Η καταρχήν συμφωνία που ανακοίνωσαν ΗΠΑ και Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ έφερε άμεση ανακούφιση στις διεθνείς αγορές, προκαλώντας πτώση στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου και ενισχύοντας την αισιοδοξία ότι μια από τις σοβαρότερες γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών ίσως οδεύει προς αποκλιμάκωση.
Πίσω όμως από τους πανηγυρικούς τόνους του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, και τις πρώτες θετικές αντιδράσεις των αγορών, παραμένει μια σειρά από κρίσιμα ζητήματα που δεν έχουν ακόμη επιλυθεί. Η συμφωνία που ανακοινώθηκε αποτελεί ουσιαστικά ένα προσωρινό πλαίσιο συνεννόησης, το οποίο ανοίγει έναν νέο κύκλο διαπραγματεύσεων διάρκειας 60 ημερών για τα πιο δύσκολα θέματα: το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης, τις αμερικανικές κυρώσεις, το βαλλιστικό οπλοστάσιο του Ιράν και το μέλλον της ασφάλειας στην περιοχή.
Συμφωνία με πολλές εκκρεμότητες
Οι δύο πλευρές ανακοίνωσαν ότι κατέληξαν σε ενδιάμεση συμφωνία για την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τον τερματισμό των εχθροπραξιών που κόστισαν χιλιάδες ζωές από τα τέλη Φεβρουαρίου. Η επίσημη υπογραφή του μνημονίου κατανόησης έχει προγραμματιστεί για τις 19 Ιουνίου στην Ελβετία.
Το γεγονός ότι το τελικό κείμενο δεν έχει ακόμη δημοσιοποιηθεί και ότι η υπογραφή μετατέθηκε αρκετές ημέρες μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας θεωρείται από πολλούς αναλυτές ένδειξη ότι βασικά ζητήματα παραμένουν ανοιχτά.
Ακόμη, Ουάσινγκτον και Τεχεράνη αναμένεται να στείλουν αντιπροσωπείες στη Ντόχα αυτή την εβδομάδα για προπαρασκευαστικές, έμμεσες συνομιλίες ενόψει της υπογραφής, την Παρασκευή στη Γενεύη.
«Ξεχωριστές προπαρασκευαστικές συνεδριάσεις με κάθε μία από πλευρές θα διεξαχθούν αυτή την εβδομάδα στη Ντόχα, πριν την επίσημη υπογραφή στην Ελβετία και την έναρξη τεχνικών συνομιλιών», δήλωσε στο AFP διπλωμάτης που πρόσκειται στις συνομιλίες, ο οποίος θέλησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. Σύμφωνα με τον ίδιο, μεσολαβητές του Κατάρ αποχώρησαν από την Τεχεράνη έπειτα από “17 ώρες έντονων διαπραγματεύσεων”, που ξεκίνησαν χθες Κυριακή και κατέληξαν σε συμφωνία.
Παράλληλα, τόσο η Ουάσιγκτον όσο και η Τεχεράνη παρουσιάζουν ήδη διαφορετικές ερμηνείες για το περιεχόμενο της συμφωνίας, γεγονός που ενισχύει τις αμφιβολίες για το κατά πόσο έχει επιτευχθεί πραγματική σύγκλιση.
Ο Ντόναλντ Τραμπ χαρακτήρισε τη συμφωνία «την αρχή μιας διαδικασίας που θα φέρει ειρήνη και ασφάλεια σε ολόκληρη την περιοχή», υποστηρίζοντας ότι τα Στενά του Ορμούζ θα ανοίξουν εκ νέου αμέσως μετά την υπογραφή και την ολοκλήρωση των επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης.
Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, παρουσίασε τη συμφωνία ως πολιτική και στρατηγική νίκη απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης να υποστηρίζουν ότι η Ουάσιγκτον αναγκάστηκε να τερματίσει τον πόλεμο.
Τα αγκάθια του πυρηνικού προγράμματος
Το μεγαλύτερο ζήτημα που καλούνται να αντιμετωπίσουν οι δύο πλευρές αφορά στο πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Οι επόμενες 60 ημέρες θα αφιερωθούν στη διαπραγμάτευση ενός ευρύτερου πλαισίου συμφωνίας, το οποίο θα καθορίσει τις δεσμεύσεις της Τεχεράνης και τα ανταλλάγματα που είναι διατεθειμένη να προσφέρει η Ουάσιγκτον.
Πολλοί αναλυτές παραμένουν επιφυλακτικοί. Ο Μάικλ Ο’Χάνλον του Brookings Institution εκτιμά ότι μια προσωρινή συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών είναι εφικτή, όμως θεωρεί εξαιρετικά δύσκολη την επίτευξη μιας συνολικής και μόνιμης διευθέτησης στο σημερινό περιβάλλον.
Η δυσπιστία μεταξύ των δύο χωρών εξακολουθεί να είναι βαθιά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υποψιάζονται ότι το Ιράν επιδιώκει να επαναφέρει το πυρηνικό του πρόγραμμα, ενώ η Τεχεράνη υπενθυμίζει ότι βομβαρδίστηκε δύο φορές κατά τη διάρκεια διαπραγματεύσεων και ότι έχασε σημαντικό μέρος της πολιτικής και στρατιωτικής της ηγεσίας κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Ιρανοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι ακόμη και αν υπάρξει τελική συμφωνία, η χώρα θα παραμείνει σε επιφυλακή απέναντι σε ενδεχόμενες προσπάθειες υπονόμευσής της.
Κυρώσεις, παγωμένα κεφάλαια και Κογκρέσο
Ένα ακόμη πεδίο αντιπαράθεσης αφορά τις κυρώσεις και τα οικονομικά ανταλλάγματα.
Η ιρανική πλευρά ζητεί πλήρη άρση των πρωτογενών και δευτερογενών κυρώσεων, καθώς και πρόσβαση σε δισεκατομμύρια δολάρια που παραμένουν δεσμευμένα σε λογαριασμούς του εξωτερικού.
Ωστόσο, οποιαδήποτε ουσιαστική χαλάρωση του καθεστώτος κυρώσεων απαιτεί τη συμμετοχή του αμερικανικού Κογκρέσου. Βάσει της νομοθεσίας που θεσπίστηκε το 2015 για τον έλεγχο των συμφωνιών με το Ιράν, η Γερουσία διατηρεί σημαντικό ρόλο στις σχετικές αποφάσεις.
Ήδη αρκετοί Ρεπουμπλικανοί βουλευτές και γερουσιαστές εκφράζουν επιφυλάξεις για το περιεχόμενο της συμφωνίας. Ο στενός σύμμαχος του Τραμπ, γερουσιαστής Λίντσεϊ Γκρέιαμ, δήλωσε ότι παρακολουθεί με ανησυχία τις εξελίξεις, σημειώνοντας πως η ιρανική εκδοχή της συμφωνίας φαίνεται να διαφέρει από εκείνη που παρουσιάζει η αμερικανική διαπραγματευτική ομάδα.
Ο ρόλος του Ισραήλ και ο παράγοντας Νετανιάχου
Σημαντική αβεβαιότητα δημιουργεί και η στάση του Ισραήλ.
Ο πρωθυπουργός, Μπέντζαμιν Νετανιάχου, έχει εκφράσει επανειλημμένα αμφιβολίες για το κατά πόσο οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να πετύχουν μια συμφωνία που θα προστατεύει πλήρως τα ισραηλινά συμφέροντα.
Σύμφωνα με πληροφορίες, οι ισραηλινές επιχειρήσεις στον Λίβανο προκάλεσαν σοβαρές εντάσεις κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, με τον Ντόναλντ Τραμπ να εμφανίζεται ιδιαίτερα ενοχλημένος από τις κινήσεις της ισραηλινής κυβέρνησης.
Αναλυτές εκτιμούν ότι ο Αμερικανός πρόεδρος θα χρειαστεί είτε να περιορίσει τις πρωτοβουλίες του Ισραήλ είτε να προσφέρει πρόσθετα κίνητρα στην Τεχεράνη προκειμένου να διατηρηθεί ζωντανή η διαπραγματευτική διαδικασία.
Η εύθραυστη επαναλειτουργία των Στενών
Παρότι η συμφωνία προβλέπει την επανέναρξη της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, αρκετές τεχνικές και επιχειρησιακές λεπτομέρειες παραμένουν αδιευκρίνιστες.
Η απομάκρυνση ναρκών, οι κανόνες διέλευσης των πλοίων και ο βαθμός ελέγχου που θα συνεχίσει να ασκεί το Ιράν στην περιοχή δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί.
Η Τεχεράνη έχει ήδη αφήσει να εννοηθεί ότι επιθυμεί να διατηρήσει ρυθμιστικό ρόλο στη ναυσιπλοΐα μέσω συντονισμού με το Ομάν, γεγονός που ενδέχεται να προκαλέσει νέες τριβές.
Σήμερα σχεδόν 600 πλοία παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο περιμένοντας την επανεκκίνηση της κυκλοφορίας, ενώ εκατοντάδες ακόμη αναμένουν στην αντίθετη πλευρά των Στενών.
Οι αγορές ψηφίζουν υπέρ, αλλά παραμένουν επιφυλακτικές
Οι αγορές αντέδρασαν θετικά στην ανακοίνωση της συμφωνίας. Το Brent υποχώρησε περισσότερο από 4%, ενώ οι τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη κατέγραψαν σημαντική πτώση καθώς μειώθηκαν οι φόβοι για παρατεταμένη διαταραχή στις ενεργειακές ροές.
Παρά την ανακούφιση, επενδυτές και αναλυτές θεωρούν ότι η σημερινή συμφωνία αποτελεί περισσότερο μια ανακωχή παρά μια οριστική λύση. Η πραγματική δοκιμασία ξεκινά τώρα, καθώς οι δύο πλευρές καλούνται μέσα στους επόμενους δύο μήνες να επιλύσουν τα ζητήματα που δηλητηριάζουν τις σχέσεις τους εδώ και δεκαετίες.
Το αν η συμφωνία της 19ης Ιουνίου θα αποτελέσει το πρώτο βήμα προς μια νέα ισορροπία στη Μέση Ανατολή ή απλώς μια προσωρινή ανάπαυλα πριν από μια νέα κρίση παραμένει το μεγάλο ερώτημα για τις αγορές, τη διπλωματία και την παγκόσμια οικονομία.
Διαβάστε ακόμη
Μητσοτάκης: Το τρίπτυχο οικονομία, νομιμότητα και σταθερότητα με ορίζοντα το 2027
Ράλι σε μετοχές και ομόλογα μετά τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν – Σε ιστορικό υψηλό ο Nikkei
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα