Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν αποτελεί απλώς μια διπλωματική απόπειρα τερματισμού του πολέμου. Αποτελεί ένα σημείο καμπής για τη Μέση Ανατολή, τις διεθνείς αγορές και τη θέση του Ισραήλ στη νέα περιφερειακή εξίσωση.
Με την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, την αποκλιμάκωση στις τιμές του πετρελαίου και την έντονη δυσφορία της κυβέρνησης Νετανιάχου, που όπως αναφέρει και ανάλυση του Axios, αιφνιδιάστηκε από τις εξελίξεις, η περιοχή μπαίνει σε μια νέα φάση: λιγότερο μονοδιάστατη, περισσότερο σύνθετη και με πιο εμφανή και αναβαθμισμένο τον ρόλο των αραβικών κρατών του Κόλπου.
Οι επιπτώσεις
Η πρώτη και πιο άμεση επίπτωση είναι ενεργειακή. Η σταδιακή αποκατάσταση των ροών μέσω των Στενών του Ορμούζ μειώνει τον κίνδυνο νέου σοκ στην παγκόσμια προσφορά πετρελαίου. Ήδη οι τιμές του αργού έχουν υποχωρήσει, ενώ στις ΗΠΑ η μέση τιμή της βενζίνης έπεσε κάτω από τα 4 δολάρια το γαλόνι για πρώτη φορά από τον Μάρτιο. Πρόκειται για εξέλιξη με πολιτική και οικονομική σημασία, καθώς οι υψηλές τιμές καυσίμων είχαν πιέσει τα νοικοκυριά, είχαν ενισχύσει τον πληθωρισμό και είχαν περιορίσει την κατανάλωση.
Για τον Λευκό Οίκο, η αποκλιμάκωση των τιμών αποτελεί χειροπιαστό όφελος. Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε συνδέσει ευθέως τη λήξη του πολέμου με την πτώση των τιμών στα καύσιμα. Τώρα μπορεί να παρουσιάσει τη συμφωνία ως επιτυχία που δεν αφορά μόνο την εξωτερική πολιτική, αλλά και την καθημερινότητα των Αμερικανών. Με τις ενδιάμεσες εκλογές να πλησιάζουν, το κόστος της βενζίνης αποκτά ακόμη μεγαλύτερη πολιτική βαρύτητα.
Το δεύτερο μεγάλο δεδομένο αφορά τη μετατόπιση των περιφερειακών ισορροπιών. Μέχρι πρόσφατα, το Ισραήλ είχε καταφέρει να διαμορφώνει σε μεγάλο βαθμό τη δυτική ατζέντα απέναντι στο Ιράν, παρουσιάζοντας την Τεχεράνη ως την κεντρική απειλή για την ασφάλεια της περιοχής. Η συμφωνία Τραμπ αλλάζει αυτή τη συνθήκη. Οι ΗΠΑ δεν αντιμετωπίζουν πλέον το Ιράν μόνο ως στόχο πίεσης, αλλά και ως δυνητικό συνομιλητή σε μια διαδικασία σταθεροποίησης. Αν φυσικά η συμφωνία αποδειχθεί βιώσιμη.
Αυτό δεν σημαίνει συμφιλίωση Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Σημαίνει όμως ότι η στρατηγική περνά από τη λογική της διαρκούς σύγκρουσης στη λογική της ελεγχόμενης διαχείρισης. Για το Ιράν, αυτό είναι σημαντικό πολιτικό κέρδος. Η Τεχεράνη βγαίνει από την απόλυτη απομόνωση, κρατά ανοιχτό τον δίαυλο με τις ΗΠΑ και βλέπει τα Στενά του Ορμούζ να επανέρχονται σε λειτουργία, στοιχείο κρίσιμο για την οικονομία και τη γεωπολιτική της επιρροή.
Παράλληλα, με τη νέα συμφωνία, ο στόχος της αλλαγής καθεστώτος φαίνεται πως εγκαταλείπεται ουσιαστικά. Η Ουάσιγκτον αποδέχεται ότι η Ισλαμική Δημοκρατία θα συνεχίσει να υπάρχει και επιδιώκει να τη διαχειριστεί αντί να την ανατρέψει. Κι αυτό αποτελεί μια τεράστια νίκη για την Τεχεράνη.
Μεγάλοι κερδισμένοι είναι όμως και τα κράτη του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ δεν είχαν συμφέρον από έναν παρατεταμένο πόλεμο που θα απειλούσε τις εξαγωγές ενέργειας, τις επενδύσεις και τα σχέδια οικονομικού μετασχηματισμού τους. Η περιφερειακή σταθερότητα είναι πλέον γι’ αυτές τις χώρες εξίσου σημαντική με την ανάσχεση του Ιράν. Γι’ αυτό και η στήριξή τους στη συμφωνία δείχνει ότι η Μέση Ανατολή δεν χωρίζεται πλέον τόσο απλά σε δύο στρατόπεδα.
Η συμφωνία εξυπηρετεί ακριβώς αυτό που ζητούσαν: σταθερότητα, ελεύθερη ναυσιπλοΐα, χαμηλότερο γεωπολιτικό ρίσκο, προστασία των επενδύσεων και των σχεδίων διαφοροποίησης των οικονομιών τους. Γι’ αυτό και, όπως σημειώνει το Axios, ακόμη και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα εγκατέλειψαν τη σκληρή γραμμή κατά του Ιράν και συντάχθηκαν με τη συμφωνία
Το Ισραήλ, αντίθετα, βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη πραγματικότητα. Σύμφωνα με την ανάλυση του Axios, ο Μπένζαμιν Νετανιάχου θεωρεί τη συμφωνία στρατηγικό και πολιτικό πλήγμα. Είχε υποσχεθεί «ολική νίκη» απέναντι στο Ιράν, όμως τώρα καλείται να διαχειριστεί ένα μνημόνιο κατανόησης που φέρει τη σφραγίδα του Τραμπ και το οποίο δεν μπορεί εύκολα να καταγγείλει δημόσια χωρίς να συγκρουστεί με τον σημαντικότερο σύμμαχο του Ισραήλ – τις ΗΠΑ.
Με τη συμφωνία ο Τραμπ ουσιαστικά βάζει σε προτεραιότητα τη σταθερότητα της αγοράς ενέργειας και την αποφυγή νέου πολέμου και αφήνει πίσω τη συνέχιση της σύγκρουσης με το Ιράν.
Αυτό είναι ακριβώς που εξοργίζει τον Νετανιάχου. Το Axios αποκαλύπτει ότι το Ισραήλ βρέθηκε εκτός του τελικού σχεδιασμού και αιφνιδιάστηκε από πολλές πτυχές της συμφωνίας.
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ζήτημα του Λιβάνου. Το μνημόνιο συνδέει την εκεχειρία με το μέτωπο Ισραήλ – Χεζμπολάχ και προβλέπει ότι μια τελική συμφωνία θα πρέπει να περιλαμβάνει αποχώρηση των ισραηλινών δυνάμεων από τον Λίβανο. Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι δεν δεσμεύεται από αυτό το σκέλος αν δεν προηγηθεί αφοπλισμός της Χεζμπολάχ. Ωστόσο, το γεγονός ότι το θέμα εντάσσεται σε ευρύτερη διπλωματική συμφωνία περιορίζει το περιθώριο μονομερών κινήσεων του Τελ Αβίβ.
Αν η διεθνής κοινότητα, οι αραβικές χώρες και οι ΗΠΑ στηρίξουν τη συμφωνία με το Ιράν, θα αυξηθούν οι πιέσεις προς το Ισραήλ να αποφύγει νέες στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο ή στο Ιράν. Αυτό θα μπορούσε να μειώσει τον κίνδυνο μιας ευρύτερης περιφερειακής σύρραξης.
Για τις αγορές, αυτό θα σήμαινε χαμηλότερες τιμές πετρελαίου, μικρότερη αβεβαιότητα και χαμηλότερο πληθωρισμό παγκοσμίως.
Το Ισραήλ παραμένει στρατιωτικά ισχυρό και εξακολουθεί να έχει στενή σχέση με τις ΗΠΑ. Δεν παύει όμως να χάνει ένα μέρος της διπλωματικής του άνεσης. Για πρώτη φορά μετά από καιρό, η Ουάσιγκτον δείχνει ότι η περιφερειακή σταθερότητα, η ενεργειακή ασφάλεια και η αποφυγή ενός μεγαλύτερου πολέμου μπορεί να υπερισχύσουν των ισραηλινών επιδιώξεων για συνέχιση της πίεσης στο Ιράν.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η συμφωνία μειώνει προσωρινά τον κίνδυνο ενός νέου ενεργειακού σοκ. Οι χαμηλότερες τιμές πετρελαίου μπορούν να περιορίσουν τις πληθωριστικές πιέσεις, να στηρίξουν την κατανάλωση και να δώσουν περιθώρια στις κεντρικές τράπεζες να κινηθούν με λιγότερη νευρικότητα. Δεν είναι τυχαίο ότι ακόμη και η Εθνική Τράπεζα της Ελβετίας διατηρεί αυξημένη ετοιμότητα για παρεμβάσεις στο φράγκο, ακριβώς επειδή οι γεωπολιτικές αναταράξεις εξακολουθούν να επηρεάζουν τις ροές κεφαλαίων και τα ασφαλή καταφύγια.
Το ρίσκο, πάντως, δεν έχει εξαφανιστεί, καθώς η συμφωνία είναι εύθραυστη. Αν το Ιράν δεν τηρήσει τις δεσμεύσεις του ή αν υπάρξει νέα ανάφλεξη στον Λίβανο, η αποκλιμάκωση μπορεί να αποδειχθεί προσωρινή. Αντιθέτως, αν αντέξει, η Μέση Ανατολή θα εισέλθει σε μια περίοδο όπου οι ΗΠΑ θα συνομιλούν ταυτόχρονα με το Ισραήλ, το Ιράν και τα κράτη του Κόλπου, χωρίς κανένας παίκτης να έχει αποκλειστικό έλεγχο της ατζέντας.
Δεδομένων όλων των παραπάνω, η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν δεν λύνει αυτομάτως τα βαθιά προβλήματα της περιοχής. Αλλάζει όμως τη σειρά προτεραιοτήτων. Από την απόλυτη στρατιωτική πίεση περνάμε σε μια πιο ρεαλιστική διαχείριση ισχύος, ενώ από την κυριαρχία του ισραηλινού αφηγήματος φαίνεται πως ανοίγει ο δρόμος για μια πιο «πολυφωνική» Μέση Ανατολή. Και από τον φόβο ενός γενικευμένου πολέμου περνάμε σε μια εύθραυστη, αλλά οικονομικά κρίσιμη, περίοδο αποκλιμάκωσης.
Ολόκληρη η περιοχή μεταβαίνει από ένα σύστημα όπου οι ΗΠΑ και το Ισραήλ καθόριζαν σχεδόν αποκλειστικά την ατζέντα ασφαλείας σε ένα πολυπολικό μοντέλο όπου οι ΗΠΑ παραμένουν η υπερδύναμη, το Ιράν παραμένει περιφερειακή δύναμη, η Σαουδική Αραβία αναβαθμίζεται, τα ΗΑΕ και το Κατάρ λειτουργούν ως διαμεσολαβητές, το Ισραήλ διατηρεί στρατιωτική υπεροχή αλλά μικρότερη διπλωματική επιρροή.
Για την παγκόσμια οικονομία το αποτέλεσμα είναι μάλλον θετικό, καθώς αναμένεται πως θα φέρει χαμηλότερες τιμές πετρελαίου, μικρότερο πληθωρισμό, ομαλοποίηση των θαλάσσιων μεταφορών, και ως εκ τούτων μικρότερο κίνδυνο παγκόσμιας ύφεσης, όπως αναφέρεται σε ανάλυση του Reuters.
Ωστόσο υπάρχει και η άλλη ανάγνωση: αρκετοί αναλυτές θεωρούν ότι η συμφωνία μπορεί να επιτρέψει στο Ιράν να ανασυνταχθεί οικονομικά και στρατηγικά χωρίς να έχει εγκαταλείψει οριστικά τις περιφερειακές του φιλοδοξίες. Αν αυτό συμβεί, η σημερινή αποκλιμάκωση ίσως αποδειχθεί προσωρινή.
Επομένως, η μεγαλύτερη παγκόσμια επίπτωση δεν θα προέλθει τόσο από την «απομόνωση» του Ισραήλ καθαυτή, όσο από το αν η συμφωνία ΗΠΑ–Ιράν αποδειχθεί βιώσιμη ή αποτύχει. Από αυτό θα εξαρτηθούν οι τιμές της ενέργειας, η σταθερότητα στη Μέση Ανατολή και η πορεία της παγκόσμιας οικονομίας τα επόμενα χρόνια.
Διαβάστε ακόμη
Ο «νονός» της AI βλέπει φούσκα δισεκατομμυρίων και αμφισβητεί την xAI του Ελον Μασκ
Κήπος: Οδηγός επιβίωσης κάτω από τον καυτό καλοκαιρινό ήλιο
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα