Το Κοινοβούλιο της Λιβύης, υπό τη νέα του ηγεσία, ανέτρεψε την απόφασή του 2020 και προχώρησε στην κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Η απόφαση έρχεται μόλις δύο εβδομάδες μετά την απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ από την προεδρία του Σώματος και αποτυπώνει τη μεταβολή των συσχετισμών στην Ανατολική Λιβύη, όπου η πλευρά Χαφτάρ έχει αναπτύξει πλέον -υπό το καθεστώς εκβιασμών, αλλά και στη σκιά μεγάλων τουρκικών επενδύσεων – στενές σχέσεις με την Άγκυρα.
Το γεγονός ότι η κύρωση υπερψηφίστηκε στην πρώτη συνεδρίαση του Κοινοβουλίου υπό τον νέο πρόεδρό του αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία. Ο Ακίλα Σάλεχ είχε αντισταθεί στις πιέσεις για την επικύρωση της συμφωνίας που υπέγραψαν το 2019 η Τουρκία και η τότε κυβέρνηση της Τρίπολης. Η απομάκρυνσή του και η ανάδειξη νέας ηγεσίας φαίνεται ότι αίρουν ένα από τα σημαντικότερα εσωτερικά εμπόδια που αντιμετώπιζε μέχρι σήμερα η τουρκική επιδίωξη.
Για την Αθήνα, η εξέλιξη δημιουργεί ένα νέο δεδομένο στις σχέσεις με τη Λιβύη, σε μια περίοδο κατά την οποία βρίσκονται στο προσκήνιο τόσο οι έρευνες για υδρογονάνθρακες νότια της Κρήτης όσο και οι προσπάθειες επανεκκίνησης του διαλόγου για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών.
Η απομάκρυνση του Ακίλα Σάλεχ και η αλλαγή ισορροπιών στη Βεγγάζη
Η πορεία προς την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου συνδέεται άμεσα με τις πρόσφατες ανακατατάξεις στο Κοινοβούλιο της Λιβύης, το οποίο εδρεύει στην ανατολική πλευρά της χώρας.
Πριν από περίπου δύο εβδομάδες, ο Ακίλα Σάλεχ απομακρύνθηκε από την προεδρία, έπειτα από κοινοβουλευτική πρωτοβουλία που περιόριζε τη διάρκεια της θητείας του προέδρου του Σώματος στους 12 μήνες. Η διαδικασία αποδόθηκε πολιτικά στην επιρροή που ασκεί ο Σαντάμ Χαφτάρ, ο οποίος έχει αναδειχθεί σε κεντρικό παράγοντα των αποφάσεων της Ανατολικής Λιβύης.
Ο Σάλεχ, παρά τις κατά καιρούς διαφωνίες για τη συμμετοχή και τον ρόλο του στη λιβυκή πολιτική διαδικασία, αποτελούσε σταθερό εμπόδιο στην κοινοβουλευτική επικύρωση της συμφωνίας με την Τουρκία. Η στάση του είχε ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η έλλειψη κύρωσης από τη Βουλή αποτελούσε μία από τις βασικές θεσμικές εκκρεμότητες που συνόδευαν το μνημόνιο από την υπογραφή του.
Η νέα κοινοβουλευτική ηγεσία εμφανίζεται ευθυγραμμισμένη με τις επιλογές του Σαντάμ Χαφτάρ και με την πολιτική προσέγγισης της Άγκυρας. Η επιλογή να τεθεί το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην κορυφή της κοινοβουλευτικής ατζέντας αναδεικνύει το εύρος αυτής της μετατόπισης.
Η τουρκική πίεση και η επίσκεψη Καλίν
Η στροφή της Ανατολικής Λιβύης δεν πραγματοποιήθηκε αιφνιδιαστικά. Το τελευταίο διάστημα, η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά στην αποκατάσταση των σχέσεών της με την πλευρά Χαφτάρ, εγκαταλείποντας στην πράξη τη λογική της αποκλειστικής συνεργασίας με την κυβέρνηση της Τρίπολης.
Η Άγκυρα επιδιώκει να διασφαλίσει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν θα παραμείνει μια συμφωνία που στηρίζεται μόνο στη μία πλευρά του διαιρεμένου πολιτικού συστήματος της Λιβύης.
Στο παρασκήνιο, σύμφωνα με τις πληροφορίες που συνοδεύουν τις τελευταίες εξελίξεις, είχαν ασκηθεί ισχυρές πιέσεις προς την πλευρά Χαφτάρ, με την Άγκυρα να συνδέει τη στάση της απέναντι στην Ανατολική Λιβύη με την τύχη του μνημονίου. Στο πλαίσιο αυτό, φέρεται να είχε τεθεί ακόμη και το ενδεχόμενο αναθεώρησης της τουρκικής συνεργασίας με τη Βεγγάζη, τόσο σε οικονομικό όσο και σε στρατιωτικό επίπεδο.
Ιδιαίτερη σημασία αποκτά και η μετάβαση στη Λιβύη του επικεφαλής της τουρκικής υπηρεσίας πληροφοριών ΜΙΤ, Ιμπραήμ Καλίν. Ο Καλίν συγκαταλέγεται στους ανθρώπους που έχουν διαδραματίσει κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση της τουρκικής πολιτικής έναντι της Λιβύης και στη στήριξη των στρατηγικών επιδιώξεων της Άγκυρας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η παρουσία του στη χώρα, την ημέρα κατά την οποία προωθείται η κύρωση της συμφωνίας, ενισχύει την πολιτική βαρύτητα της εξέλιξης, χωρίς από μόνη της να αποδεικνύει το περιεχόμενο των επαφών που πραγματοποιεί.
Τι αλλάζει με την κύρωση και γιατί η Αθήνα απορρίπτει το μνημόνιο
Η κοινοβουλευτική κύρωση δεν σημαίνει ότι οι θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας και της Λιβύης αποκτούν διεθνή νομιμότητα. Η ελληνική θέση παραμένει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας, καθώς επιχειρεί να οριοθετήσει θαλάσσιες ζώνες αγνοώντας την επήρεια ελληνικών νησιών, πρωτίστως της Κρήτης.
Η συμφωνία του 2019 χαράσσει μια θαλάσσια οριογραμμή μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, την οποία η Αθήνα θεωρεί νομικά ανυπόστατη ως προς τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.
Η Chevron, οι έρευνες νότια της Κρήτης και η διαπραγμάτευση για τις θαλάσσιες ζώνες
Η χρονική συγκυρία είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη για την Αθήνα, καθώς οι ελληνικοί ενεργειακοί σχεδιασμοί νότια της Κρήτης έχουν προκαλέσει αντιδράσεις από τη Λιβύη.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τα δύο θαλάσσια οικόπεδα ελληνικού ενδιαφέροντος στα οποία έχει εμπλακεί η Chevron. Η προοπτική ερευνών για υδρογονάνθρακες στην περιοχή έχει επαναφέρει στο προσκήνιο τις αντικρουόμενες αντιλήψεις Ελλάδας και Λιβύης για την έκταση των αντίστοιχων θαλάσσιων δικαιωμάτων τους.
Οι αντιδράσεις δεν είχαν περιοριστεί στην κυβέρνηση της Τρίπολης. Επιφυλάξεις και ενστάσεις είχαν διατυπωθεί και από την παράλληλη διοίκηση της Ανατολικής Λιβύης, γεγονός που κατέδειξε ότι οι λιβυκές διεκδικήσεις δεν αποτελούν αποκλειστικά ζήτημα των σχέσεων της Άγκυρας με τη δυτική πλευρά της χώρας.
Παράλληλα, η Λιβύη είχε ήδη επιχειρήσει να αποτυπώσει διεθνώς τις διεκδικήσεις της. Στις 27 Μαΐου 2025 κατέθεσε μονομερώς στον ΟΗΕ χάρτη με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που διεκδικεί στη Μεσόγειο. Οι γραμμές που αποτυπώνονται στον χάρτη επικαλύπτουν περιοχές τις οποίες η Ελλάδα θεωρεί ότι εμπίπτουν στα δικά της δικαιώματα υφαλοκρηπίδας. Η κατάθεση ενός τέτοιου χάρτη δεν συνιστά διεθνή αναγνώριση των ορίων που προβάλλει η Λιβύη. Καταδεικνύει, όμως, ότι η αντιπαράθεση έχει περάσει και στο επίπεδο της επίσημης καταγραφής των διεκδικήσεων ενώπιον διεθνών οργανισμών.
Οι προσδοκίες από τις επαφές με τον Χαφτάρ και η νέα πραγματικότητα
Η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου αποκτά πρόσθετη σημασία επειδή έρχεται έπειτα από μια περίοδο κατά την οποία η Αθήνα είχε επιδιώξει να ενισχύσει τους διαύλους επικοινωνίας με την Ανατολική Λιβύη.
Ο Σαντάμ Χαφτάρ είχε επισκεφθεί την ελληνική πρωτεύουσα, μεταφέροντας μηνύματα διάθεσης συνεργασίας. Αντίστοιχα, κατά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη στη Βεγγάζη, οι επαφές με την ηγεσία της Ανατολικής Λιβύης είχαν δημιουργήσει την προσδοκία ότι δεν θα προχωρούσε μια κίνηση που θα επιβάρυνε περαιτέρω τις ελληνολιβυκές σχέσεις.
Η ανησυχία της Αιγύπτου και ο παράγοντας Ισραήλ – ΗΑΕ
Οι συνέπειες της κοινοβουλευτικής κίνησης ενδέχεται να ξεπεράσουν τις ελληνολιβυκές σχέσεις. Η Αίγυπτος, η οποία διατηρεί ισχυρούς δεσμούς με την Ανατολική Λιβύη, έχει απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο και έχει αντιμετωπίσει με επιφύλαξη τη διεύρυνση της τουρκικής επιρροής στη γειτονική χώρα.
Το Κάιρο είχε στηρίξει πολιτικά τον Ακίλα Σάλεχ και παρακολουθεί τις μεταβολές στην ισορροπία δυνάμεων της Βεγγάζης, ιδίως όταν αυτές συνδέονται με τη στρατηγική παρουσία της Άγκυρας.
Η απομάκρυνση Σάλεχ και η προώθηση της κύρωσης του μνημονίου δημιουργούν, επομένως, νέα δεδομένα και για την αιγυπτιακή διπλωματία. Η Αίγυπτος καλείται να σταθμίσει τη σχέση της με την πλευρά Χαφτάρ υπό το πρίσμα της ολοένα στενότερης συνεργασίας της τελευταίας με την Τουρκία.
Αντίστοιχα, η εξέλιξη μπορεί να προκαλέσει προβληματισμό στο Ισραήλ και στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, χώρες που έχουν αναπτύξει σχέσεις με την Ανατολική Λιβύη και παρακολουθούν τις κινήσεις της Τουρκίας στην ευρύτερη περιοχή.
Το κατά πόσο οι επιφυλάξεις αυτές θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες διπλωματικές παρεμβάσεις θα εξαρτηθεί από τις επόμενες κινήσεις της Βεγγάζης και από τον τρόπο με τον οποίο η Άγκυρα θα επιχειρήσει να αξιοποιήσει την κύρωση.
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.