Οι Eυρωπαίοι ηγέτες βλέπουν να σχηματίζεται ένας νέος φόβος στον ορίζοντα: η αντιπαράθεση του Ντόναλντ Τραμπ με το Ιράν κινδυνεύει να εξελιχθεί από οικονομικό σοκ σε βαθιά πολιτική κρίση για το ήδη εύθραυστο κέντρο της Ευρώπης. Όπως σημειώνει το Politico, με τις τιμές της ενέργειας να αυξάνονται και την ανάπτυξη να παραμένει ασθενική, οι φιλοευρωπαϊκές κυβερνήσεις προετοιμάζονται για μια κρίση που διαθέτουν ελάχιστα μέσα για να αναχαιτίσουν — και η οποία θα μπορούσε να διαλύσει ακόμη περισσότερο τον ήδη αποδυναμωμένο πολιτικό πυρήνα της ΕΕ.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, μη δημοφιλείς κυβερνήσεις βρίσκονται αντιμέτωπες με ένα κύμα λαϊκιστικής αντίδρασης, το οποίο θα μπορούσε να πλήξει τόσο έντονα τη Γαλλία τον επόμενο χρόνο, ώστε να ανοίξει τον δρόμο για νίκη του National Rally, φέρνοντας την ακροδεξιά στο Ελιζέ και προκαλώντας διεθνείς αναταράξεις.

«Το ενεργειακό κόστος μεταφέρεται πλέον στα τρόφιμα, στις μεταφορές και στη στέγαση, πλήττοντας κυρίως τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα», δήλωσε στο POLITICO ο Σίμους Μπόλαντ, πρόεδρος της European Economic and Social Committee, που εκπροσωπεί ευρωπαϊκά συνδικάτα και συμβουλεύει την Κομισιόν για ζητήματα οικονομικής και εργασιακής πολιτικής. «Πολιτικά, αυτό δημιουργεί έδαφος για δυσπιστία — όχι μόνο απέναντι στις εθνικές κυβερνήσεις αλλά και απέναντι στην ικανότητα των ευρωπαϊκών θεσμών να προστατεύσουν τους πολίτες από εξωτερικά σοκ. Υπάρχει κίνδυνος να ενισχυθεί η στήριξη προς πιο προστατευτικές και εσωστρεφείς πολιτικές προσεγγίσεις».

Η Γαλλία θεωρείται το μεγαλύτερο διακύβευμα. Ωστόσο, δεν αποτελεί τη μοναδική ένδειξη ότι το ευρωπαϊκό κέντρο αποδυναμώνεται.

Στη Βουλγαρία, η νίκη της 20ής Απριλίου του φιλοκρεμλινικού πρώην προέδρου Ρούμεν Ράντεφ έχει προκαλέσει ανησυχία στις κυβερνήσεις της Ευρώπης. Στη Ρουμανία, η κρίση στον κυβερνητικό συνασπισμό απειλεί να απομακρύνει σύντομα από την εξουσία τον φιλοευρωπαίο πρωθυπουργό Ilie Bolojan. Στη Γερμανία, η ακροδεξιά Alternative for Germany προσβλέπει σε νέα κέρδη στις εκλογές του κρατιδίου της Σαξονίας-Άνχαλτ τον Σεπτέμβριο, έχοντας ήδη διεισδύσει σε περιοχές της δυτικής Γερμανίας πέρα από τα παραδοσιακά ανατολικά προπύργιά της.

Ο πόλεμος με το Ιράν θα βρεθεί στο επίκεντρο τη Δευτέρα, όταν οι αναπληρωτές υπουργοί Οικονομικών των 27 κρατών-μελών της ΕΕ θα συναντηθούν στην Αθήνα, για να εξετάσουν τρόπους προστασίας της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις επιπτώσεις της κρίσης, χωρίς να οδηγηθούν σε νέα κρίση χρέους, σύμφωνα με δύο ευρωπαίους διπλωμάτες που γνωρίζουν τις προετοιμασίες και μίλησαν στο Politico. Την επόμενη εβδομάδα, οι υπουργοί Οικονομικών θα συνεχίσουν τη συζήτηση στις Βρυξέλλες, την ώρα που τα υπουργεία Οικονομικών ξεκινούν τη δύσκολη διαδικασία κατάρτισης των προϋπολογισμών για το επόμενο έτος.

Καμπανάκια κινδύνου

Όταν οι ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν την περασμένη εβδομάδα στην Κύπρο για μια διήμερη σύνοδο, ενώ παράλληλα οικονομικοί αξιωματούχοι και αναλυτές συγκεντρώνονταν στην Ελλάδα, ένα κοινό συμπέρασμα κυριάρχησε σε ιδιωτικές συζητήσεις, παρασκηνιακές επαφές και δημόσιες παρεμβάσεις: η ευρωπαϊκή οικονομία είναι ήδη αδύναμη και το σοκ από το Ιράν απειλεί να μετατραπεί σε πολιτική έκρηξη.

«Όσο συνεχίζεται ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, είναι σαφές ότι οι επιπτώσεις γίνονται όλο και πιο έντονες και, σύμφωνα με ορισμένους, διαχέονται πλέον σε ολόκληρη την οικονομία», δήλωσε στο POLITICO ο ευρωπαίος επίτροπος Οικονομίας Βάλντις Ντομπρόβσκις στο περιθώριο του Οικονομικού Φόρουμ των Δελφών. «Η δική μας σύσταση είναι να εφαρμοστούν προσωρινά και στοχευμένα μέτρα, ώστε να περιοριστεί και το δημοσιονομικό τους κόστος, καθώς ο δημοσιονομικός χώρος είναι ήδη περιορισμένος μετά την πανδημία και την πρώτη ενεργειακή κρίση του 2022, που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή πλήρους κλίμακας στην Ουκρανία».

Η αντιπαράθεση ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη παρατείνεται μετά την αιφνιδιαστική ακύρωση των τελευταίων συνομιλιών. Τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά για το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής ναυσιπλοΐας, διατηρώντας την τιμή του πετρελαίου πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.

Οι επιθέσεις υπό την ηγεσία των ΗΠΑ και του Ισραήλ αποτελούν τον πιο πρόσφατο — και πιο οξύ — καταλύτη για τον οικονομικό συναγερμό στην Ευρώπη. Ωστόσο, τα προειδοποιητικά σημάδια είχαν εμφανιστεί εδώ και χρόνια.

Η Ευρώπη κινδυνεύει να βυθιστεί σε μια «αργή αγωνία», εάν οι ηγέτες της δεν προχωρήσουν σε βαθιές μεταρρυθμίσεις ώστε να καλύψουν την απόσταση από τις ταχύτερα αναπτυσσόμενες οικονομίες της Κίνας και των ΗΠΑ, είχε προειδοποιήσει το 2024 ο πρώην επικεφαλής της ΕΚΤ, Μάριο Ντράγκι.

«Δεν πρέπει να υποτιμήσουμε ότι αυτή είναι μια μοναδική στιγμή κατά την οποία ένας Αμερικανός πρόεδρος, ένας Ρώσος πρόεδρος και ένας Κινέζος πρόεδρος είναι απέναντι στους Ευρωπαίους», δήλωσε ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμμανουέλ Μακρόν στην Αθήνα την Παρασκευή, όπου είχε συνομιλίες με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη μετά τη σύνοδο της ΕΕ. «Είναι η στιγμή να ξυπνήσουμε».

Σε μια ένδειξη της αυξανόμενης οικονομικής πίεσης, οι δύο ηγέτες ζήτησαν να επιμηκυνθεί η αποπληρωμή του ευρωπαϊκού Ταμείου Ανάκαμψης μετά την πανδημία, καθώς και να υπάρξει νέο κοινό ευρωπαϊκό χρέος για τη χρηματοδότηση των επενδυτικών προτεραιοτήτων της ΕΕ.

Υποβάθμιση των οικονομικών προβλέψεων

Η οικονομική στασιμότητα που ταλανίζει εδώ και χρόνια την Ευρώπη μετατρέπεται πλέον σε κάτι πιο επικίνδυνο: στασιμοπληθωρισμό. Οι αυξήσεις τιμών που προκαλούνται από τον πόλεμο και τον αποκλεισμό συγκρούονται με τη χαμηλή ανάπτυξη σε ολόκληρη την Ένωση.

Ο Ντομπρόβσκις προειδοποίησε ότι η κρίση, η οποία αρχικά θεωρούνταν προσωρινή, εκτιμάται πλέον ότι θα έχει μακροχρόνιες συνέπειες και θα εξαπλωθεί σε ακόμη περισσότερους τομείς της οικονομίας.

«Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με στασιμοπληθωρισμό — οικονομική επιβράδυνση και αυξημένο πληθωρισμό ταυτόχρονα», ανέφερε. «Είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα χρειαστεί να αναθεωρήσουμε προς τα κάτω τις οικονομικές μας προβλέψεις στην εαρινή πρόβλεψη του δεύτερου μισού του Μαΐου».

Η Γερμανία και η Ιταλία — που μαζί αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το ένα τρίτο του ΑΕΠ της ΕΕ — έχουν ήδη υποβαθμίσει τις εκτιμήσεις τους για την ανάπτυξη τις τελευταίες ημέρες.

Κατά τη διάρκεια της συνόδου της περασμένης εβδομάδας, οι ηγέτες της ΕΕ εξέτασαν προτάσεις της Κομισιόν για να περιοριστούν οι επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης, όπως μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια, κοινωνικά μέτρα στήριξης για ευάλωτα νοικοκυριά, μειώσεις ΦΠΑ, στοχευμένες επιδοτήσεις για καθαρές τεχνολογίες, επενδύσεις σε ενεργειακά δίκτυα και συντονισμένη αναπλήρωση αποθεμάτων φυσικού αερίου.

Ωστόσο, οι δυνατότητες των Βρυξελλών — αλλά και των οικονομικά πιεσμένων εθνικών κυβερνήσεων — παραμένουν περιορισμένες.

Πολλές χώρες της ΕΕ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν υψηλό δημόσιο χρέος και ελλείμματα που κληροδότησαν τα μέτρα στήριξης της περιόδου της πανδημίας. Αυτό αφήνει ελάχιστα περιθώρια για παρεμβάσεις αντίστοιχες με εκείνες που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της Covid ή μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία.

Ο Ντομπρόβσκις ξεκαθάρισε ότι η Κομισιόν αποφεύγει προς το παρόν «μέτρα-μπαζούκα» και καλεί τις κυβερνήσεις να περιοριστούν σε «στοχευμένη και προσωρινή» στήριξη — δηλαδή να παρέμβουν μόνο εκεί όπου οι πιέσεις είναι πιο έντονες.

Το βάρος του κοινού χρέους της πανδημίας

Το δυσμενές οικονομικό κλίμα αναζωπυρώνει παράλληλα μία από τις παλαιότερες διαχωριστικές γραμμές της ΕΕ: τη σύγκρουση ανάμεσα στις δημοσιονομικά αυστηρές χώρες του βορρά και στα κράτη του νότου που ζητούν περισσότερη στήριξη από τις Βρυξέλλες.

Οι διαπραγματεύσεις για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό ύψους 1,8 τρισ. ευρώ για την περίοδο 2028-2034 έχουν μετατραπεί σε πεδίο σύγκρουσης. Οι βόρειες χώρες επιδιώκουν περιορισμό των δαπανών και μεταφορά περισσότερων πόρων στην άμυνα. Οι χώρες του νότου υποστηρίζουν ότι χρειάζονται μεγαλύτερη οικονομική ενίσχυση.

Πάνω από τις διαπραγματεύσεις αιωρείται και ένα ακόμη βάρος: από το 2028 η ΕΕ θα πρέπει να ξεκινήσει την αποπληρωμή περίπου 25 δισ. ευρώ ετησίως για το κοινό χρέος που εξέδωσε προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι οικονομικές συνέπειες της πανδημίας.

«Χρεωθήκαμε στη διάρκεια της πανδημίας. Και τώρα κάποιοι μάς λένε ότι πρέπει να αποπληρώσουμε γρήγορα», δήλωσε ο Μακρόν την Παρασκευή. «Είναι ηλίθιο».

Διαβάστε ακόμη

Γερμανία: Ο Μερτς λέει ότι το Ιράν «ξεφτιλίζει» τις ΗΠΑ και αμφισβητεί τη στρατηγική Τραμπ

Στο Ταμείο Ανάκαμψης η ΑΜΚ του ΑΔΜΗΕ ύψους 1 δισ. ευρώ

Top Gun: Γιατί συνεχίζει να επηρεάζει τη μόδα και το lifestyle 40 χρόνια μετά

Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα