Πριν από μια δεκαετία, ο πρίγκιπας της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν – ή MBS, όπως είναι ευρέως γνωστός – διακήρυξε μια αναθεώρηση της χώρας του που ξεπερνούσε τα όρια της επιστημονικής φαντασίας. Ονομάστηκε «Όραμα 2030» (Vision 2030).
Αυτές οι ιδέες εκφράστηκαν σε πλούσιο υλικό δημοσίων σχέσεων που έφερνε στο νου φανταστικά τοπία, τα οποία προσέλκυσαν αμέτρητη κάλυψη που συνδύαζε δέος και χλευασμό. Αυτό κατέστη δυνατό χάρη στο κρατικό επενδυτικό ταμείο της Σαουδικής Αραβίας (PIF), ύψους σχεδόν 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων, του οποίου τα πλούτη, που εξαρτώνται τόσο πολύ από το πετρέλαιο, επρόκειτο να χρησιμοποιηθούν για να δημιουργήσουν τα θεμέλια για ένα μέλλον χωρίς τον «μαύρο χρυσό».
Παρόλο που αυτές οι τιμές του πετρελαίου έχουν πλέον εκτοξευθεί λόγω του πολέμου, η αβεβαιότητα που δημιουργεί η σύγκρουση θα συνεχίσει να περιορίζει τα έσοδα και τις δαπάνες της Σαουδικής Αραβίας. Η εισροή ξένων επενδύσεων σε αυτά τα έργα δεν υλοποιήθηκε ποτέ στον βαθμό στον οποίο είχαν βασιστεί οι Σαουδάραβες.
Μερικά από τα πιο εντυπωσιακά πρότζεκτ τώρα αποδυναμώνονται, τίθενται σε αναστολή ή ακόμη και εγκαταλείπονται. Αρκετά εμπίπτουν στην κάποτε πανταχού παρούσα ομπρέλα του μεγα-πρότζεκτ Neom αξίας 500 δισ. δολαρίων.
Φαίνεται ότι το The Line, το οποίο προοριζόταν να επαναπροσδιορίσει την έννοια της πόλης καθώς εκτεινόταν σε ευθεία γραμμή για περισσότερα από 161 χλμ. σε ακατοίκητη γη στη βορειοδυτική Σαουδική Αραβία, μετατρέπεται σε κάτι σημαντικά πιο πεζό.
Το χειμερινό θέρετρο Trojena στα βουνά της βορειοδυτικής Σαουδικής Αραβίας έχει επίσης περιοριστεί. Αν και υπάρχει χιόνι, δεν διαρκεί πολύ. Η ιδέα ενός ορεινού θέρετρου που θα λειτουργούσε όλο το χρόνο οδήγησε σε κάτι που δεν θεωρείται πλέον βιώσιμο. Θα υπήρχαν χιλιόμετρα πίστας σκι και ένα πλήρες χιονοδρομικό χωριό με τεχνητή λίμνη, πολυτελή ξενοδοχεία και καταστήματα – ένα μίνι Σεντ Μορίτζ στα βουνά της Αραβίας.
Το «The Cube» – ένα τεράστιο συγκρότημα διαμερισμάτων και γραφείων που θα μπορούσε να χωρέσει 20 φορές το Empire State Building – έχει εγκαταλειφθεί εντελώς. Το κόστος του είχε υπολογιστεί στα 50 δισ. δολάρια.
Πρόσφατα, ένα από τα φαινομενικά «διαμάντια» της φιλόδοξης προσπάθειας του Βασιλείου να γίνει παγκόσμια αθλητική υπερδύναμη από το μηδέν, το LIV Golf tour, έχει επαναξιολογηθεί ως ένα εξαιρετικά ακριβό φιάσκο που έχει κοστίσει περίπου 5 δισ. δολάρια μέχρι σήμερα και δεν έχει αποφέρει ούτε οικονομική απόδοση ούτε βελτίωση της φήμης.
Ριζική αλλαγή
Κάποιοι πιστεύουν ότι όταν ο MBS έγινε de facto ηγέτης του Βασιλείου το 2017, κληρονόμησε ένα σύστημα που χρειαζόταν επειγόντως αναμόρφωση.
Ο Γκανέμ Νουσέιμπε, οικονομικός αναλυτής που παρακολουθεί τις αλλαγές στη Σαουδική Αραβία εδώ και χρόνια, λέει ότι ο ΜΒS κληρονόμησε «ένα κοινωνικοοικονομικό σύστημα που ήταν εντελώς αποκομμένο από τον σύγχρονο κόσμο» και «κατευθυνόταν προς την πλήρη στασιμότητα».
Το «Όραμα 2030» σχεδιάστηκε για να αλλάξει τη Σαουδική Αραβία με τρεις τρόπους: οικονομικά, πολιτικά, αλλά και κοινωνικά. «Το πολύ δύσκολο πόνημα για αυτούς ήταν ότι έπρεπε να τα εφαρμόσουν τα πάντα, ταυτόχρονα».
Ο κοινωνικός έλεγχος που ασκούσε η ισχυρή και πολύ συντηρητική ισλαμική ηγεσία της χώρας θεωρήθηκε από τον ΜBS και τους συμβούλους του ως σημαντικό εμπόδιο στην ικανότητα της Σαουδικής Αραβίας να αξιοποιήσει πλήρως το οικονομικό της δυναμικό. Η πολιτική αλλαγή υπό τον MBS παρουσιάστηκε ως η πρώτη παράδοση των ηνίων της εξουσίας σε μια πιο δυναμική, νεότερη γενιά. Αλλά αυτό δεν σήμαινε ότι επιτρεπόταν οποιοσδήποτε νέος χώρος για πολιτικό διάλογο.
O ίδιος ο ΜΒS ήταν υπεύθυνος για ορισμένα από τα ζητήματα που εμπόδισαν το εύρος και τον ρυθμό της αλλαγής – καθώς και για το ότι έριξε μια μακρά σκιά στην εξουσία του.
Μόλις έγινε de facto ηγέτης το 2017, διέταξε τη μαζική κράτηση ελίτ αξιωματούχων και επιχειρηματιών της Σαουδικής Αραβίας στο ξενοδοχείο Ritz-Carlton στο Ριάντ, κάτι που η σαουδική κυβέρνηση παρουσίασε ως μέτρο καταπολέμησης της διαφθοράς, αλλά άλλοι είδαν ως εκβιασμό.
Η βάναυση δολοφονία του Σαουδικού δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι στο προξενείο της χώρας στην Κωνσταντινούπολη το 2018 άφησε ένα στίγμα στη φήμη του Πρίγκιπα, το οποίο μπορεί να έχει ξεθωριάσει αλλά παραμένει ανεξίτηλο.
Το «Όραμα 2030» βοήθησε να αλλάξει η συζήτηση, όπως και η σειρά μεγάλων αθλητικών και ψυχαγωγικών εκδηλώσεων που άρχισαν να λαμβάνουν χώρα στη Σαουδική Αραβία από το 2016, μεταμορφώνοντας τόσο την εσωτερική της πραγματικότητα όσο και την εξωτερική της εικόνα. Δεν ήταν όλα επιφανειακά. Κινήσεις που έκαναν πρωτοσέλιδα, όπως το να δοθεί επιτέλους στις γυναίκες το δικαίωμα να οδηγούν, όντως άλλαξαν τη σαουδική κοινωνία.
Ωστόσο, τα ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων εξακολουθούσαν να επισκιάζουν αυτές τις αλλαγές. Καθώς ο MBS και το Σαουδικό κρατικό επενδυτικό ταμείο εισέρχονταν σε έναν νέο τομέα μετά τον άλλο, οι κατηγορίες για «sportswashing», «artwashing», «greenwashing» και ούτω καθεξής πολλαπλασιάστηκαν. Πολλές εξέχουσες προσωπικότητες από τον κόσμο του αθλητισμού και του θεάματος εμφανίστηκαν με χαρά στη Σαουδική Αραβία, αλλά άλλες αρνήθηκαν, επικαλούμενες το ιστορικό της χώρας σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Όραμα 2030
Η μεγάλη περικοπή των δαπανών σε μερικά από τα πιο φανταχτερά έργα – η οποία φαίνεται στον έξω κόσμο σαν τουλάχιστον μερική παραδοχή αποτυχίας – παρουσιάζεται με όσο το δυνατόν πιο θετικό τρόπο από τις σαουδικές αρχές.
Αυτό συνάδει με όσα έχουν αρχίσει να λένε οι αρχές. Ο διοικητής του PIF, Γιασίρ αλ-Ρουμαγιάν, δήλωσε πρόσφατα ότι, στο πλαίσιο ενός νέου πενταετούς σχεδίου, το ταμείο θα «εστιάσει, μέσω της στρατηγικής του, στη βελτίωση της αποδοτικότητας των δαπανών και των εκταμιεύσεών του, μαζί με μια βιώσιμη αξιολόγηση της απόδοσης των επιχειρήσεών του, προκειμένου να επιτύχει ισορροπία και να διασφαλίσει τη βιωσιμότητα των οικονομικών του πόρων».
Για ορισμένους αναλυτές, αυτός ο αναπροσανατολισμός αποτελεί ουσιαστικά την καλύτερη επιλογή για τις σαουδικές αρχές και έναν τρόπο για να σώσουν το ίδιο το Όραμα 2030.
Ορισμένα από τα εμβληματικά πρότζεκτ – τα οποία είναι λιγότερο επιστημονικής φαντασίας – θα συνεχίσουν να αναπτύσσονται. Το έργο για τη μεταμόρφωση μιας κάποτε ξεχασμένης γωνιάς του Βασιλείου σε εμβληματικό πρότζεκτ της ανανεωμένης εθνικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Σαουδικής Αραβίας έχει ήδη κοστίσει αρκετά δισεκατομμύρια δολάρια, ενώ έχουν διατεθεί επιπλέον δισεκατομμύρια για την περαιτέρω ανάπτυξή του σε παγκόσμιο τουριστικό κόμβο. Ένας πιο εφικτός στόχος από, για παράδειγμα, το The Line.
Η επανεκτίμηση του Vision 2030 είχε ήδη ξεκινήσει πριν από τον πόλεμο μεταξύ των ΗΠΑ και του Ισραήλ εναντίον του Ιράν. Η σύγκρουση προκάλεσε σοκ στο status quo σε ολόκληρη την περιοχή του Κόλπου και έθεσε υπό αμφισβήτηση τη στρατηγική που πρωτοστάτησαν τα ΗΑΕ να γίνουν εμπορικός και τουριστικός κόμβος για τον κόσμο, την οποία η Σαουδική Αραβία είχε σαφώς επιθυμήσει όχι μόνο να μιμηθεί, αλλά και να ξεπεράσει.
Αλλά αν υπήρχαν τρεις πυλώνες για τη μεταμόρφωση αυτή, υπάρχει ακόμα πολύς δρόμος. Πολιτικά, η διαφωνία τιμωρείται τόσο αυστηρά όσο πάντα. Κοινωνικά, έχουν σημειωθεί μεγάλες αλλαγές, με αποτέλεσμα να έχει μεταμορφωθεί η ίδια η αίσθηση της ζωής σε μια πόλη όπως το Ριάντ. Οικονομικά, τα μεγαλεπήβολα έργα του Vision 2030 είχαν ως στόχο να οδηγήσουν τελικά τη χώρα σε ένα μέλλον στο οποίο οι ιδιωτικές και ξένες επενδύσεις θα μπορούσαν να ανταγωνιστούν τον τεράστιο πετρελαϊκό πλούτο του κράτους. Αυτό έχει υλοποιηθεί μόνο εν μέρει.
Για την ηγεσία της Σαουδικής Αραβίας, φυσικά, παρουσιάστηκε ως ένα αφήγημα επιτυχίας, ακόμα κι αν όχι στην κλίμακα που είχε αρχικά προβλεφθεί. Σύμφωνα με το BBC, όσο και αν ο MBS θα ήθελε να θεωρείται οραματιστής, φαίνεται σαφές ότι αυτός και οι συνεργάτες του θέλουν επίσης να φαίνονται πρακτικοί και ρεαλιστές όταν χρειάζεται.
Δεν λογοδοτούν στον σαουδικό λαό για τα πολλά δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν δαπανηθεί σε έργα που τώρα μπορεί να υπάρχουν μόνο ως concept στο διαδίκτυο. Παράλληλα, η δημοτικότητα του Πρίγκιπα παραμένει υψηλή μεταξύ των νέων Σαουδαράβων. Αυτό καθιστά δυνατό να πεταχτούν μεγα-πρότζεκτ όπως το The Cube στον κάδο των αχρήστων.
Διαβάστε ακόμη
Πλειστηριασμοί: Τι κλήρωσε για επώνυμες επαύλεις, σκάφη αναψυχής, «ιερά ακίνητα» και…Bodyline (pics)
Διάστημα: Η μάχη για τον αστεροειδή που αξίζει όσο ένα βουνό από χρυσάφι
Ταξίδι στον απώτατο Βορρά για ένα επικό εστιατόριο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα