των Νίκου Βεντουράκη & Παναγιώτη Γκρουμούτη
Οταν κάποιος μελετά το επιτελείο ενός πολιτικού, ιδίως κάποιου που φιλοδοξεί να κερδίσει την προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών, προφανώς περιμένει να συναντήσει κορυφαία ονόματα ειδικών σε κάθε τομέα, επιφανείς καθηγητές, θεωρητικούς, ανθρώπους της αγοράς αλλά και της διανόησης.
Εφόσον μάλιστα μιλάμε για το οικονομικό επιτελείο -δεδομένου ότι στον τομέα της οικονομίας κρίνονται τα τελευταία χρόνια σχεδόν όλες οι εκλογικές αναμετρήσεις διεθνώς- θα περίμενε κανείς πως πίσω από το φαβορί (!) των επικείμενων προεδρικών εκλογών στις ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ θα παρατάσσονταν κορυφαίοι οικονομολόγοι και ειδικοί, σταρ της οικονομίας και του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος.
Πολύ περισσότερο δε από τη στιγμή που ο υποψήφιος των Ρεπουμπλικανών προέρχεται από την αγορά, είναι καταξιωμένος επιχειρηματίας, και μάλιστα στον ιδιαίτερα απαιτητικό κλάδο των χρηματοοικονομικών και του real estate, οπότε θα περίμενε κανείς ότι οι διαπροσωπικές του σχέσεις με κορυφαίους οικονομολόγους θα του εξασφάλιζαν ένα δυναμικό επιτελείο αιχμής. Αναζητώντας, όμως, το επιτελείο του κ. Τραμπ, σταματάς στα ονόματα των κυρίων Λόρενς (Λάρι) Κάντλοου και Στέφεν Μουρ. Αμφότεροι γνωστοί οικονομολόγοι, ενίοτε διάσημοι και τηλεοπτικά στο αμερικανικό κοινό, οι οποίοι όμως ουδέποτε έχαιραν του ειδικού βάρους που απαιτεί η περίσταση.
Σκεφτείτε ότι μιλάμε για εκείνους που ουσιαστικά υπογράφουν το οικονομικό πρόγραμμα του υποψηφίου προέδρου, άρα χαράσσουν και περιγράφουν τις γενικές αρχές της οικονομικής πολιτικής που θα ακολουθήσει και πιθανότατα θα στελεχώσουν και την αυριανή του κυβέρνηση!
Επί της ουσίας λοιπόν ο μεν Λάρι Κάντλοου θα μείνει γνωστός μάλλον για την… οξυδέρκειά του: το 2007 είχε προβλέψει ότι δεν υπάρχει κανείς φόβος για την οικονομία και καμία κρίση δεν διαφαινόταν στον ορίζοντα.
Πέραν αυτού, είναι πιο γνωστός στους Αμερικανούς ως αρθρογράφος σε εφημερίδες, κυρίως όμως ως ο οικοδεσπότης της εκπομπής «The Kudlow Report» στο CNBC. Ο ίδιος σπούδασε στην περίφημη σχολή Woodrow Wilson School of Public and International Affairs του Πρίνστον και ακολούθησε αρχικώς ακαδημαϊκή καριέρα. Στο Πανεπιστήμιο Γέιλ, μάλιστα, βρέθηκε να έχει ως φοιτητές μετέπειτα ηγετικά στελέχη του κόμματος των Δημοκρατικών, μεταξύ των οποίων και τον Μπιλ Κλίντον!
Ο ίδιος τότε ανήκε στο Δημοκρατικό Κόμμα, αλλά σταδιακά αποσκίρτησε και συντάχθηκε με τους Ρεπουμπλικανούς, με τους οποίους λίγο έλειψε να κατέβει ως υποψήφιος γερουσιαστής του Κονέκτικατ το 2010. Τελικώς βρέθηκε στο επιτελείο του Τραμπ, με τους ειδικούς αναλυτές να τον θεωρούν αυριανό υπουργό Οικονομικών εάν ο κροίσος επικρατήσει!
Ο έτερος προβεβλημένος οικονομικός σύμβουλος του Τραμπ είναι ο Στέφεν Μουρ, ομοίως γνωστός στο ευρύ κοινό όχι τόσο για το συγγραφικό ή επιστημονικό του έργο αλλά για τις παρεπόμενες της ιδιότητάς του ως αναλυτή θέσεις και αξιώματα, με κορυφαίο αυτό του επικεφαλής οικονομολόγου του επιφανούς think tank The Heritage Foundation. Κατά καιρούς ο κ. Μουρ έχει διατελέσει επικεφαλής επενδυτικών σχημάτων, όπως το Club for Growth (1999-2004), μέλος της ομάδας οικονομικών και πολιτικών συμβούλων που κατάρτισαν το προεκλογικό πρόγραμμα και στη συνέχεια την οικονομική πολιτική της διακυβέρνησης Ρίγκαν, αλλά και μέλος της διοικούσας επιτροπής κορυφαίων ΜΜΕ όπως η «Wall Street Journal» ή οι «Washington Times».
Παρ’ όλα αυτά, υπάρχει άλλος ένας οικονομολόγος, ο οποίος φαίνεται ότι ασκεί ακόμη μεγαλύτερη επιρροή από τους προαναφερθέντες συναδέλφους του στον ίδιο τον Ντόναλντ Τραμπ και στο περίγραμμα οικονομικής πολιτικής που προσπαθεί να περιγράψει και να επικοινωνήσει στους οπαδούς του: ο κ. Πίτερ Ναβάρο του Πανεπιστημίου Ιρβάιν της Καλιφόρνια.
Ο ίδιος ο καθηγητής Ναβάρο ουδέποτε έχει συναντήσει προσωπικά τον υποψήφιο των Ρεπουμπλικανών, πολύ δε περισσότερο δεν έχουν καν ανταλλάξει ιδέες περί πολιτικής και οικονομίας, ούτε του έχει ζητηθεί από το επιτελείο του Τραμπ να βοηθήσει στην καμπάνια με κάποιον τρόπο ή να παράσχει συμβουλές. Παρ’ όλα αυτά τα αμερικανικά ΜΜΕ θεωρούν ότι εάν ο Τραμπ εκλεγεί, ο καθηγητής Ναβάρο θα δεχτεί σίγουρα μια πρόσκληση να στελεχώσει την κυβέρνηση ή έστω να καλύψει μια βαρύνουσας σημασίας δημόσια θέση.
Είναι εύκολο, μάλιστα, να φανταστεί κανείς τον Ναβάρο σε δημόσια θέση. Ο ίδιος διδάσκει σε ένα πολύ καλό πανεπιστήμιο, έχει πείρα στον ιδιωτικό τομέα, στις επενδύσεις, στα media, ενώ έχει και PhD από το Χάρβαρντ.
Εργάζεται στο παρασκήνιο μάλλον επειδή είναι επιτυχημένος, αλλά όχι διάσημος οικονομολόγος. Στην πραγματικότητα, ο Nαβάρο είναι ένας από τους πιο παραγωγικούς οικονομολόγους εδώ και δεκαετίες από συγγραφικής άποψης, ενώ σχεδόν πάντα με τα έργα του έστρεφε το κόμμα των Ρεπουμπλικανών ενάντια στον οπτιμισμό για την οικονομία και κυρίως ενάντια σε οιασδήποτε μορφής εμπορική ή οικονομική σχέση με την Κίνα.
Τα καλύτερα και γνωστότερα άρθρα του μιλάνε για το πώς οι εταιρείες μπορούν να κάνουν δωρεές και να αναπτύξουν το κοινωνικό τους προφίλ, αλλά και για τη χρήση και τα κόστη της πυρηνικής ενέργειας. Γενικώς θεωρείται αμφισβητίας της καθεστηκυίας αντίληψης. Ενδεικτικά είναι μερικά από τα βιβλία του: «If It’s Raining in Brazil, Buy Starbucks» (2002) και «Always a Winner: Finding Your Competitive Advantage in an Up and Down Economy» (2009). Είναι συνεπώς εκ της φύσεώς του ανατρεπτικός και κόντρα στο ρεύμα της εκάστοτε εποχής, κάτι που ταιριάζει γάντι με το προφίλ και τον τρόπο με τον οποίο κινήθηκε επαγγελματικά όλα αυτά τα χρόνια ο Ντόναλντ Τραμπ…
Επίσης ο Ναβάρο ουδέποτε έκρυψε τις πολιτικές φιλοδοξίες του. Για του λόγου το αληθές, τη δεκαετία του ’90 προσπάθησε να εκλεγεί δήμαρχος του Σαν Ντιέγκο – ανεπιτυχώς. Δεν απογοητεύτηκε, όμως, και στη δεκαετία που ακολούθησε επιχείρησε να εκλεγεί σε διάφορες άλλες θέσεις της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Παρ’ όλα αυτά δεν κατάφερε να αποκτήσει κανέναν επίσημο κρατικό τίτλο και κάπου εκεί έχασε και την απόλυτη κομματική του ταυτότητα. Ο ίδιος πλέον αυτοχαρακτηρίζεται «Δημοκράτης του στυλ Ρίγκαν – Τραμπ», συμπληρώνοντας ότι το κόμμα του τον ξέχασε εδώ και καιρό. Στην απορία πώς είναι δυνατόν να χαρακτηρίζει Δημοκράτη τον υποψήφιο με τους Ρεπουμπλικανούς Τραμπ, ο Ναβάρο είναι αφοπλιστικός, αφού υποστηρίζει πως ο Ντόναλντ Τραμπ έχει μια φιλοσοφία ζωής η οποία μπορεί να εκσυγχρονίσει τους Ρεπουμπλικανούς και την οποία «φοβήθηκαν να καταλάβουν» οι Δημοκρατικοί!
Για να δώσει μεγαλύτερη βάση στα λεγόμενά του, ο Ναβάρο υποστήριξε ανοιχτά τον Τραμπ σε έκθεσή του τον περασμένο Μάρτιο, όταν ελάχιστοι οικονομολόγοι είχαν ασχοληθεί με την υποψηφιότητα του εκκεντρικού κροίσου. Με αυτόν τον τρόπο κατέστη από τότε φαβορί για μία υψηλόβαθμη θέση στο πιθανό Υπουργικό Συμβούλιο του Τραμπ.
Ηδη από τότε ο Τραμπ ανταπάντησε μιλώντας με τα καλύτερα λόγια για το τελευταίο βιβλίο του Ναβάρο («Crouching Tiger: What China’s Militarism Means for the World» – «Ο τίγρης συσπειρώνεται: Τι σημαίνει ο αυξανόμενος μιλιταρισμός της Κίνας για τον υπόλοιπο κόσμο») και για το ντοκιμαντέρ στο οποίο κριτικάρει την Κίνα, το περιβόητο «Death by China», που είναι πολέμιο του ασιατικού γίγαντα.
Αυτή ήταν η αρχή μιας «ιδιαίτερης» σχέσης. Αν και ακόμα οι δυο τους δεν έχουν συναντηθεί, ο οικονομολόγος αναφέρει όταν ερωτάται σχετικά ότι θα μπορούσε να συνεργαστεί με τον Ντόναλντ Τραμπ σε τομείς όπως η οικονομία, το εμπόριο και η εξωτερική πολιτική στην Ασία – ιδιαίτερα στην Κίνα. Εδειξε μάλιστα στην πράξη πόσο πιστεύει στη δυναμική της υποψηφιότητας Τραμπ όταν δημοσίως αντιπαρατέθηκε με τους αναλυτές της Moody’s υπερασπιζόμενος τον Ρεπουμπλικανό υποψήφιο.
Συγκεκριμένα, στις αρχές του Ιουλίου η Moody’s Analytics δημοσιοποίησε την εκτίμηση των αναλυτών της ότι οι οικονομικές πολιτικές του Τραμπ θα οδηγήσουν με μαθηματική ακρίβεια τις Ηνωμένες Πολιτείες σε ύφεση.
Για την ακρίβεια, στην έκθεσή της η Moody’s προέβλεψε ότι, εάν οι προτάσεις Τραμπ για δραστικές αλλαγές στη σημερινή οικονομική πολιτική τεθούν τελικώς σε ισχύ, θα έχουν ως αποτέλεσμα μια μακρά ύφεση που θα μπορούσε να διαρκέσει έως και δύο χρόνια.
Επιπλέον, η έκθεση αναφέρει ότι το σχέδιο Τραμπ να προκαλέσει εμπορικό πόλεμο με την Κίνα θα οδηγούσε σε κατακόρυφη αύξηση της ανεργίας και θα είχε ως αποτέλεσμα την επιβάρυνση με άλλα 11 τρισ. (!) δολάρια το συνολικό εθνικό χρέος.
Αμέσως ο Ναβάρο έσπευσε προς υπεράσπιση του Τραμπ όχι απλώς αμφισβητώντας τους θεμελιώδεις ισχυρισμούς της έκθεσης, αλλά ακόμα και αυτή την αντικειμενικότητα τόσο του ίδιου του οίκου Moody’s όσο και του επικεφαλής οικονομολόγό του Μαρκ Ζάντι!
«Η έκθεση της Moody’s είναι ένα κομματικό έγγραφο που στερείται ουσιαστικά αξιοπιστίας», έγραψε τόσο στο blog του όσο και στη σελίδα του Πανεπιστημίου Ιρβάιν ο Ναβάρο και συμπλήρωσε: «Βασίζεται στην εσφαλμένη υπόθεση ότι οι συντάκτες παραδέχονται ως σωστές τις προτάσεις των Δημοκρατικών, γεγονός που κατάφωρα αδικεί όλη την εκστρατεία του κ. Τραμπ στα καίρια θέματα της οικονομίας, του εμπορίου, της φορολογικής μεταρρύθμισης και της μετανάστευσης».
Για την ακρίβεια δήλωσε πως η διαφαινόμενη οικονομική πολιτική Τραμπ θα είναι ευεργετική για την Αμερική: «Στην πραγματικότητα, η δέσμη φορολογικών μέτρων Τραμπ θα τονώσει σημαντικά την αύξηση του ΑΕΠ, τον ρυθμό δημιουργίας θέσεων εργασίας, καθώς και τα φορολογικά έσοδα που συγκεντρώνονται. Θα είναι αναλόγως ευεργετική όσο ήταν περίπου και οι φορολογικές μεταρρυθμίσεις στις οποίες προχώρησε ο πρόεδρος Ρίγκαν στη δεκαετία του 1980», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Ο Ναβάρο, τέλος, ισχυρίστηκε ότι εξέτασε την ανάλυση της Moody’s κατόπιν σχετικού αιτήματος-εντολής από άτομο ή άτομα του περιβάλλοντος και της εκστρατείας του Τραμπ – όχι όμως από τον ίδιο. Τόνισε, πάντως, ότι η απάντησή του και η έντονη κριτική κατά της Moody’s ήταν ανεξάρτητες από την επιρροή της εκστρατείας. Εκανε λόγο μάλιστα για μια έκθεση-σύνθεση παλαιότερων κριτικών και κατηγοριών κατά του Τραμπ από άλλους οικονομολόγους της Γουόλ Στριτ.
Πίτερ Ναβάρο
Δεν έχει συναντήσει ποτέ προσωπικά τον Ντόναλντ Τραμπ, δεν έχουν καν ανταλλάξει ιδέες περί πολιτικής και οικονομίας. Ωστόσο, τα αμερικανικά ΜΜΕ θεωρούν ότι, αν ο Τραμπ εκλεγεί, ο καθηγητής Ναβάρο θα δεχτεί σίγουρα πρόσκληση να στελεχώσει την κυβέρνηση
Λάρι Κάντλοου
Το 2007 είχε προβλέψει πως δεν υπάρχει φόβος για την οικονομία και ότι καμία κρίση δεν διαφαινόταν στον ορίζοντα. Ανήκει στο επιτελείο του Τραμπ, με τους ειδικούς αναλυτές να εκτιμούν ότι θα είναι ο νέος υπουργός Οικονομικών σε περίπτωση που ο κροίσος επικρατήσει.
Στέφεν Μουρ
Ηταν μέλος της ομάδας οικονομικών και πολιτικών συμβούλων που κατάρτισαν το προεκλογικό πρόγραμμα και στη συνέχεια την οικονομική πολιτική της διακυβέρνησης Ρίγκαν, αλλά και μέλος της διοικούσας επιτροπής κορυφαίων MME, όπως η «Wall Street Journal» ή οι «Washington Times»