Από όλα όσα έχει κάνει ο Ντόναλντ Τραμπ για να διαταράξει το παγκόσμιο εμπόριο, λίγα θα είχαν τόσο σοβαρές συνέπειες όσο η απόσυρση των ΗΠΑ και η εγκατάλειψη της ευθύνης για την ασφάλεια του Περσικού Κόλπου.

Η κίνηση αυτή θα σήμαινε ρήξη με δεκαετίες αμερικανικής πολιτικής που διατηρούσε ανοιχτές τις θαλάσσιες οδούς. Ακόμη και η απειλή μείωσης της ασφάλειας στα Στενά του Ορμούζ κινδυνεύει να κλονίσει την εμπιστοσύνη σε έναν πυλώνα της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς και στον αμερικανικό πλούτο και τη δύναμη.

Η κυκλοφορία μέσω των Στενών έχει μειωθεί σε λίγα πλοία καθημερινά από περίπου 135 πριν τον πόλεμο, με το Ιράν να επιτρέπει τη διέλευση κυρίως για τις δικές του εξαγωγές. Αυτές οι συνθήκες θέτουν σε κίνδυνο περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου, οδηγώντας σε αύξηση των τιμών και εισάγοντας αστάθεια στις αγορές ενέργειας.

Ευρωπαίοι και Ασιάτες αξιωματούχοι, οι οποίοι μίλησαν στο Bloomberg υπό τον όρο της ανωνυμίας, δήλωσαν ότι η σύγκρουση έχει υπονομεύσει την εμπιστοσύνη στον ρόλο των ΗΠΑ ως προστάτη της ανοικτής θάλασσας, προκαλώντας ανησυχίες για τις τιμές της ενέργειας, μεταβάλλοντας τους υπολογισμούς ασφαλείας γύρω από βασικά στρατηγικά σημεία και αυξάνοντας τις αμφιβολίες σχετικά με την ικανότητα της Ουάσινγκτον να διαχειριστεί τις συνέπειες του πολέμου.

Δεν είναι μόνο το Ορμούζ. Η εκστρατεία της κυβέρνησης Τραμπ να ανατινάξει σκάφη που υποπτεύονται ότι μεταφέρουν ναρκωτικά στην Καραϊβική και οι αμφιβολίες σχετικά με το αν το Πολεμικό Ναυτικό κατέβαλε επαρκείς προσπάθειες για να σώσει τα μέλη του πληρώματος ενός ιρανικού πολεμικού πλοίου που βύθισε στα ανοικτά των ακτών της Σρι Λάνκα έχουν εγείρει ερωτήματα σχετικά με τη δέσμευση των ΗΠΑ στους κανόνες που προστατεύουν όλους τους ναυτικούς στη θάλασσα.

Ελλείψει σχεδίου από τις ΗΠΑ, μικρότερες χώρες που εξαρτώνται από το εμπόριο έχουν επιδιώξει να δημιουργήσουν συναίνεση για μια διεθνή αντίδραση. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προέτρεψαν τα Ηνωμένα Έθνη να εγκρίνουν μια σειρά μέτρων, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης βίας, για την επαναλειτουργία των στενών. Το Ηνωμένο Βασίλειο συγκάλεσε εκπροσώπους από περισσότερους από 40 συμμάχους των ΗΠΑ για να συζητήσουν μη στρατιωτικές επιλογές με σκοπό να πείσουν την Τεχεράνη να αποκαταστήσει το εμπόριο.

Η ελεύθερη διέλευση πλοίων μέσω στενών σημείων όπως το Ορμούζ και τα Στενά της Μαλάκκα προστατεύεται βάσει αρχών που ορίζονται στη σχετική Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών. Αν και οι ΗΠΑ δεν επικύρωσαν ποτέ τη συνθήκη, διαδραμάτισαν βασικό ρόλο στη σύνταξη του εγγράφου και ο πολεμικός στόλος τους, που αριθμεί σχεδόν 300 πλοία, έχει λειτουργήσει ως κύριος επιβλέπων της τήρησης των κανόνων.

Αυτές οι κινήσεις περιλαμβάνουν την απαγόρευση ρύθμισης των πλοίων που κινούνται σε ανοιχτά νερά, ακόμη και αν η διαδρομή τους διασχίζει τα χωρικά τους ύδατα. Οι προσπάθειες του Ιράν να αρνηθεί τη διέλευση ή να επιβάλει τέλη στα Στενά του Ορμούζ — έως και 2 εκατομμύρια δολάρια ανά διέλευση — αμφισβητούν αυτό το σύστημα.

Ως απάντηση, ο Τραμπ έχει εναλλάξ προτείνει είτε την επιβολή αμερικανικού ελέγχου επί της θαλάσσιας οδού είτε την ανάθεση της ευθύνης σε άλλες χώρες.

Ακόμη και αν σταματήσουν οι μάχες, η αναστάτωση ενδέχεται να συνεχιστεί. Αναλυτές της ναυτιλίας και της αγοράς πετρελαίου λένε ότι μια εκεχειρία χωρίς σχέδιο για την επαναλειτουργία των Στενών κινδυνεύει να αφήσει τη στρατηγική αρτηρία στα χέρια της Τεχεράνης, παρατείνοντας τον κλονισμό.

Το Ιράν, το οποίο επίσης δεν έχει επικυρώσει τη συνθήκη για το δίκαιο της θάλασσας, προχωρά στην επισημοποίηση του ελέγχου του. Μια κοινοβουλευτική επιτροπή ενέκρινε νομοθεσία για την επιβολή τελών στα στενά, σύμφωνα με το ημιεπίσημο πρακτορείο ειδήσεων Fars. Οι αρχές έχουν ήδη επιβάλει τέλη σε ορισμένα σκάφη και έχουν απαγορεύσει την είσοδο σε πλοία από τις ΗΠΑ και χώρες που υποστηρίζουν τη στρατιωτική εκστρατεία της, συμπεριλαμβανομένου του Ισραήλ.

Ερωτηθείς για τη δέσμευση των ΗΠΑ στην ελευθερία των θαλασσών, ένας αξιωματούχος του Λευκού Οίκου δήλωσε ότι δε θα επιτραπεί στο Ιράν να εγκαταστήσει ένα μόνιμο σύστημα που θα ελέγχει την πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ. Οι ΗΠΑ έχουν ήδη καταστρέψει 44 ιρανικά σκάφη τοποθέτησης ναρκών κατά τη διάρκεια του πολέμου και ο Τραμπ είναι βέβαιος ότι τα στενά θα ανοίξουν πολύ σύντομα, ανέφερε ο αξιωματούχος.

Η διασφάλιση της ελεύθερης πρόσβασης αποτελεί από καιρό βασικό στόχο των ΗΠΑ σε κάθε σύγκρουση στην περιοχή. Οι ΗΠΑ έχουν παρέμβει και στο παρελθόν για να διατηρήσουν ανοιχτό το Ορμούζ, ιδίως κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «πολέμου των δεξαμενόπλοιων» μεταξύ Ιράν και Ιράκ τη δεκαετία του 1980.

Το οικονομικό κόστος του ελέγχου του Ιράν επί του Ορμούζ είναι ήδη σαφές: η κυριαρχία του Ιράν στο Ορμούζ γίνεται εις βάρος άλλων σημαντικών παραγωγών του Κόλπου, με τη δυνατότητα να αναδιαμορφώσει τις παγκόσμιες προμήθειες ενέργειας.

Οι εξαγωγές του Ιράκ μειώθηκαν κατά περίπου 80% τον Μάρτιο σε σύγκριση με τους μέσους ημερήσιους όγκους του περασμένου έτους, ενώ η Σαουδική Αραβία έχει ανακατευθύνει το αργό πετρέλαιο μέσω του αγωγού προς την Ερυθρά Θάλασσα, ο οποίος λειτουργεί πλέον σχεδόν στο όριο της χωρητικότητάς του, με περίπου 7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα. Παρ’ όλα αυτά, το βασίλειο αντιμετώπιζε πτώση άνω του 25% στις εξαγωγές τον περασμένο μήνα.

Τα ασφάλιστρα έχουν εκτοξευθεί παράλληλα με τον κίνδυνο. Τα πρόσθετα ασφάλιστρα κινδύνου πολέμου, που πριν τον πόλεμο ανέρχονταν σε περίπου 0,15% της αξίας ενός πλοίου, έχουν εκτοξευθεί έως και 10% σε ορισμένες περιπτώσεις εντός και γύρω από τα Στενά, αποτρέποντας τους πλοιοκτήτες από το να επιστρέψουν ακόμη και αν οι εχθροπραξίες υποχωρήσουν.

Η διαταραχή, εάν επιτραπεί να συνεχιστεί, θα μπορούσε να έχει γεωπολιτικές συνέπειες ειδικά στην Ασία. Η δέσμευση της Ουάσινγκτον σε αυτή την πολιτική έχει καταδειχθεί ορατά από τις λεγόμενες επιχειρήσεις ελευθερίας ναυσιπλοΐας, ή Fonops, που διεξάγει το Πολεμικό Ναυτικό των ΗΠΑ, διεκδικώντας το δικαίωμά του να πλέει μέσω αμφισβητούμενων υδάτινων οδών.

Εάν οι ΗΠΑ τερματίσουν την εκστρατεία τους χωρίς να ανοίξουν εκ νέου τα Στενά, διακινδυνεύουν να δημιουργήσουν ένα προηγούμενο ότι δε θα αμφισβητήσουν τις επεκτατικές διεκδικήσεις της Κίνας στη Θάλασσα της Νότιας και της Ανατολικής Κίνας. Αξιωματούχοι της Νοτιοανατολικής Ασίας δήλωσαν ότι ένα τέτοιο αποτέλεσμα θα αποτελούσε σημαντικό πλήγμα για την αξιοπιστία των ΗΠΑ όσον αφορά τη διατήρηση των θαλάσσιων διαδρομών ανοιχτών.

Θα ενίσχυε επίσης το κίνητρο για τον Κινέζο Πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ, ο οποίος πλέον διοικεί το μεγαλύτερο ναυτικό στον κόσμο σε αριθμό πλοίων, να διεκδικήσει μεγαλύτερη επιρροή στη θάλασσα.

Ενώ η Ευρώπη εξαρτάται λιγότερο άμεσα από το Ορμούζ, η οικονομία της βασίζεται στην ομαλή λειτουργία των παγκόσμιων ναυτιλιακών διαδρομών. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δήλωσαν ότι το επεισόδιο αναγκάζει επανεξέταση του τρόπου με τον οποίο οι σύμμαχοι προστατεύουν τις θαλάσσιες οδούς.

Εάν οι ΗΠΑ θεωρηθούν απρόθυμες ή ανίκανες να διατηρήσουν ανοιχτές τις βασικές θαλάσσιες οδούς, οι ευρωπαϊκές χώρες ενδέχεται να πρέπει να αναλάβουν μεγαλύτερο κίνδυνο και να προσαρμόσουν τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσουν τις δυνάμεις τους, δήλωσε αξιωματούχος. Οι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες αξιολογούν επίσης πώς να μετριάσουν τυχόν επιπτώσεις σε άλλες ευάλωτες ναυτιλιακές διαδρομές, όπως η Ερυθρά Θάλασσα και η Θάλασσα της Νότιας Κίνας.

Διαβάστε ακόμη

Εκεχειρία στη Μέση Ανατολή: Ανάσα με όρους… ασφυξίας για ναυτιλία και αγορές

Ενέργεια: Το δίκτυο στην Ευρώπη δεν αντέχει την «έκρηξη» από τις Ανανεώσιμες Πηγές

Τα 6 φυτά του Πάσχα που φέρνουν την Ανοιξη

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα