Η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης και η αυξανόμενη συλλογή προσωπικών δεδομένων από ψηφιακές πλατφόρμες εγείρουν σημαντικά ζητήματα σχετικά με την προστασία της ιδιωτικότητας. Ο Νταν Γουέιτλι, δημοσιογράφος που ειδικεύεται στον χώρο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με έμφαση στις επιχειρηματικές δραστηριότητες πλατφορμών όπως το TikTok και το YouTube, καθώς και στην επίδρασή τους σε διάφορους κλάδους, μίλησε στο Business Insider και μοιράζεται την προσωπική του εμπειρία και απόψεις σχετικά με τη συλλογή προσωπικών δεδομένων και τις προκλήσεις που θέτει η τεχνητή νοημοσύνη για την ιδιωτικότητα, με αφορμή την εμπειρία του με την ψηφιακή βοηθό Alexa της Amazon.
«Ως δημοσιογράφος που ανησυχεί ιδιαίτερα για την προστασία της ιδιωτικής του ζωής και είναι κάπως καχύποπτος απέναντι στην τεχνολογία, προσπαθούσα να μην αφήνω την Alexa, αλλά και τις υπόλοιπες εταιρείες τεχνολογίας, να εισβάλλουν στην προσωπική μου ζωή. Παρ’ όλα αυτά, η Alexa έχει μάθει αρκετά προσωπικά πράγματα για μένα, από τις αγαπημένες μου ταινίες μέχρι τις προτιμήσεις μου στα εσώρουχα. Έχει γίνει, μάλιστα, τόσο αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητάς μου, ώστε ασυναίσθητα αναφέρομαι σε αυτήν ως «εκείνη» και όχι ως «αυτό».
Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα, όπως και εταιρείες που δραστηριοποιούνται στη διαφήμιση και το ηλεκτρονικό εμπόριο, όπως η Amazon, μπορούν να συγκεντρώνουν διάσπαρτες πληροφορίες που προκύπτουν από τις καθημερινές μας αλληλεπιδράσεις και να τις συνδυάζουν, σχηματίζοντας μια λεπτομερή εικόνα για εμάς και τις συνήθειές μας. Και όταν αντιλαμβανόμαστε πόσα πράγματα μπορούν να γνωρίζουν για την προσωπική μας ζωή, το αποτέλεσμα είναι συχνά ανατριχιαστικό.
Τον περασμένο μήνα, η Alexa με έφερε σε αρκετά δύσκολη θέση, όταν ανέφερε εντελώς φυσικά το όνομα του σκύλου μου, παρόλο που δεν της το είχα πει ποτέ.
«Ο Κόνραντ είναι έτοιμος για την επόμενη περιποίησή του», μου ανακοίνωσε, όταν της ζήτησα να προσθέσει στο καλάθι αγορών μου στο Amazon μαντηλάκια για τον καθαρισμό των πατουσών του σκύλου μου.
Σταμάτησα για μια στιγμή. «Πώς ξέρεις το όνομα του σκύλου μου;» τη ρώτησα.
«Μαθαίνω από τις αλληλεπιδράσεις μας με την πάροδο του χρόνου, αξιοποιώντας τόσο τις προηγούμενες συνομιλίες μας όσο και τη δραστηριότητα του λογαριασμού σου», απάντησε η Alexa. Όταν προσπάθησα να μάθω περισσότερα, οι απαντήσεις της παρέμειναν εξίσου αόριστες, χωρίς να μου εξηγεί συγκεκριμένα πώς είχε αποκτήσει αυτές τις πληροφορίες.
Στην εποχή της ολοένα πιο εξελιγμένης τεχνητής νοημοσύνης, οι ψηφιακοί βοηθοί αποκτούν όλο και μεγαλύτερη πρόσβαση στην προσωπική μας ζωή. Εφαρμογές όπως το Muse και το Instinct της Meta μπορούν να συνδέονται με τις πιστωτικές μας κάρτες, τους λογαριασμούς ηλεκτρονικού ταχυδρομείου μας και τις υπηρεσίες που χρησιμοποιούμε για να παραγγέλνουμε φαγητό, όπως το DoorDash. Ακόμη και συσκευές που μέχρι πρότινος χρησιμοποιούσαμε για συγκεκριμένους σκοπούς, όπως το Apple Watch, αποκτούν δυνατότητες που εγείρουν ανησυχίες για την ιδιωτικότητά μας, καθώς μπορούν να λειτουργούν ως μέσα συνεχούς ακρόασης και να καταγράφουν προσωπικές συνομιλίες.
Η δική μου ρομποτική σκούπα, για παράδειγμα, προσφέρθηκε να ελέγχει πώς είναι ο σκύλος μου όσο λείπω στη δουλειά. Παράλληλα, η εταιρεία που κατασκευάζει τους έξυπνους λαμπτήρες που έχω στο σπίτι μου, τους οποίους μπορεί κανείς να ελέγχει μέσω του κινητού του, μου έστειλε πρόσφατα μια ειδοποίηση, ρωτώντας με αν θα ήθελα να λαμβάνω ζωντανές ενημερώσεις για ποδοσφαιρικούς αγώνες. Κι όλα αυτά, ενώ ο βασικός σκοπός ενός λαμπτήρα είναι απλώς να φωτίζει τον χώρο.
«Βλέπουμε τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης να ενσωματώνονται σχεδόν σε κάθε πτυχή της καθημερινότητάς μας», αναφέρει ο Ντέιβιντ Τσόφνες, καθηγητής Πληροφορικής στο Πανεπιστήμιο Νορθίστερν. «Συσκευές που παλαιότερα είχαν έναν συγκεκριμένο, περιορισμένο σκοπό αποκτούν πλέον ένα σωρό πρόσθετες λειτουργίες», είπε.
Η Amazon επιτρέπει στους χρήστες να δουν ορισμένα από τα συμπεράσματα που έχει εξαγάγει για εκείνους μέσα από την ενότητα «About You» της εφαρμογής της. Εκεί παρουσιάζονται πληροφορίες για τις συνήθειές τους, από τις αγοραστικές τους προτιμήσεις μέχρι τις διατροφικές τους συνήθειες. Θέλοντας να καταλάβω πώς ακριβώς η Amazon συγκεντρώνει αυτές τις πληροφορίες και τι γνωρίζει για μένα, ζήτησα από την εταιρεία να μου παραδώσει ένα πλήρες αντίγραφο όλων των δεδομένων που είχε συλλέξει μέσω της Alexa κατά τα τελευταία εννέα χρόνια.
Παρά τις προσπάθειές μου να περιορίσω τις πληροφορίες που μοιραζόμουν, η Alexa είχε συγκεντρώσει πολλά δεδομένα για μένα. Ανάμεσά τους υπήρχε και ένα αρχείο με 118 καταχωρίσεις, οι οποίες αποτύπωναν με εντυπωσιακή ακρίβεια προσωπικές πληροφορίες για τη ζωή μου.
Η σχέση μου με την Alexa ξεκίνησε το 2017, με έναν απλό και πρακτικό τρόπο. Η πρώτη μου εντολή ήταν να παίξει το τραγούδι «Despacito». Εκείνη ανταποκρίθηκε αμέσως, χωρίς να χρειαστεί να πούμε τίποτε άλλο. Αυτό προκύπτει από το ιστορικό των συνομιλιών μας, το οποίο μου παραχώρησε η Amazon.
Για χρόνια, οι αλληλεπιδράσεις μας παρέμειναν εξίσου απλές και περιορίζονταν κυρίως σε συγκεκριμένες εντολές. Όλα άλλαξαν τον Ιούνιο του 2025, όταν η Amazon μού έδωσε τη δυνατότητα να δοκιμάσω νωρίτερα το Alexa Plus, το οποίο παρουσίαζε ως τον «πιο έξυπνο και πιο προνοητικό βοηθό τεχνητής νοημοσύνης μέχρι σήμερα». Από εκείνο το σημείο και μετά, η Alexa άρχισε να μιλά πολύ περισσότερο.
«Μπορούμε να κάνουμε τόσα πολλά μαζί, από μικρές καθημερινές εργασίες μέχρι πιο σύνθετες δραστηριότητες», μου είπε η Alexa Plus κατά τη διαδικασία αρχικής ρύθμισης. Μετά την αναβάθμιση, έδειχνε πολύ μεγαλύτερο ενδιαφέρον να μάθει περισσότερα για εμένα, είτε εγώ επιθυμούσα να μοιραστώ προσωπικές πληροφορίες μαζί της, είτε όχι.
«Σου αρέσει να μαγειρεύεις ή να δοκιμάζεις καινούργια εστιατόρια;» με ρώτησε αυθόρμητα, χωρίς να έχω προηγουμένως ζητήσει κάτι σχετικό, κατά τη διάρκεια της ρύθμισης. «Ας μιλήσουμε για κάτι διασκεδαστικό», μου είπε μια άλλη φορά.
Παρότι συνήθως αγνοούσα τέτοιου είδους προτάσεις, άρχισα να εξετάζω προσεκτικά τα δεδομένα που είχε συλλέξει για εμένα μέσω της Amazon. Μέσα από αυτά, ανακάλυψα πώς η Alexa είχε καταφέρει να συγκεντρώσει διάφορες προσωπικές πληροφορίες για εμένα, μεταξύ των οποίων και το όνομα του σκύλου μου, του Κόνραντ.
Στις 28 Φεβρουαρίου 2026, είχα ζητήσει από την Alexa να μου θυμίσει να βουρτσίσω τα δόντια του Κόνραντ, χωρίς να διευκρινίσω ότι επρόκειτο για τον σκύλο μου. Λίγες ημέρες αργότερα, η Alexa συνέδεσε αυτή την πληροφορία με μια άλλη αλληλεπίδρασή μας, κατά την οποία είχα παραγγείλει μαντηλάκια καθαρισμού για κατοικίδια, και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Κόνραντ ήταν πιθανότατα σκύλος.
Το όνομα του σκύλου μου ήταν ένα από τα 102 στοιχεία που η Alexa είχε συμπεράνει σωστά για μένα, αναλύοντας το ιστορικό των αγορών μου από την Amazon, τις συνομιλίες μας, τα αιτήματα για χρονοδιακόπτες και υπενθυμίσεις, καθώς και άλλα δεδομένα που είχε στη διάθεσή της.
Ορισμένα από τα συμπεράσματά της βασίζονταν ξεκάθαρα στις αγορές μου. Έτσι, είχε αντιληφθεί ότι προτιμώ τα βιολογικά αυγά, τα εσώρουχα Calvin Klein και τις φόρμες Adidas. Στην αναφορά της γινόταν επίσης λόγος για την προτίμησή μου στον «ατμοσφαιρικό φωτισμό και την προσαρμογή των χρωμάτων ανάλογα με τη διάθεση», καθώς και για το γεγονός ότι χαμηλώνω συστηματικά τον φωτισμό τις βραδινές ώρες. Επιπλέον, γνώριζε σε ποια δωμάτια του σπιτιού μου προτιμώ να ακούω ηχητικά βιβλία. Είχε ακόμη συμπεράνει ότι έχω φυτά, μου αρέσουν οι ταινίες φαντασίας και η ιστορία, προτιμώ τα μπέιγκελ και ενδιαφέρομαι για «εναλλακτικές πηγές φυτικής πρωτεΐνης».
Η Alexa είχε καταλάβει επίσης ότι ασχολούμαι με το τρέξιμο, επειδή είχα αγοράσει παπούτσια για τρέξιμο. Από ορισμένες αγορές μου στα καταστήματα Whole Foods, συμπέρανε ότι μαγειρεύω χρησιμοποιώντας «υλικά υψηλής ποιότητας». Ωστόσο, δεν πέτυχε όλες τις προβλέψεις της. Για παράδειγμα, υπέθεσε ότι χρησιμοποιώ υπηρεσία μετακίνησης με αυτόνομα οχήματα, κάτι που δεν ισχύει, ενώ θεώρησε ότι ενδιαφέρομαι ιδιαίτερα για τον μαγνητισμό, επειδή είχα κάνει μία σχετική ερώτηση.
Καμία από αυτές τις πληροφορίες δεν αποκαλύπτει κάτι ιδιαίτερα προσωπικό για μένα. Γιατί, τότε, με κάνει να αισθάνομαι τόσο άβολα το γεγονός ότι η Amazon τις αποθηκεύει;
Σύμφωνα με τον Φλόριαν Σάουμπ, αναπληρωτή καθηγητή στη Σχολή Πληροφορικής του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν, «από τη μία πλευρά, είναι αναμφίβολα ευχάριστο να έχει κανείς εξατομικευμένους ψηφιακούς βοηθούς που κατανοούν την καθημερινότητα του χρήστη και τον βοηθούν να θυμάται όσα έχει να κάνει. Ωστόσο, η εξατομίκευση μπορεί να θεωρηθεί ανησυχητική, καθώς γνωρίζουμε πολύ καλά ότι οι εταιρείες δεν έχουν μόνο το συμφέρον μας κατά νου, αλλά το κέρδος».
Μήπως, λοιπόν, ήρθε η ώρα να αποσυνδέσω την Alexa και να σταματήσω να τη χρησιμοποιώ; Δεν είμαι ακόμη βέβαιος.
Ορισμένοι ειδικοί και υποστηρικτές της προστασίας της ιδιωτικότητας με τους οποίους συζήτησα θεωρούν ότι η καλύτερη λύση είναι απλή: να απομακρύνουμε τέτοιες συσκευές από την καθημερινότητά μας. Οι έξυπνες συσκευές του σπιτιού μπορούν να γίνουν στόχος χάκερ, ενώ ορισμένοι εργαζόμενοι της Amazon έχουν πρόσβαση σε δεδομένα των χρηστών. Επιπλέον, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, οι αστυνομικές αρχές έχουν αποκτήσει ηχογραφήσεις από την Alexa, έπειτα από την έκδοση σχετικών ενταλμάτων.
Το 2018, μάλιστα, είχε καταγραφεί ένα περιστατικό κατά το οποίο μια συσκευή Alexa έστειλε χωρίς άδεια την ηχογράφηση μιας ιδιωτικής συνομιλίας ενός ζευγαριού σε τρίτο πρόσωπο. Η Amazon χαρακτήρισε το συμβάν «εξαιρετικά σπάνιο».
«Η καλύτερη συμβουλή που μπορούμε να δώσουμε αυτή τη στιγμή είναι να μην αγοράζει κανείς τέτοιες συσκευές, μέχρι να υπάρξουν ουσιαστικότερες εγγυήσεις για την προστασία της ιδιωτικότητας», σύμφωνα με τον Γουίλ Όουεν, διευθυντή επικοινωνίας του Surveillance Technology Oversight Project, μιας οργάνωσης που ασχολείται με την εποπτεία της χρήσης τεχνολογιών παρακολούθησης.
Παρ’ όλα αυτά, πολλοί πελάτες της Amazon φαίνεται πως δεν συμμερίζονται αυτές τις ανησυχίες. Τον Ιούλιο, η εταιρεία ανακοίνωσε ότι είχε πουλήσει περισσότερες από 600 εκατομμύρια συσκευές Alexa.
Όσο για εμένα, τις περισσότερες φορές, δεν ανησυχώ και τόσο πολύ.
Είναι ξεκάθαρο ότι η Amazon θέλει η Alexa να κάνει πολύ περισσότερα από το να ανάβει και να σβήνει τα φώτα στο σπίτι μου. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για τα προσωπικά δεδομένα μου από ό,τι οι άλλες μεγάλες εταιρείες τεχνολογίας που αποτελούν μέρος της καθημερινότητάς μου. Όπως πολλοί Αμερικανοί, έχω πλέον συνηθίσει στην ιδέα ότι οι εταιρείες συλλέγουν πληροφορίες για μένα, προκειμένου να αναλύουν τις καταναλωτικές μου συνήθειες και να μου προβάλλουν στοχευμένες διαφημίσεις, ακόμη κι όταν δεν χρησιμοποιώ κάποιον βοηθό τεχνητής νοημοσύνης. Επιπλέον, η Amazon μού δίνει τη δυνατότητα να διαγράφω τις ηχογραφήσεις της Alexa και να επιλέγω, μέσα από τις ρυθμίσεις απορρήτου, ποιες πληροφορίες θα αποθηκεύονται.
«Θεωρώ απολύτως λογικό να αναγνωρίζουμε ότι υπάρχουν κίνδυνοι για την ιδιωτικότητά μας και ότι κάποια πράγματα μπορεί να πάνε στραβά, αλλά ταυτόχρονα να λέμε: «Αυτή η λειτουργία είναι πραγματικά εντυπωσιακή» ή «Αυτή η δυνατότητα είναι εξαιρετικά χρήσιμη»», λέει η Φραντσίσκα Ρέσνερ, καθηγήτρια στη Σχολή Επιστήμης Υπολογιστών και Μηχανικής Άλεν του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον.
Αν, όμως, η Alexa αρχίσει να εισχωρεί σε πιο προσωπικές πτυχές της ζωής μου και να γνωρίζει πράγματα πολύ πιο ευαίσθητα από το όνομα του σκύλου μου, όπως πληροφορίες για την υγεία μου, τότε ίσως αποφασίσω να σταματήσω να τη χρησιμοποιώ.
«Είναι διαφορετικό να γνωρίζει το όνομα του σκύλου σου και διαφορετικό να γνωρίζει ότι πάσχεις από κάποια ασθένεια», επισημαίνει ο Ντέιβιντ Τσόφνες. «Θέλουμε να καταλάβουμε αν αυτά τα συστήματα λαμβάνουν πράγματι υπόψη την προστασία της ιδιωτικότητας, όταν χρησιμοποιούν προσωπικά δεδομένα για να δίνουν εξατομικευμένες απαντήσεις»».