Η αμφίθυμη στάση του προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, απέναντι στο ΝΑΤΟ οδηγεί αρκετές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες σε αναθεώρηση της στρατηγικής τους, φέρνοντας την Τουρκία πιο κοντά στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.
Παρά το βαρύ ιστορικό της Άγκυρας σε ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά και τις στενές σχέσεις της με τη Ρωσία και την Κίνα, η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής άμυνας αναγκάζει τους συμμάχους να επανεκτιμήσουν τον ρόλο της.
«Η Ευρώπη δεν εμπιστεύεται ξαφνικά περισσότερο την Τουρκία. Απλώς τη χρειάζεται περισσότερο», σχολίασε χαρακτηριστικά διπλωματική πηγή του ΝΑΤΟ.
Όπως επισημαίνουν διπλωμάτες της Συμμαχίας, όσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μειώνουν σταδιακά το στρατιωτικό τους αποτύπωμα στην Ευρώπη, τόσο αυξάνεται η γεωστρατηγική σημασία της Τουρκίας.
Οι κινήσεις Τραμπ αλλάζουν τις ισορροπίες
Τα τελευταία χρόνια ο Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα αμφισβητήσει τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, έχει αποσύρει αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις από τη Γερμανία, έχει περιορίσει τη συμμετοχή των ΗΠΑ σε επιχειρησιακά σχέδια της Συμμαχίας και έχει εμφανιστεί απρόθυμος να εγκρίνει την πώληση κρίσιμου στρατιωτικού εξοπλισμού προς τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Η εξέλιξη αυτή έχει στρέψει το ενδιαφέρον προς την Τουρκία, η οποία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό του ΝΑΤΟ μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες, ισχυρή αμυντική βιομηχανία, προηγμένη τεχνογνωσία στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη και νέα οπλικά συστήματα, όπως ο υπό ανάπτυξη αντιβαλλιστικός πύραυλος μεγάλου βεληνεκούς Thunderbolt.
«Χρειαζόμαστε περισσότερο την Τουρκία», παραδέχθηκε χαρακτηριστικά δεύτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας.
Η Άγκυρα βλέπει ευκαιρία
Η τουρκική κυβέρνηση θεωρεί ότι οι διεθνείς εξελίξεις δημιουργούν ένα νέο γεωπολιτικό παράθυρο ευκαιρίας.
Ο υπουργός Άμυνας της Τουρκίας, Γιασάρ Γκιουλέρ, σε γραπτές απαντήσεις του στο Politico, υποστήριξε ότι η στρατιωτική ισχύς, η αμυντική βιομηχανία και η γεωγραφική θέση της χώρας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία για τους Ευρωπαίους συμμάχους.
Παράλληλα, εμφανίστηκε βέβαιος ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν πρόκειται να εγκαταλείψουν το ΝΑΤΟ, επισημαίνοντας ότι το ενδιαφέρον των ευρωπαϊκών χωρών για συνεργασία με την Τουρκία αυξάνεται διαρκώς.
Οι συζητήσεις αυτές πραγματοποιούνται λίγες ημέρες πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.
Η Τουρκία συνδέει την άμυνα με την ευρωπαϊκή της προοπτική
Παρά την αυξημένη διάθεση συνεργασίας, η Άγκυρα εξακολουθεί να συνδέει κάθε ουσιαστική εμβάθυνση των σχέσεων με την Ευρώπη με την παγωμένη ενταξιακή της πορεία στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι, όσο η Ουάσιγκτον απομακρύνεται από τον παραδοσιακό της ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, η συμβολή της Τουρκίας γίνεται ολοένα και πιο σημαντική.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο πρώην Τούρκος διπλωμάτης και ερευνητής του Carnegie Europe, Σινάν Ουλγκέν, τα βαθύτερα προβλήματα στις σχέσεις Τουρκίας-ΕΕ εξακολουθούν να αποτελούν το βασικό εμπόδιο για μια ουσιαστική στρατηγική σύγκλιση.
Από «πονοκέφαλος» του ΝΑΤΟ σε πολύτιμο εταίρο
Η Τουρκία υπήρξε διαχρονικά μια ιδιόμορφη σύμμαχος στο ΝΑΤΟ.
Η εισβολή στην Κύπρο το 1974, οι συνεχείς εντάσεις με την Ελλάδα και η αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400, που οδήγησε σε αμερικανικές κυρώσεις, δημιούργησαν σοβαρές τριβές εντός της Συμμαχίας.
Τα τελευταία χρόνια, όμως, η ραγδαία ανάπτυξη της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας έχει αλλάξει τα δεδομένα.
Η Τουρκία μπορεί να παράγει γρήγορα μεγάλες ποσότητες στρατιωτικού εξοπλισμού, όπως τα drones της Baykar, τα οποία έχουν χρησιμοποιηθεί σε πραγματικές πολεμικές επιχειρήσεις, ενώ οι τουρκικές κορβέτες ολοκληρώνονται μέσα σε δύο έως τρία χρόνια.
Το 2025 οι εξαγωγές της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας αυξήθηκαν κατά 50%, φθάνοντας τα 10 δισ. δολάρια, γεγονός που κατέστησε την Άγκυρα τον 11ο μεγαλύτερο εξαγωγέα οπλικών συστημάτων στον κόσμο.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε χαρακτήρισε την αμυντική βιομηχανία της Τουρκίας σημαντικό πλεονέκτημα για ολόκληρη τη Συμμαχία.
Τα πρώτα αποτελέσματα της νέας προσέγγισης
Η αναθέρμανση των σχέσεων έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει καρπούς.
Η Βρετανία και η Τουρκία συμφώνησαν πέρυσι στην ενίσχυση της στρατηγικής τους συνεργασίας εντός του ΝΑΤΟ.
Λίγες ημέρες αργότερα, ο Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν και η Ιταλίδα πρωθυπουργός, Τζόρτζια Μελόνι, ανακοίνωσαν κοινή συνεργασία μεταξύ της Baykar και της Leonardo για την παραγωγή μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Τον περασμένο μήνα η Τουρκία παρέδωσε στη Ρουμανία το πρώτο περιπολικό ανοικτής θαλάσσης που εξάγει σε χώρα του ΝΑΤΟ, ενώ η Ισπανία συμφώνησε να προμηθευτεί 30 εκπαιδευτικά αεροσκάφη Hürjet.
Σύμφωνα με Τούρκο κυβερνητικό αξιωματούχο, αυξάνεται διαρκώς το ενδιαφέρον για κοινές αμυντικές επενδύσεις με χώρες όπως η Ιταλία, η Πολωνία, η Εσθονία, η Ουγγαρία, η Φινλανδία και η Πορτογαλία.
Η ΕΕ εξετάζει νέα μορφή συνεργασίας
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και οι Βρυξέλλες εμφανίζονται πλέον πιο ανοικτές στην ιδέα στενότερης συνεργασίας με την Άγκυρα στον τομέα της άμυνας.
Ο επίτροπος Άμυνας Άντριους Κουμπίλιους άφησε πρόσφατα ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής της Τουρκίας στις πρωτοβουλίες ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής ολοκλήρωσης.
Παράλληλα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας συναντήθηκε αυτή την εβδομάδα με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν για να συζητήσουν ζητήματα περιφερειακής ασφάλειας ενόψει της Συνόδου του ΝΑΤΟ.
Ο Γιασάρ Γκιουλέρ υποστήριξε ότι η Τουρκία αποτελεί αναπόσπαστο τμήμα της ευρωπαϊκής ασφάλειας και ότι η προστασία της Ευρώπης δεν μπορεί να θεωρηθεί πλήρης χωρίς τη συμβολή της.
Παραμένουν οι σοβαρές επιφυλάξεις
Παρά την αυξανόμενη συνεργασία, αρκετοί διπλωμάτες εκτιμούν ότι υπάρχουν σαφή όρια στην περαιτέρω ενσωμάτωση της Τουρκίας στον ευρωπαϊκό αμυντικό σχεδιασμό.
Η χώρα εξακολουθεί να κατατάσσεται χαμηλά στους δείκτες δημοκρατίας και ελευθερίας του Τύπου, ενώ οι στενές σχέσεις της με τη Ρωσία και την Κίνα προκαλούν ανησυχία σε πολλές ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Παράλληλα, η Άγκυρα εξακολουθεί να μπλοκάρει ορισμένες μορφές συνεργασίας ΝΑΤΟ-ΕΕ, συνδέοντας τη στάση της με το βέτο της Κύπρου στην ενταξιακή της πορεία.
Οι Βρυξέλλες εξετάζουν πλέον ακόμη και μια ειδική συμφωνία αμυντικής συνεργασίας με την Τουρκία, χωρίς να συνδέεται με την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως σημειώνουν Ευρωπαίοι αξιωματούχοι, η σταδιακή αποστασιοποίηση των ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ και η ανάγκη αντιμετώπισης της Ρωσίας οδηγούν την Ευρώπη σε μια πιο πραγματιστική προσέγγιση απέναντι στην Άγκυρα.
Διαβάστε ακόμη
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα