Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδείχθηκαν στον μεγαλύτερο εξαγωγέα πετρελαίου παγκοσμίως, ανατρέποντας μια τάξη πραγμάτων δεκαετιών, στην οποία κυριαρχούσαν επί μακρόν η Σαουδική Αραβία και η Ρωσία. Πρόκειται για μια μεταβολή που ενισχύει τις αμερικανικές εταιρείες στις ενεργειακές αγορές, καθώς ο πόλεμος της Ουάσιγκτον με το Ιράν αναδιαμορφώνει το παγκόσμιο ενεργειακό εμπόριο.
Η άνοδος της Αμερικής στην κορυφή σηματοδοτεί μια εντυπωσιακή ανατροπή για μια χώρα που επί δεκαετίες εξαρτιόταν από το πετρέλαιο της Μέσης Ανατολής και υπέφερε από το πετρελαϊκό εμπάργκο που επέβαλαν ορισμένα μέλη του ΟΠΕΚ το 1973, ως αντίποινα για την υποστήριξη των ΗΠΑ προς το Ισραήλ.
Η τύχη των ΗΠΑ άρχισε να αλλάζει μετά το 2010, όταν η παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου από τους σχιστολιθικούς σχηματισμούς της εκτινάχθηκε, καθιστώντας την αρχικά κορυφαία παραγωγό φυσικού αερίου στον κόσμο και στη συνέχεια κορυφαία παραγωγό πετρελαίου.
Με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ιράν να προκαλεί ανακοπές στις εξαγωγές πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας από τον Φεβρουάριο του 2026, και τις ρωσικές εξαγωγές πετρελαίου να πλήττονται από τις επιθέσεις ουκρανικών drones και τις αμερικανικές κυρώσεις στη Μόσχα για την εισβολή στην Ουκρανία, οι ΗΠΑ μετατράπηκαν στον κορυφαίο εξαγωγέα πετρελαίου παγκοσμίως.
Οι αμερικανικές εξαγωγές αργού πετρελαίου και καυσίμων σκαρφάλωσαν περίπου στα 10,5 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα (bpd) τον Μάιο, χάρη στην υψηλή παραγωγή και την αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων, σύμφωνα με στοιχεία της υπηρεσίας εντοπισμού πλοίων Vortexa. Το γεγονός αυτό κατέστησε τις ΗΠΑ κορυφαίο παγκόσμιο εξαγωγέα για τρίτο συνεχή μήνα. Οι ρωσικές εξαγωγές διαμορφώθηκαν στα 7 εκατομμύρια bpd τον Μάιο, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Reuters, ενώ οι εξαγωγές της Σαουδικής Αραβίας ανήλθαν σε 5,9 εκατομμύρια bpd, σύμφωνα με τη Vortexa.
Συγκριτικά, η Σαουδική Αραβία εξήγαγε περίπου 8,1 εκατομμύρια bpd το 2025, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες απέστειλαν 6,6 εκατομμύρια bpd και οι ρωσικές εξαγωγές ανήλθαν σε περίπου 5,8 εκατομμύρια bpd, βάσει των ίδιων στοιχείων.
Το νέο διπλωματικό και οικονομικό όπλο της Ουάσιγκτον
«Η Ουάσιγκτον διαθέτει ένα νέο εργαλείο που δεν είχε συνειδητοποιήσει ότι είχε πριν από τον πόλεμο με το Ιράν — τις εξαγωγές ενέργειας», δήλωσε η Μισέλ Μπρουάρ, επικεφαλής πολιτικής της εταιρείας εντοπισμού πλοίων Kpler.
Η νέα αμερικανική κυριαρχία θα μπορούσε να εξασθενίσει τη δύναμη τιμολόγησης που ο Οργανισμός Πετρελαιοεξαγωγικών Κρατών (ΟΠΕΚ) και οι σύμμαχοί του κατείχαν ιστορικά στις αγορές πετρελαίου. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επικρίνει εδώ και καιρό τον ΟΠΕΚ για χειραγώγηση των αγορών. Το μπλοκ υπέστη επίσης πλήγμα τον Μάιο, όταν ένα από τα μεγαλύτερα μέλη του, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, αποχώρησε από τον οργανισμό μετά από σχεδόν 60 χρόνια.
Η θέση του μεγαλύτερου εξαγωγέα πετρελαίου θα δώσει στην Ουάσιγκτον έναν νέο ισχυρό μοχλό πίεσης στις συνομιλίες με συμμάχους και αντιπάλους, πέρα από την παγκόσμια στρατιωτική της υπεροχή και την κυριαρχία της στις χρηματοπιστωτικές αγορές χάρη στον ρόλο του δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Η σκεπτικιστική στάση της Ευρώπης και η απογοήτευση της Μόσχας
«Μπορεί κανείς να δει τώρα την επιρροή που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες σε ορισμένες από αυτές τις χώρες, επειδή εξαρτώνται από τις ΗΠΑ για το πετρέλαιο ή το φυσικό αέριό τους», δήλωσε η Μπρουάρ, προσθέτοντας ότι οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής αργού στην Ευρώπη και ο δεύτερος μεγαλύτερος προμηθευτής αποσταγμάτων.
Αξιωματούχοι της ΕΕ, οι οποίοι αρχικά χαιρέτισαν την αμερικανική έκρηξη πετρελαίου και φυσικού αερίου ως εναλλακτική λύση έναντι του ρωσικού και μεσοανατολικού εφοδιασμού, εμφανίζονται πλέον πιο σκεπτικοί και προειδοποιούν για τους κινδύνους της υπερβολικής εξάρτησης από αμερικανικές εταιρείες. Η προειδοποίηση αυτή συνέπεσε με τη σύγκρουση της ΕΕ με την κυβέρνηση των ΗΠΑ για τους εμπορικούς δασμούς και τους πράσινους κανονισμούς.
Η Μόσχα δυσκολεύεται επίσης να κρύψει την απογοήτευσή της. Οι αμερικανικές ενεργειακές εταιρείες ήταν οι κύριοι ωφελημένοι από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, δήλωσε αυτόν τον μήνα ο Ιγκόρ Σετσίν, επικεφαλής του κρατικού πετρελαϊκού κολοσσού Rosneft και ένας από τους στενότερους συμμάχους του Προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν.
Όμως, πολύ πριν ξεκινήσει ο πόλεμος ΗΠΑ-Ιράν, τόσο η Σαουδική Αραβία όσο και η Ρωσία έμεναν πολύ πίσω από τις αμερικανικές εταιρείες στην αύξηση της παραγωγής.
Η παραγωγή αργού και υγρών καυσίμων στις Ηνωμένες Πολιτείες έχει σχεδόν τριπλασιαστεί σε περίπου 22 εκατομμύρια bpd από το 2000. Η παραγωγή αργού και υγρών της Σαουδικής Αραβίας κυμάνθηκε σε μεγάλο βαθμό μεταξύ 10 και 12 εκατομμυρίων bpd, ανάλογα με τις ποσοστώσεις του ΟΠΕΚ μεταξύ 2000 και 2026. Η ρωσική παραγωγή πετρελαίου και υγρών καυσίμων αυξήθηκε στα 10 εκατομμύρια bpd από 6 εκατομμύρια bpd μεταξύ 2000 και 2010, αυξήθηκε κατά ακόμη 2 εκατομμύρια bpd κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, αλλά έχει βρεθεί σε μεγάλο βαθμό σε στασιμότητα και μειώθηκε κάτω από τα 10 εκατομμύρια bpd από το 2020.
Η παγκόσμια ζήτηση πετρελαίου αυξήθηκε στα 104 εκατομμύρια bpd πέρυσι από 87 εκατομμύρια το 2010, πράγμα που σημαίνει ότι η μερίδα του λέοντος της παγκόσμιας ανάπτυξης τα τελευταία 15 χρόνια καλύφθηκε κυρίως από την αμερικανική πετρελαϊκή έκρηξη.
Το 2015, οι Ηνωμένες Πολιτείες κατάργησαν την 40ετή απαγόρευση εξαγωγών που είχαν επιβάλει μετά το αραβικό εμπάργκο πετρελαίου, ανοίγοντας τις πύλες της πετρελαϊκής τους άνθισης στον ευρύτερο κόσμο. Δέκα χρόνια μετά, έγιναν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας πετρελαίου, διαψεύδοντας τους σκεπτικιστές που υποστήριζαν ότι η ανάπτυξη θα ήταν βραχύβια λόγω της εξάντλησης των κοιτασμάτων.
Σε αντίθεση με τη Σαουδική Αραβία και τη Ρωσία, όπου οι κυβερνήσεις καθορίζουν πλήρως ή μερικώς τους στόχους παραγωγής και εξαγωγών, η αμερικανική άνθιση στηρίζεται στις αποφάσεις των ιδιωτικών εταιρειών και καθοδηγείται πρωτίστως από το κέρδος.
Όταν οι τιμές του πετρελαίου αυξάνονται, οι αμερικανικές εταιρείες απαντούν αυξάνοντας την παραγωγή, γεγονός που βοηθά στη μείωση των τιμών. Όταν οι τιμές είναι αδύναμες, οι αμερικανικές εταιρείες μειώνουν την παραγωγή, γεγονός που ενισχύει τις τιμές, δήλωσε ο Κένεθ Μέντλοκ Γ’, ερευνητής στα Οικονομικά της Ενέργειας και των Πόρων στο Ινστιτούτο Baker για τη Δημόσια Πολιτική.
«Με πολλούς τρόπους, είναι ένας ρόλος παρόμοιος με αυτόν που έκαναν ο ΟΠΕΚ και η Σαουδική Αραβία με την πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα, αλλά πρόκειται περισσότερο για έναν μηχανισμό της αγοράς παρά για ένα στρατηγικό εργαλείο», είπε.
Οι ευρωπαϊκές χώρες έχουν στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό στις Ηνωμένες Πολιτείες τα χρόνια που μεσολάβησαν από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία το 2022. Η ήπειρος απορρόφησε περίπου το 47% των αμερικανικών εξαγωγών πετρελαίου μέχρι στιγμής φέτος, σε σύγκριση με 37% το 2021. Οι ασιατικές χώρες, οι οποίες αγόραζαν το μεγαλύτερο μέρος του αργού πετρελαίου τους από τη Μέση Ανατολή, βασίζονται επίσης όλο και περισσότερο στις ΗΠΑ για προμήθειες. Η Ασία αντιπροσώπευε περίπου το 46% των αμερικανικών εξαγωγών πετρελαίου τον Μάιο, σε σύγκριση με περίπου 37% πέρυσι.
Διαβάστε ακόμη
Ryanair: Έρευνα για τις χρεώσεις θέσεων γονέων δίπλα στα παιδιά
Νίκος Τσάκος: Ζούμε τη μεγαλύτερη περίοδο ανατροπών των τελευταίων δεκαετιών
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα