Αντιμέτωποι με μια από τις σοβαρότερες κρίσεις από την έναρξη του πολέμου βρίσκονται οι Ουκρανοί αγρότες, καθώς η κλιμάκωση των ρωσικών επιθέσεων στα λιμάνια της Οδησσού έχει περιορίσει δραματικά τις εξαγωγές σιτηρών, αφήνοντας τεράστιες ποσότητες της φετινής σοδειάς χωρίς αγοραστές και αποθηκευτικούς χώρους.
Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα οδυνηρή για παραγωγούς όπως ο Ραβίλ Τζαμάλι. Πριν από περισσότερα από τέσσερα χρόνια εγκατέλειψε το αγρόκτημά του στην περιοχή της Χερσώνας, όταν καταλήφθηκε από τις ρωσικές δυνάμεις. Μετά την αποχώρησή τους επέστρεψε, καθάρισε τα χωράφια από νάρκες και άρχισε ξανά να καλλιεργεί σιτάρι, κριθάρι και ηλίανθο.
Αφού επένδυσε τις οικονομίες του και δανείστηκε από φίλους, ο 38χρονος αγρότης κατάφερε μόλις να ισοσκελίσει τα έξοδα το 2025, την πρώτη χρονιά μετά την επιστροφή του.
Φέτος οι προοπτικές έμοιαζαν καλύτερες. Ο καιρός ήταν ευνοϊκός και τα 800 εκτάρια των καλλιεργειών του γλίτωσαν από τις επιθέσεις drones που έκαψαν σοδειές γειτονικών αγροκτημάτων.
Όταν όμως έφθασε η ώρα να πουλήσει την παραγωγή, οι εντεινόμενες ρωσικές επιθέσεις στην Οδησσό, τη βασική πύλη των ουκρανικών αγροτικών εξαγωγών, περιόρισαν τις αποστολές σε ελάχιστα επίπεδα.
«Όταν ξεκινήσαμε τη συγκομιδή, το κλίμα ήταν πολύ θετικό», ανέφερε. «Τώρα όμως προσγειωθήκαμε ξανά στην πραγματικότητα».
Σχεδόν σταμάτησαν οι εξαγωγές από την Οδησσό
Τα πλήγματα στα λιμάνια της ευρύτερης περιοχής της Οδησσού αποτελούν βαρύ χτύπημα για τον αγροτικό τομέα της Ουκρανίας.
Υπό κανονικές συνθήκες, από εκεί περνά περίπου το 90% των εξαγωγών σιτηρών της χώρας. Τώρα οι ροές έχουν σχεδόν σταματήσει, και μάλιστα ακριβώς την περίοδο κατά την οποία η συγκομιδή βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη.
Το πλήγμα ξεπερνά τα όρια του αγροτικού κλάδου. Οι εξαγωγές αγροτικών προϊόντων αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ήμισυ των συνολικών εξαγωγικών εσόδων της Ουκρανίας, καθιστώντας τις κρίσιμες για ολόκληρη την οικονομία.
Πριν από τη ρωσική εισβολή του Φεβρουαρίου του 2022, ο αγροτικός τομέας απασχολούσε περισσότερους από 2 εκατ. ανθρώπους και αντιπροσώπευε πάνω από το 10% της οικονομικής παραγωγής.
Η σημασία του έχει αυξηθεί ακόμη περισσότερο στη διάρκεια του πολέμου, καθώς μεγάλο μέρος της βαριάς βιομηχανίας της χώρας έχει καταστραφεί από τα ρωσικά πλήγματα.
Πλήγμα και στην παγκόσμια αγορά τροφίμων
Η Ουκρανία παραμένει ένας από τους σημαντικότερους εξαγωγείς σιτηρών στον κόσμο, ιδιαίτερα σε σιτάρι και καλαμπόκι.
Η κλιμάκωση των εχθροπραξιών στη Μαύρη Θάλασσα συνέβαλε ήδη στην άνοδο των τιμών του σιταριού σε υψηλό δύο ετών τον περασμένο μήνα. Μια παρατεταμένη διακοπή των ουκρανικών εξαγωγών θα μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερες πιέσεις στην προσφορά τροφίμων, ιδιαίτερα σε αναπτυσσόμενες οικονομίες που εξαρτώνται από τις εισαγωγές.
Η ένταση στη Μαύρη Θάλασσα αυξάνεται και για τη Ρωσία. Το ρωσικό υπουργείο Άμυνας ανακοίνωσε ότι οι δυνάμεις του έπληξαν δύο πλοία μεταφοράς ξηρού φορτίου νοτιοανατολικά της Οδησσού.
Την ίδια ώρα, τουλάχιστον πέντε πλοία μεταφοράς σιτηρών δέχθηκαν επιθέσεις κοντά στα ρωσικά λιμάνια Νοβοροσίσκ και Τουάπσε, δημιουργώντας προβλήματα και στις ρωσικές εξαγωγές.
Έως 5,3% του ΑΕΠ σε ένα ακραίο σενάριο
Οι οικονομικές επιπτώσεις για την Ουκρανία μπορεί να αποδειχθούν ιδιαίτερα βαριές.
Η Oxford Economics εκτιμά ότι η χώρα μπορεί να χάσει οικονομική δραστηριότητα που αντιστοιχεί στο 1,8% του ΑΕΠ φέτος και στο 2,1% το 2027.
Σε περίπτωση παρατεταμένης και σοβαρής διαταραχής των εξαγωγών, οι απώλειες θα μπορούσαν να φθάσουν ακόμη και το 5,3% του ΑΕΠ το 2027.
Οι αγρότες βρίσκονται πλέον μπροστά σε δύο εξίσου δύσκολες επιλογές: είτε να κρατήσουν τα προϊόντα τους περιμένοντας να ανοίξουν ξανά οι εξαγωγικοί δρόμοι είτε να τα πουλήσουν με τεράστιες ζημιές στην καταρρέουσα εγχώρια αγορά.
Σιτηρά στοιβαγμένα στα χωράφια
Ο Τζαμάλι έχει αποθηκεύσει τόνους απούλητων σιτηρών σε πλαστικούς σάκους μήκους 60 μέτρων, απλωμένους στα χωράφια του.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να διατηρήσει τη σοδειά έως τον Μάρτιο. Το πρόβλημα είναι ότι η χώρα συνολικά μπορεί να εξαντλήσει την αποθηκευτική της ικανότητα ήδη από τις αρχές Νοεμβρίου, εάν δεν αποκατασταθούν οι εξαγωγικές ροές.
Η κεντρική τράπεζα της Ουκρανίας υπολογίζει ότι η χώρα μπορεί να χάσει έως και 2,5 δισ. δολάρια φέτος εξαιτίας του αποκλεισμού των εξαγωγών.
Ένα τέτοιο πλήγμα κινδυνεύει να προκαλέσει κύμα χρεοκοπιών στον αγροτικό τομέα και να επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις αγροτικές περιοχές της χώρας.
Οι τιμές στο ένα τρίτο των διεθνών
«Η κατάσταση είναι ζοφερή», λέει ο Ολεξάντρ Χαβρίλιουκ, ο οποίος καλλιεργεί 3.000 εκτάρια περίπου 60 χιλιόμετρα από τη γραμμή του μετώπου, στην περιοχή του Χαρκόβου.
Δεν διαθέτει πλέον αρκετά χρήματα ούτε για να μεταφέρει τα σιτηρά του σε αποθηκευτικές εγκαταστάσεις. Φοβάται ότι οι βροχές μπορεί να καταστρέψουν τη σοδειά και να τον οδηγήσουν σε οικονομική καταστροφή.
Η εγχώρια αγορά σιτηρών βρίσκεται ουσιαστικά σε παράλυση. Οι ελάχιστες συναλλαγές που πραγματοποιούνται γίνονται σε τιμές που αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των διεθνών τιμών και είναι πολύ χαμηλότερες από το επίπεδο που χρειάζονται οι παραγωγοί για να καλύψουν το κόστος τους.
Οι αγρότες υποστηρίζουν ότι η σημερινή κρίση είναι ακόμη χειρότερη από εκείνη που ακολούθησε την πλήρη ρωσική εισβολή το 2022. Τότε είχαν οικονομικά αποθέματα που τους επέτρεψαν να αντέξουν περίπου έξι μήνες διαταραχών. Σήμερα αυτά τα αποθέματα έχουν εξαντληθεί.
Ο κίνδυνος μαζικών χρεοκοπιών
Ο Χαβρίλιουκ εξακολουθεί να αποπληρώνει δάνεια που είχε λάβει το 2021 για αγορά γεωργικού εξοπλισμού, μεγάλο μέρος του οποίου καταστράφηκε από ρωσικές αεροπορικές επιθέσεις.
Οι τοπικές τράπεζες αρνήθηκαν να αναδιαρθρώσουν τα χρέη του, ενώ οι ασφαλιστικές εταιρείες τον ενημέρωσαν ότι οι ζημιές από τον πόλεμο δεν καλύπτονται από τα συμβόλαιά του.
Χωρίς δυνατότητα πώλησης των σιτηρών του, σχεδιάζει να δανειστεί ξανά για να επιβιώσει. Εάν χαθεί η φετινή παραγωγή, θεωρεί ότι η χρεοκοπία και η πώληση της εκμετάλλευσης θα είναι σχεδόν αναπόφευκτες.
Και μια νέα πίεση βρίσκεται ήδη μπροστά: η φθινοπωρινή σπορά.
Χωρίς πρόσθετη χρηματοδότηση, αρκετοί παραγωγοί εξετάζουν να καθυστερήσουν τη σπορά, να περιορίσουν τις καλλιεργούμενες εκτάσεις ή να στραφούν σε προϊόντα που μπορούν να φυτευτούν αργότερα.
Η βοήθεια του Κιέβου και τα €220 εκατ. από την ΕΕ
Ο Πρόεδρος της Ουκρανίας Βολοντίμιρ Ζελένσκι ανακοίνωσε ότι έχουν εγκριθεί επιδοτούμενα δάνεια για τους αγροτικούς παραγωγούς, ενώ σχεδιάζονται πρόσθετα μέτρα για την αύξηση των αποθηκευτικών δυνατοτήτων.
Το Κίεβο έχει ζητήσει επιχορήγηση 220 εκατ. ευρώ από την Ευρωπαϊκή Ένωση για τη χρηματοδότηση των μέτρων.
Παράλληλα, η κυβέρνηση αναζητεί εναλλακτικές εξαγωγικές οδούς. Οι σιδηροδρομικές συνδέσεις προς τη Δύση έχουν όμως περιορισμένη χωρητικότητα, ενώ η χαμηλή στάθμη των υδάτων περιορίζει τις μεταφορές μέσω των λιμανιών του Δούναβη.
Επιπλέον, αυτές οι διαδρομές είναι ακριβότερες από τη μεταφορά μέσω Μαύρης Θάλασσας.
Το 2022 οι χερσαίες διαδρομές μέσω της Ανατολικής Ευρώπης αποτέλεσαν σημαντική βαλβίδα εκτόνωσης. Σήμερα, όμως, η πολιτική στήριξη έχει περιοριστεί, με Πολωνούς αγρότες να αποκλείουν κατά διαστήματα τις ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών στα σύνορα.
Στο μισό μπορεί να πέσουν οι εξαγωγές σιταριού
Οι επιπτώσεις του αποκλεισμού και κυρίως των βομβαρδισμών στην Οδησσό αποτυπώνονται ήδη στις προβλέψεις.
Το ουκρανικό υπουργείο Γεωργίας εκτιμά ότι οι εξαγωγές σιταριού μπορεί να περιοριστούν στα 8,3 εκατ. τόνους την περίοδο 2026-2027, έναντι προηγούμενης πρόβλεψης για 17,6 εκατ. τόνους.
Ακόμη και αν χρησιμοποιηθεί κάθε διαθέσιμη εναλλακτική διαδρομή, η Ουκρανία θα μπορέσει να εξαγάγει συνολικά μόλις 30 εκατ. τόνους αγροτικών προϊόντων αυτή τη σεζόν.
Άλλοι περίπου 30 εκατ. τόνοι κινδυνεύουν να παραμείνουν στις αποθήκες ή ακόμη και να σαπίσουν στα χωράφια.
«Εξαρτόμαστε σε τεράστιο βαθμό από τα λιμάνια», προειδοποιεί ο αγροτικός οικονομολόγος του Kyiv School of Economics, Πάβλο Μάρτισεφ.
Μια παρατεταμένη διακοπή των εξαγωγών, όπως εκτιμά, θα προκαλέσει υψηλότερο πληθωρισμό και χαμηλότερη ανάπτυξη, επιπτώσεις που η διεθνής οικονομική βοήθεια μπορεί μόνο εν μέρει να απορροφήσει.
Παρά τις δυσκολίες, πολλοί παραγωγοί δεν εγκαταλείπουν τις καλλιέργειές τους. Ο Τζαμάλι αναγκάστηκε εξαιτίας των επιθέσεων με drones να μετακομίσει από τη Χερσώνα στο κοντινό Μικολάιβ και πλέον πηγαινοέρχεται καθημερινά στο αγρόκτημά του.
«Είναι σαν παιδί μου, το οποίο δημιούργησα ξανά από το μηδέν», λέει για την εκμετάλλευσή του. «Πρέπει να τη φροντίζεις σαν άνθρωπο, ελπίζοντας ότι θα μεγαλώσει και κάποτε θα φροντίσει εκείνη εσένα».
Διαβάστε ακόμη
Citi: Τρεις λόγοι που ευνοούν τις ευρωπαϊκές μετοχές – Περιθώριο ανόδου 8%
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφθείτε το Πρώτο ΘΕΜΑ