Μπορούν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο Σι Τζινπίνγκ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν να καθίσουν στο ίδιο τραπέζι και να αποφασίσουν το μέλλον του κόσμου, όπως επιχείρησαν να κάνουν οι ηγέτες των Συμμάχων στη Γιάλτα το 1945; Η απάντηση είναι μάλλον αρνητική, ακόμη και αν οι τρεις ισχυροί άνδρες το επιθυμούσαν.
Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης του Γκίντεον Ράχμαν στους Financial Times, με αφορμή την ιστορική τριμερή συνάντηση που έχει προγραμματιστεί για αυτή την εβδομάδα στην κινεζική πόλη Σεντζέν.
Ο γνωστός αρθρογράφος διεθνών υποθέσεων αμφισβητεί την παρομοίωση της συνάντησης με μια νέα «Γιάλτα 2.0», υποστηρίζοντας ότι οι σημερινοί ηγέτες των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας διαθέτουν πολύ μικρότερη δυνατότητα να επιβάλουν τη βούλησή τους στον υπόλοιπο κόσμο σε σχέση με τους προκατόχους τους πριν από οκτώ δεκαετίες.
Κατά τον Ράχμαν, η συνάντηση μπορεί να προσφέρει σημαντικά πολιτικά και επικοινωνιακά οφέλη στους συμμετέχοντες, αλλά δύσκολα θα οδηγήσει σε συμφωνίες που θα αναδιαμορφώσουν τη διεθνή τάξη.
Μια φωτογραφία που εξυπηρετεί και τους τρεις
Η εικόνα των τριών Προέδρων στο ίδιο τραπέζι ενδέχεται να αποδειχθεί σημαντικότερη από τα αποτελέσματα των συνομιλιών τους.
Όπως εξηγεί ο Ράχμαν, ο καθένας έχει διαφορετικούς λόγους να επιδιώκει τη διεθνή προβολή που προσφέρει η σύνοδος.
Για τον Πούτιν, η συμμετοχή σε μια συνάντηση με τους ηγέτες των ΗΠΑ και της Κίνας αποτελεί ευκαιρία να επιβεβαιώσει τη θέση της Ρωσίας ως μεγάλης δύναμης.
Η Μόσχα ανησυχεί εδώ και χρόνια για τη σταδιακή υποχώρηση της διεθνούς επιρροής της. Μια κοινή φωτογραφία με τον Τραμπ και τον Σι θα μπορούσε, επομένως, να ενισχύσει την εικόνα του Ρώσου Προέδρου ως ισότιμου συνομιλητή των δύο ισχυρότερων κρατών του κόσμου.
Για τον Σι, το όφελος συνδέεται με το αφήγημα της «μεγάλης αναγέννησης του κινεζικού έθνους», το οποίο αποτελεί κεντρικό στοιχείο της πολιτικής του.
Ο Κινέζος Πρόεδρος, ο οποίος επιδιώκει μια τέταρτη θητεία στην ηγεσία του Κομμουνιστικού Κόμματος, έχει κάθε λόγο να προβάλει την εικόνα ενός ηγέτη που φιλοξενεί τους Προέδρους των ΗΠΑ και της Ρωσίας και βρίσκεται στο επίκεντρο της διεθνούς διπλωματίας.
Από την πλευρά του, ο Τραμπ προσέρχεται στη συνάντηση μετά τη βαριά ήττα των Ρεπουμπλικανών στις ενδιάμεσες αμερικανικές εκλογές.
Ο Ράχμαν εκτιμά ότι η σύνοδος προσφέρει στον Αμερικανό Πρόεδρο μια ευκαιρία να αποκαταστήσει την εικόνα ισχύος του στη διεθνή σκηνή, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική του επιρροή στο εσωτερικό των ΗΠΑ δοκιμάζεται.
Ο κίνδυνος μιας συμφωνίας για Ουκρανία και Ταϊβάν
Παρά τις περιορισμένες προσδοκίες, ο αρθρογράφος δεν αποκλείει το ενδεχόμενο η συνάντηση να προκαλέσει επικίνδυνες εξελίξεις.
Το δυσμενέστερο σενάριο, σύμφωνα με την ανάλυσή του, θα ήταν μια συμφωνία με την οποία οι τρεις ηγέτες θα αναγνώριζαν αμοιβαία τα λεγόμενα «ζωτικά συμφέροντα» των χωρών τους.
Σε μια τέτοια περίπτωση, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να προσεγγίσει τις ρωσικές θέσεις για την Ουκρανία και τις κινεζικές επιδιώξεις για την Ταϊβάν, με αντάλλαγμα παραχωρήσεις σε άλλα μέτωπα, όπως ο πόλεμος στο Ιράν ή οι οικονομικές σχέσεις των ΗΠΑ.
Ο Ράχμαν υπενθυμίζει ότι ο Τραμπ έχει κατά καιρούς υιοθετήσει θέσεις πιο κοντά στις ρωσικές επιδιώξεις μετά από συνομιλίες με τον Πούτιν.
Αντίστοιχα, μετά από προηγούμενες επαφές του με τον Σι, έχει χρησιμοποιήσει διατυπώσεις που συνέπιπταν με τις κινεζικές ανησυχίες για την Ταϊβάν.
Ωστόσο, ο αρθρογράφος επισημαίνει ότι οι δηλώσεις του Τραμπ συχνά μεταβάλλονται ή ανασκευάζονται, γεγονός που περιορίζει τη βαρύτητά τους ως δεσμευτικών διπλωματικών τοποθετήσεων.
Ακόμη και εάν ο Αμερικανός Πρόεδρος προχωρούσε σε απροσδόκητες παραχωρήσεις κατά τη διάρκεια της συνόδου, συνεργάτες και αξιωματούχοι της κυβέρνησής του θα μπορούσαν στη συνέχεια να περιορίσουν τη σημασία τους.
Γιατί δεν αναμένεται συμφωνία για τα πυρηνικά
Ένα από τα βασικά θέματα που επιθυμεί να θέσει ο Τραμπ είναι ο έλεγχος των πυρηνικών εξοπλισμών.
Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι σημαντικότερες διεθνείς συμφωνίες περιορισμού των πυρηνικών όπλων έχουν πλέον λήξει.
Για τη Ρωσία, οι σχετικές συνομιλίες έχουν ξεχωριστή σημασία, καθώς το τεράστιο πυρηνικό της οπλοστάσιο παραμένει ένα από τα βασικά στοιχεία της διεθνούς ισχύος της.
Ωστόσο, η Κίνα δεν εμφανίζεται διατεθειμένη να συμμετάσχει σε συμφωνία περιορισμού των πυρηνικών όπλων, την ώρα που επεκτείνει το δικό της, σημαντικά μικρότερο οπλοστάσιο.
Ο Ράχμαν θεωρεί επομένως απίθανη κάποια σημαντική πρόοδο στο συγκεκριμένο πεδίο.
Επιπλέον, επισημαίνει ότι η κινεζική διπλωματία αποφεύγει παραδοσιακά τις αυθόρμητες συνομιλίες και τις απρόβλεπτες διαπραγματεύσεις.
Ο Σι προτιμά τις προσεκτικά προετοιμασμένες συναντήσεις και τη στενή τήρηση της συμφωνημένης ατζέντας, κάτι που περιορίζει τις πιθανότητες να προκύψει μια αιφνιδιαστική συμφωνία ιστορικής σημασίας.
Η καθοριστική διαφορά με τη Γιάλτα του 1945
Για τον Ράχμαν, ωστόσο, το σημαντικότερο επιχείρημα κατά της σύγκρισης με τη Γιάλτα δεν σχετίζεται με τις προσωπικότητες των τριών ηγετών, αλλά με τις συνθήκες που επικρατούν στον κόσμο.
Τον Φεβρουάριο του 1945, όταν συναντήθηκαν ο Φραγκλίνος Ρούζβελτ, ο Ουίνστον Τσόρτσιλ και ο Ιωσήφ Στάλιν, ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος πλησίαζε στο τέλος του.
Οι αμερικανικές και βρετανικές δυνάμεις είχαν ήδη εισέλθει στη Γερμανία, ο σοβιετικός στρατός απείχε λιγότερο από τρεις μήνες από την κατάληψη του Βερολίνου και οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονταν λίγους μήνες πριν από τη χρήση της πρώτης ατομικής βόμβας.
Οι τρεις ηγέτες εκπροσωπούσαν συμμαχικές δυνάμεις που είχαν τη στρατιωτική δυνατότητα να διαμορφώσουν τη μεταπολεμική πραγματικότητα.
Σήμερα, σύμφωνα με τον Ράχμαν, η κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν κατάφεραν να επικρατήσουν στο Αφγανιστάν απέναντι στους Ταλιμπάν, ενώ ούτε ο πόλεμος κατά του Ιράν έχει οδηγήσει στην επιδιωκόμενη στρατιωτική νίκη.
Η Ρωσία, παρά τα περισσότερα από τέσσερα χρόνια πολέμου στην Ουκρανία, εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες στην προσπάθειά της να καταλάβει εδάφη στο ανατολικό τμήμα της χώρας.
Ο Ράχμαν αντιπαραβάλλει μάλιστα αυτή την πραγματικότητα με την προέλαση του Κόκκινου Στρατού κατά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο, ο οποίος χρειάστηκε λιγότερο χρόνο για να φτάσει στο Βερολίνο.
Αντίστοιχα, η Κίνα, παρά την τεράστια οικονομική και στρατιωτική της ανάπτυξη, δεν έχει καταφέρει να θέσει υπό τον έλεγχό της την Ταϊβάν, ένα νησί 23 εκατομμυρίων κατοίκων που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 160 χιλιομέτρων από τις κινεζικές ακτές.
Τα παραδείγματα αυτά αποτυπώνουν, κατά τον αρθρογράφο, τα πραγματικά όρια της ισχύος ακόμη και των μεγαλύτερων κρατών του πλανήτη.
Γιατί οι τρεις ισχυροί δεν μπορούν να επιβάλουν μια νέα παγκόσμια τάξη
Το βασικό συμπέρασμα της ανάλυσης είναι ότι η σημερινή διεθνής πραγματικότητα δεν επιτρέπει σε τρεις ηγέτες να καθορίσουν μονομερώς το μέλλον του κόσμου, ακόμη και αν συμφωνούσαν μεταξύ τους.
Οι στρατιωτικές δυνατότητες, η οικονομική ισχύς και το διπλωματικό βάρος των ΗΠΑ, της Κίνας και της Ρωσίας παραμένουν τεράστια. Ωστόσο, δεν επαρκούν για να επιβάλουν αυτομάτως τις επιδιώξεις τους σε άλλες χώρες και κοινωνίες.
Η σύνοδος της Σεντζέν ενδέχεται, επομένως, να αποδειχθεί περισσότερο μια επίδειξη συμβολικής ισχύος παρά η αφετηρία ενός νέου παγκόσμιου διακανονισμού.
Ο Ράχμαν επιστρατεύει μάλιστα τη γνωστή ρήση του Καρλ Μαρξ, σύμφωνα με την οποία τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα εμφανίζονται δύο φορές, την πρώτη ως τραγωδία και τη δεύτερη ως φάρσα, για να αναδείξει τους κινδύνους αλλά και τις αντιφάσεις της σύγκρισης με το 1945.
Η συνάντηση μπορεί να έχει επικοινωνιακά οφέλη για τους τρεις Προέδρους, χωρίς απαραίτητα να παράγει αποτελέσματα αντίστοιχης ιστορικής σημασίας.
Και αυτό, καταλήγει ουσιαστικά ο Ράχμαν, είναι μάλλον ευτύχημα: ο κόσμος δεν βρίσκεται πλέον σε μια εποχή όπου τρεις μεγάλες δυνάμεις μπορούν να καθίσουν σε ένα τραπέζι και να αποφασίσουν τη μοίρα όλων των υπολοίπων.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.