Πριν από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ – τα οποία παραμένουν κλειστά για την εμπορική ναυσιπλοΐα από τις 28 Φεβρουαρίου – περίπου το 25% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου πετρελαίου και το 20% των παγκόσμιων ροών LNG διέρχονταν από το θαλάσσιο πέρασμα πλάτους 21 ναυτικών μιλίων μεταξύ Ιράν και Ομάν. Σήμερα, αυτές οι ροές έχουν σχεδόν εκμηδενιστεί. Σύμφωνα με τον δείκτη παρακολούθησης των Στενών του Ορμούζ του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, έως την 1η Μαΐου οι εξαγωγές αργού πετρελαίου είχαν μειωθεί κατά 95%, οι αποστολές LNG κατά 99% και τα φορτία που σχετίζονται με λιπάσματα κατά 87%.
Η κατάρρευση αφορά κάθε κατηγορία πλοίων. Στοιχεία του IMF PortWatch δείχνουν ότι ο συνολικός όγκος διαμετακομιστικού εμπορίου μέσω των Στενών, ο οποίος πριν από τη σύγκρουση κυμαινόταν μεταξύ 3,5 και 5 εκατ. μετρικών τόνων ημερησίως, έχει σχεδόν μηδενιστεί. Τα πετρελαιοφόρα, που κυριαρχούσαν στην κίνηση πριν από το κλείσιμο και μετέφεραν το μεγαλύτερο μέρος των φορτίων πετρελαίου και LNG, έχουν ουσιαστικά εξαφανιστεί. Αντίστοιχη εικόνα παρατηρείται και στα πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, στα bulk carriers που μεταφέρουν σιτηρά και βιομηχανικές πρώτες ύλες, καθώς και στα γενικά φορτηγά πλοία.
Οι επιπτώσεις ξεπερνούν κατά πολύ την ενέργεια
Όπως επισημαίνει βέβαια το CNBC, σε αναλυτικό του ρεπορτάζ, η αναστάτωση δεν περιορίζεται στην αγορά ενέργειας. Περίπου 5 εκατ. τόνοι αλουμινίου μεταφέρονται ετησίως μέσω των Στενών από μονάδες τήξης στο Μπαχρέιν, το Κατάρ, τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Παράλληλα, σχεδόν το ήμισυ του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου θείου διέρχεται από το συγκεκριμένο πέρασμα, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας.
Περίπου το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου μεθανόλης περνά επίσης από τα Στενά. Η μεθανόλη αποτελεί βασική πρώτη ύλη για ρητίνες, επιστρώσεις και πλαστικά. Παράλληλα, έχουν διακοπεί και οι αποστολές μονοαιθυλενογλυκόλης (MEG), κρίσιμου συστατικού για την παραγωγή πολυεστέρα και υλικών συσκευασίας. Μεταξύ των χωρών που εκτίθενται περισσότερο στην κρίση περιλαμβάνονται η Κίνα, η Ινδία, η Ινδονησία, το Πακιστάν, το Βιετνάμ και η Ταϊλάνδη.
Απειλή για τα τρόφιμα και τη γεωργία
Για τις αγορές τροφίμων, η χρονική συγκυρία θεωρείται εξαιρετικά δυσμενής. Περίπου 16 εκατ. τόνοι λιπασμάτων διακινούνται ετησίως μέσω των Στενών, ποσότητα που αντιστοιχεί στο ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων, σύμφωνα με τα Ηνωμένα Έθνη.
Οι τιμές της ουρίας στον κόμβο της Νέας Ορλεάνης έχουν ήδη εκτιναχθεί από τα 475 δολάρια στα 680 δολάρια ανά μετρικό τόνο, απειλώντας την ανοιξιάτικη περίοδο σποράς καλαμποκιού και σόγιας στις μεσοδυτικές πολιτείες των ΗΠΑ.
Στη Νότια Ασία, αρκετές χώρες αναγκάζονται να περιορίσουν ή να διακόψουν τη λειτουργία μονάδων παραγωγής λιπασμάτων, καθώς στερεύουν οι εισαγωγές φυσικού αερίου. Το Ινστιτούτο Κιέλου εκτιμά ότι οι τιμές των τροφίμων στη Σρι Λάνκα, το Πακιστάν και την Ινδία θα μπορούσαν να αυξηθούν κατά 10%-15% σε περίπτωση παρατεταμένου αποκλεισμού.
Πλήγμα και στις αερομεταφορές
Η κρίση έχει επηρεάσει άμεσα και τις αεροπορικές μεταφορές. Αεροπορικές εταιρείες αναστέλλουν, ακυρώνουν ή επανασχεδιάζουν δρομολόγια ακολουθώντας μεγαλύτερες διαδρομές γύρω από τη Μέση Ανατολή, αυξάνοντας σημαντικά τον χρόνο ταξιδιού και την κατανάλωση καυσίμων, ενώ μεγάλο μέρος του εναέριου χώρου της περιοχής παραμένει κλειστό.
«Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν το σημαντικότερο σημείο συμφόρησης στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές και μια παρατεταμένη διακοπή δεν θα περιοριστεί σε μια ενεργειακή κρίση», σημειώνει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Wood Mackenzie, Πίτερ Μάρτιν. «Όσο περισσότερο διαρκεί η αναστάτωση, τόσο μεγαλύτερες θα είναι οι συνέπειες στις τιμές ενέργειας, στη βιομηχανική δραστηριότητα, στις εμπορικές ροές και στην παγκόσμια ανάπτυξη».
Ο αντιπρόεδρος της S&P Global, Ντάνιελ Γέργκιν, το θέτει ακόμη πιο ωμά: «Πρόκειται για ιστορική διαταραχή στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου. Δεν έχει υπάρξει ποτέ κάτι τέτοιας κλίμακας. Ούτε οι πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970, ούτε ο πόλεμος Ιράν-Ιράκ τη δεκαετία του 1980, ούτε η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ το 1990 πλησιάζουν το μέγεθος αυτής της αναστάτωσης».
Η Ασία πληρώνει το μεγαλύτερο τίμημα
Τα στοιχεία για τους προορισμούς των φορτίων πριν από το κλείσιμο των Στενών εξηγούν γιατί η Ασία δέχεται το μεγαλύτερο πλήγμα.
Το 2024, περίπου το 84% των αποστολών αργού πετρελαίου και προϊόντων διύλισης που διέρχονταν από τα Στενά κατευθύνονταν προς ασιατικές αγορές. Η Κίνα λάμβανε μέσω του περάσματος περίπου το ένα τρίτο των εισαγωγών πετρελαίου της. Την ίδια στιγμή, η Ευρώπη προμηθευόταν μέσω Κατάρ το 12%-14% των αναγκών της σε LNG.
Οι διαθέσιμες εναλλακτικές διαδρομές θεωρούνται ανεπαρκείς. Η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα διαθέτουν αγωγούς που μπορούν να παρακάμψουν τα Στενά και να μεταφέρουν 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Ωστόσο, το Ιράν, το Ιράκ, το Κουβέιτ, το Κατάρ και το Μπαχρέιν εξαρτώνται σχεδόν απόλυτα από το συγκεκριμένο πέρασμα για τις εξαγωγές τους.
Συνολικά, όλες οι υφιστάμενες εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να διαχειριστούν το πολύ 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως, αφήνοντας κενό τουλάχιστον 10 εκατ. βαρελιών χωρίς άμεση λύση.
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δύσκολη για το LNG. Το Κατάρ, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας LNG στον κόσμο, δεν διαθέτει καμία εναλλακτική διαδρομή μέσω αγωγών. Όλες οι εξαγωγές του εξαρτώνται από τη ναυτιλία μέσω των Στενών. Παράλληλα, οι ζημιές στις εγκαταστάσεις υγροποίησης φυσικού αερίου στο Κατάρ αναμένεται να καθυστερήσουν τουλάχιστον δύο χρόνια το κύμα νέας παγκόσμιας προσφοράς LNG, που ανέμεναν οι αγορές.
Η παράκαμψη μέσω Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας
Η βασική εναλλακτική για την αποφυγή των κινδύνων ασφαλείας είναι η παράκαμψη μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας. Ωστόσο, αυτή η λύση συνεπάγεται σημαντικό κόστος.
Η νέα διαδρομή προσθέτει 10 έως 14 ημέρες στα ταξίδια, δεσμεύοντας κεφάλαια και προκαλώντας καθυστερήσεις στις παραδόσεις. Η ασφάλιση πολεμικού κινδύνου για μεταφορές που αφορούν τον Κόλπο έχει ουσιαστικά αποσυρθεί, ενώ τα ασφάλιστρα έχουν εκτοξευθεί σε πολυετή υψηλά.
Οι ναύλοι για τα πολύ μεγάλα δεξαμενόπλοια (VLCC) έφθασαν τα 800.000 δολάρια ημερησίως στο αποκορύφωμα της κρίσης, ενώ το κόστος μεταφοράς στις διαδρομές Κόλπου-Ασίας σχεδόν τριπλασιάστηκε.
Νέοι κερδισμένοι και χαμένοι
Η κρίση αναδιαμορφώνει τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση εισήγαγε ποσότητες-ρεκόρ LNG από το ρωσικό έργο Yamal μεταξύ Ιανουαρίου και Απριλίου 2026, παραλαμβάνοντας 91 φορτία από την αρκτική εγκατάσταση, που αντιστοιχούσαν περίπου στο 98% της παραγωγής της στο διάστημα αυτό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναδεικνύονται σε μακροπρόθεσμο ωφελημένο, καθώς το αμερικανικό LNG εκτιμάται ότι θα αυξήσει μόνιμα το μερίδιό του στις αγορές της Ασίας και της Ευρώπης.
Παράλληλα, οι εξαγωγές LNG από την Αυστραλία αναμένεται να αυξηθούν, ενώ η Κίνα, χάρη στα μεγάλα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου, το διαφοροποιημένο ενεργειακό μείγμα και την παραγωγή αμμωνίας από άνθρακα, θα μπορούσε να επανέλθει δυναμικά στις εξαγωγές λιπασμάτων, αποκτώντας πρόσθετη γεωπολιτική επιρροή.
Ο διευθύνων σύμβουλος της Kuwait Petroleum Corporation, Σεΐχης Ναουάφ Σαούντ Αλ Σαμπάχ, χαρακτήρισε το σοκ στην προσφορά ως «επίθεση που κρατά όμηρο την παγκόσμια οικονομία» και προειδοποίησε για φαινόμενο ντόμινο σε πολλούς κλάδους.
«Το κόστος αυτού του πολέμου δεν περιορίζεται στα γεωγραφικά όρια της περιοχής», τόνισε. «Διαχέεται σε ολόκληρη την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα».
Τα τρία σενάρια για την παγκόσμια οικονομία
Ακόμη και αν τα Στενά επαναλειτουργήσουν σύντομα, οι επιπτώσεις αναμένεται να διαρκέσουν. Οι καθυστερήσεις, οι εκτροπές φορτίων και οι πιέσεις στα δίκτυα μεταφορών έχουν δημιουργήσει συσσωρευμένα προβλήματα που μπορεί να χρειαστούν μήνες ή και χρόνια για να επιλυθούν.
Σύμφωνα με τη Wood Mackenzie, στο αισιόδοξο σενάριο όπου επιτυγχάνεται γρήγορη ειρήνη και τα Στενά ανοίγουν ξανά έως τον Ιούνιο, η παγκόσμια ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί στο 2,3% το 2026 από 3% το 2025. Η Μέση Ανατολή, ωστόσο, θα εισέλθει και πάλι σε ύφεση.
Εάν οι διαπραγματεύσεις παραταθούν έως το τέλος του καλοκαιριού και τα Στενά παραμείνουν κλειστά έως τον Σεπτέμβριο, η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε να διολισθήσει σε ήπια ύφεση στο δεύτερο εξάμηνο του έτους, με την ανάπτυξη να υποχωρεί κάτω από το 2%.
Στο πιο ακραίο σενάριο, όπου τα Στενά παραμένουν κλειστά μέχρι το τέλος του 2026 και οι εντάσεις αναζωπυρώνονται περιοδικά, η Wood Mackenzie εκτιμά ότι το Brent θα μπορούσε να εκτιναχθεί στα 200 δολάρια ανά βαρέλι, ενώ οι τιμές ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων θα πλησιάσουν τα 300 δολάρια ανά βαρέλι στα μεγάλα κέντρα διύλισης.
Σε αυτή την περίπτωση, η παγκόσμια οικονομία θα συρρικνωθεί έως και κατά 0,4%, καταγράφοντας μόλις την τρίτη παγκόσμια ύφεση του 21ου αιώνα. Το ΑΕΠ της Μέσης Ανατολής θα μειωθεί κατά 10,7%, της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά 1,5%, η ανάπτυξη των ΗΠΑ θα πέσει κάτω από το 1%, ενώ η κινεζική οικονομία θα επιβραδυνθεί στο 3%.
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν παραμένουν σε αδιέξοδο, χωρίς καμία πλευρά να μετριάζει τη ρητορική της προκειμένου η εύθραυστη εκεχειρία να μετατραπεί σε μόνιμη ειρηνευτική συμφωνία, ενώ ο διπλός ναυτικός αποκλεισμός δεν δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης.
«Δυστυχώς, και οι δύο πλευρές πιστεύουν ότι έχουν το πάνω χέρι και ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ τους», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Geopolitical Strategy, Ντέιμιεν Μπρούκαρντ. «Ίσως να έχουν δίκιο. Όμως ο χρόνος σίγουρα δεν είναι με το μέρος των επιχειρήσεων που επηρεάζονται από αυτή την κρίση».
Διαβάστε ακόμη
Γιατί το πετρέλαιο δεν πρόκειται να επιστρέψει σύντομα στα προ του πολέμου επίπεδα
Ποιες είναι οι 16 εταιρείες που ελέγχουν το 25% του ελληνόκτητου στόλου
EE: Ισχυρό βήμα για την Ενωση Κεφαλαιαγορών – Συμφωνία από τις έξι μεγαλύτερες οικονομίες
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα