Η αποστολή πολεμικών πλοίων και ναυτικών συνοδειών δεν αρκεί για να επαναφέρει την ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ. Όπως επισημαίνει πρόσφατη ανάλυση του RSIS, η στρατιωτική ισχύς μπορεί να προσφέρει μόνο περιορισμένη προστασία απέναντι σε ένα ολοένα και πιο σύνθετο φάσμα απειλών – από drones και θαλάσσιες νάρκες έως ταχύπλοα σκάφη.

Επιπλέον, η ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας ενέχει τον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης της σύγκρουσης, παρασύροντας περισσότερα κράτη σε έναν ευρύτερο πόλεμο.
Με άλλα λόγια, το πρόβλημα του Ορμούζ δεν είναι απλώς στρατιωτικό – και για αυτό δεν μπορεί να λυθεί μόνο με στρατιωτικά μέσα.

Αυτό είναι το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης του S. Rajaratnam School of International Studies (RSIS), ενός από τα πιο αναγνωρισμένα think tanks διεθνών σχέσεων και ασφάλειας στην Ασία, με έδρα τη Σιγκαπούρη.

Οι συγγραφείς της ανάλυσης, Κρίστιαν Μπίγκερ, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο της Κοπεγχάγης, και Τζέιν Τσαν, senior fellow και συντονίστρια του προγράμματος Ασφάλειας Ναυσιπλοΐας στο RSIS, επιχειρούν να απαντήσουν σε ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς μπορεί να επαναλειτουργήσει το πιο σημαντικό ενεργειακό πέρασμα του κόσμου ενώ ο πόλεμος συνεχίζεται.

Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το πιο κρίσιμο «σημείο συμφόρησης» (chokepoint) της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς. Όσο η κρίση παρατείνεται, οι κίνδυνοι για την παγκόσμια οικονομία αυξάνονται εκθετικά, με πιθανές αλυσιδωτές αντιδράσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες, τον πληθωρισμό και την επισιτιστική ασφάλεια.
Παρά τις προσπάθειες μετριασμού της κρίσης εφοδιασμού, οι επιλογές παραμένουν περιορισμένες, επισημαίνει η έκθεση.

Γιατί οι λύσεις που έχουν προταθεί μέχρι τώρα δεν λειτουργούν

Η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου μπορεί να λειτουργήσει μόνο ως προσωρινή «ανάσα», αγοράζοντας χρόνο χωρίς να υποκαθιστά τις καθημερινές ροές.
Οι εναλλακτικές διαδρομές μέσω αγωγών –όπως αυτοί της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων– καλύπτουν ένα μικρό μέρος των ποσοτήτων που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ και, επίσης, είναι και οι ίδιοι ευάλωτοι σε επιθέσεις.

Για το LNG, μάλιστα, δεν υπάρχει ουσιαστικά καμία εναλλακτική. Αυτό καθιστά σαφές ότι το Στενό δεν είναι απλώς σημαντικό – είναι αναντικατάστατο.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι συγγραφείς εξετάζουν τα πιθανά σενάρια επαναλειτουργίας του Ορμούζ.

Το πρώτο αφορά διμερείς διπλωματικές συμφωνίες, όπως αυτή που φέρεται να εξασφάλισε η Ινδία για ασφαλή διέλευση των πλοίων της. Αν και τέτοιες πρωτοβουλίες δείχνουν ότι παραμένουν ανοιχτοί δίαυλοι επικοινωνίας, η αποτελεσματικότητά τους είναι περιορισμένη: δεν μπορούν να επεκταθούν στο σύνολο της παγκόσμιας ναυτιλίας και εξαρτώνται από εύθραυστες ισορροπίες.
Το δεύτερο σενάριο είναι η στρατιωτική προστασία μέσω συνοδειών. Όπως σημειώνουν οι δύο αναλυτές, στην ευρύτερη περιοχή ήδη επιχειρούν πολυάριθμες ναυτικές δυνάμεις – από το αμερικανικό ναυτικό και τις ευρωπαϊκές αποστολές έως τον συνασπισμό «Συνδυασμένες Ναυτικές Δυνάμεις» (Combined Maritime Forces) και το ινδικό ναυτικό.
Ωστόσο, η προστασία όλων των πλοίων σε ένα τόσο ευρύ και επικίνδυνο περιβάλλον είναι επιχειρησιακά εξαιρετικά δύσκολη.

«Η διέλευση μιας νηοπομπής με συνοδεία ναυτικού μέσω των Στενών του Ορμούζ δεν είναι μόνο πολύ περίπλοκη, αλλά προσφέρει και περιορισμένη προστασία» εξηγούν.
«Ενώ υπάρχουν μηχανισμοί συντονισμού μεταξύ των ναυτικών δυνάμεων και της ναυτιλιακής βιομηχανίας, το εύρος των απειλών για τη ναυτιλία είναι κρίσιμο. Θα απαιτηθεί όχι μόνο η αεράμυνα, αλλά και οι δυνατότητες αναχαίτισης ταχύπλοων σκαφών και drones επιφανείας, καθώς και η ανίχνευση ναρκών… Οποιοδήποτε κράτος συμμετέχει ή υποστηρίζει τη στρατιωτική προστασία, ακόμη και αν δικαιολογείται ως συλλογική αυτοάμυνα, κινδυνεύει να συρθεί στον πόλεμο» προειδοποιούν.

Επιτροπή με τη συμμετοχή της ναυτιλιακής βιομηχανίας

Η έκθεση καταλήγει ότι η μόνη βιώσιμη λύση είναι πολιτική και πολυμερής.
Ένα πιθανό μοντέλο είναι μια συμφωνία υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, στα πρότυπα της πρωτοβουλίας για τα ουκρανικά σιτηρά στη Μαύρη Θάλασσα. Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να προβλέπει συγκεκριμένες διαδικασίες για ασφαλή διέλευση και έναν μηχανισμό παρακολούθησης της εφαρμογής τους.

Ωστόσο, σε αντίθεση με την περίπτωση της Μαύρης Θάλασσας, τα κίνητρα των εμπλεκομένων –και ιδίως του Ιράν– δεν είναι εξίσου σαφή, γεγονός που καθιστά μια τέτοια λύση δύσκολη.
Για αυτόν τον λόγο, οι συγγραφείς προτείνουν μια πιο ευέλικτη προσέγγιση: τη δημιουργία ενός διεθνούς σχήματος συνεργασίας, όπως μια «Επιτροπή για τα Στενά του Ορμούζ» ή μία «Ομάδα Επαφής» (Strait of Hormuz Commission or Contact Group).

Σε αυτό θα συμμετέχουν όχι μόνο κράτη, αλλά και η ίδια η ναυτιλιακή βιομηχανία, μαζί με διεθνείς οργανισμούς. Στόχος θα είναι η καθημερινή διαχείριση της ασφάλειας, η παροχή εγγυήσεων για συγκεκριμένες διελεύσεις και η ανάπτυξη κοινών κανόνων λειτουργίας.

«Μια τέτοια Επιτροπή ή Ομάδα Επαφής για τα Στενά του Ορμούζ σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων θα μπορούσε να επικεντρωθεί στις καθημερινές λειτουργίες και να παρέχει εγγυήσεις ασφάλειας σε μεμονωμένα πιστοποιημένα περάσματα.

Η άμεση συμμετοχή της ναυτιλιακής βιομηχανίας και των ενώσεών της, όπως το Διεθνές Επιμελητήριο Ναυτιλίας (International Chamber of Shipping) ή η Διεθνής Ένωση Ανεξάρτητων Ιδιοκτητών Δεξαμενόπλοιων (International Association of Independent Tanker Owners, INTERTANKO), υπό την ηγεσία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Συμβούλιο Συνεργασίας του Κόλπου ή την Ινδία θα ήταν το κλειδί για την ανάπτυξη μιας τέτοιας ευέλικτης λύσης.»

Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στον ρόλο της ναυτιλίας. Όπως σημειώνουν οι αναλυτές, οι εταιρείες δεν θα επιστρέψουν στα Στενά αν δεν μειωθούν οι βασικοί κίνδυνοι.
«Για τη διεθνή ναυτιλιακή βιομηχανία, οι καθοριστικές κατηγορίες κινδύνου είναι τα ασφάλιστρα, η φήμη, η αξιοπιστία και η ευημερία των ναυτικών. Η εμπορική ναυτιλία θα επιστρέψει στα Στενά μόνο όταν αυτοί οι κίνδυνοι μειωθούν και τεθούν σε ισχύ οι διασφαλίσεις».

Όπως εξηγεί η έκθεση, τα Στενά του Ορμούζ δεν μπορούν να ανοίξουν με φρεγάτες και πυραύλους. Η λύση απαιτεί το συνδυασμό στρατιωτικών και διπλωματικών μέσω, αλλά και εφευρετικότητας, καταλήγει.

Διαβάστε ακόμη

Ευρώπη: Πώς οι ΑΠΕ «φρενάρουν» το ενεργειακό σοκ από το Ιράν (γράφημα)

Δώρο Πάσχα 2026: Πότε καταβάλλεται – Οσα πρέπει να γνωρίζουν εργαζόμενοι και εργοδότες

Ανεργία: Ποια χώρα στην ΕΕ βρίσκεται στην κορυφή

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα