι τους με τη νέα ρύθμιση Πιερρακάκη 

Οι επιχειρηματίες της χρονιάς και τα επόμενα deals τους (pics) 

Η ΕΕ αποφασίζει νέα μέτρα για το ενεργειακό κόστος στη σκιά του πολέμου στη Μέση Ανατολή 

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα