Την ώρα που ο πόλεμος με το Ιράν δοκιμάζει τις οικονομίες του Περσικού Κόλπου, ένα μικρό αραβικό κράτος καταφέρνει να κινηθεί αντίθετα στο ρεύμα, προσελκύοντας επενδύσεις, ενισχύοντας τη χρηματιστηριακή του αγορά και αποκτώντας αυξανόμενη γεωπολιτική σημασία. Το Ομάν, με πληθυσμό μόλις 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων, εξελίσσεται σε έναν από τους απροσδόκητους οικονομικούς κερδισμένους της σύγκρουσης.
Η γεωγραφική του θέση, η προσεκτική διπλωματική στρατηγική και οι μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών έχουν δημιουργήσει έναν συνδυασμό πλεονεκτημάτων που σήμερα αποδεικνύεται ιδιαίτερα σημαντικός.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο προβλέπει ανάπτυξη 4,1% για την οικονομία του Ομάν το 2026, σε πραγματικούς όρους, όταν οι υπόλοιπες οικονομίες του εξαμελούς Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου αναμένεται να καταγράψουν συρρίκνωση.
Η Μουσκάτ προσπαθεί πλέον να μετατρέψει αυτή τη συγκυριακή υπεροχή σε μια μακροπρόθεσμη οικονομική ευκαιρία. Στο επίκεντρο βρίσκονται τα λιμάνια, οι διεθνείς μεταφορές, οι χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες, η τεχνητή νοημοσύνη και ο τουρισμός.
Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα περισσότερο διαφοροποιημένο οικονομικό μοντέλο, το οποίο θα περιορίσει σταδιακά την εξάρτηση της χώρας από τα έσοδα του πετρελαίου.
Τα Στενά του Ορμούζ και το γεωγραφικό πλεονέκτημα
Ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα του Ομάν είναι ότι τα βασικά εμπορικά του λιμάνια βρίσκονται εκτός των Στενών του Ορμούζ, διαθέτοντας άμεση πρόσβαση στον Κόλπο του Ομάν και την Αραβική Θάλασσα.
Σε μια περίοδο κατά την οποία η ναυσιπλοΐα στην περιοχή αντιμετωπίζει σοβαρές δυσκολίες, η γεωγραφική αυτή ιδιαιτερότητα καθιστά τις υποδομές του σουλτανάτου ελκυστικότερες για διεθνείς ναυτιλιακές επιχειρήσεις και εμπορικούς ομίλους.
Το πλεονέκτημα αποτυπώνεται και στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Ο βασικός χρηματιστηριακός δείκτης του Ομάν έχει ενισχυθεί κατά περίπου 24% από τις αρχές του 2026, την ώρα που τα χρηματιστήρια της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων εμφανίζουν απώλειες.
Η χώρα έχει αποφύγει σε μεγάλο βαθμό τις ιρανικές επιθέσεις που έχουν πλήξει άλλες περιοχές του Κόλπου, χωρίς ωστόσο να έχει μείνει εντελώς ανεπηρέαστη.
Τον Μάρτιο, μη επανδρωμένα αεροσκάφη έπληξαν δεξαμενές καυσίμων στο λιμάνι της Σαλαλάχ, υπενθυμίζοντας ότι οι κίνδυνοι ασφαλείας παραμένουν υπαρκτοί.
Ο καθηγητής της London School of Economics and Political Science, Στέφεν Χέρτογκ, εκτιμά ότι το Ομάν προσφέρει σχετική προστασία απέναντι στις γεωπολιτικές αναταράξεις, στοιχείο που μπορεί να ευνοήσει ιδιαίτερα επενδύσεις στη βαριά βιομηχανία.
Προειδοποιεί, πάντως, ότι η μετατροπή της χώρας σε μεγάλο διεθνή κόμβο εφοδιαστικής αλυσίδας δεν είναι αυτονόητη.
Τα νότια λιμάνια βρίσκονται σε ασφαλέστερη απόσταση από το Ιράν και μπορούν να εξυπηρετήσουν εμπορικές διαδρομές που συνδέουν την Ασία, την Αφρική και την Ευρώπη.
Ωστόσο, οι περιορισμένες συνδέσεις τους με τις υπόλοιπες χώρες του Κόλπου, καθώς και η ανάγκη για υποδομές μεγαλύτερης κλίμακας, αποτελούν σημαντικά εμπόδια στην ανάδειξή τους σε παγκόσμια κέντρα logistics.
Η διπλωματία ανάμεσα σε Ιράν, ΗΠΑ και Κίνα
Το Ομάν επιχειρεί παράλληλα να ενισχύσει τον παραδοσιακό ρόλο του ως διπλωματικού διαμεσολαβητή στην περιοχή.
Τους τελευταίους μήνες έχει πραγματοποιήσει συνομιλίες με την Τεχεράνη σχετικά με τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα περάσματα για το διεθνές εμπόριο ενέργειας.
Τη διπλωματική του κινητικότητα ανέδειξε και η πρόσφατη επίσκεψη του σουλτάνου Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ στο Πεκίνο, όπου έγινε δεκτός από τον Πρόεδρο της Κίνας, Σι Τζινπίνγκ.
Οι επαφές αυτές αποτυπώνουν την προσπάθεια της Μουσκάτ να αξιοποιήσει τις σχέσεις της με διαφορετικά κέντρα ισχύος.
Ωστόσο, η συγκεκριμένη στρατηγική δεν στερείται κινδύνων.
Οι πρωτοβουλίες για τη διαχείριση των Στενών του Ορμούζ έχουν προκαλέσει την αντίδραση του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος νωρίτερα μέσα στο έτος προειδοποίησε ότι το Ομάν πρέπει να ακολουθήσει την ίδια στάση με τις υπόλοιπες χώρες, διαφορετικά θα μπορούσε να αντιμετωπίσει στρατιωτική επίθεση.
Η αβεβαιότητα παραμένει έντονη, καθώς ο Τραμπ έχει επανειλημμένα διαμηνύσει ότι επιδιώκει τον τερματισμό του πολέμου, αφήνοντας παράλληλα ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων στρατιωτικών πληγμάτων.
Τις τελευταίες ημέρες έχει αναφερθεί και σε πιθανές διαπραγματεύσεις, υποστηρίζοντας ότι υπάρχει πρόοδος, χωρίς όμως να παραθέτει συγκεκριμένα στοιχεία.
Σε αντίθεση με άλλα αραβικά κράτη του Κόλπου, το Ομάν δεν φιλοξενεί μόνιμες αμερικανικές στρατιωτικές βάσεις ή μόνιμα σταθμευμένα αμερικανικά στρατεύματα.
Διατηρεί, ωστόσο, στενή αμυντική συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες διαθέτουν βάσει παλαιότερων συμφωνιών πρόσβαση σε συγκεκριμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις για ορισμένες επιχειρήσεις.
Την ίδια στιγμή, η στάση της Μουσκάτ προκαλεί αντιδράσεις και σε γειτονικές χώρες. Στη Σαουδική Αραβία, λογαριασμοί στην πλατφόρμα X έχουν εκφράσει τους τελευταίους μήνες δυσαρέσκεια για τις διπλωματικές επιλογές του σουλτανάτου.
Νέο χρηματοοικονομικό κέντρο με ορίζοντα το 2027
Η κυβέρνηση φιλοδοξεί να αξιοποιήσει το αυξημένο διεθνές ενδιαφέρον για τη χώρα και στον χρηματοπιστωτικό τομέα.
Στα σχέδια περιλαμβάνεται η δημιουργία διεθνούς χρηματοοικονομικού κέντρου στη Μουσκάτ, με στόχο την προσέλκυση επενδυτικών εταιρειών, τραπεζών και μεγάλων χρηματοπιστωτικών ομίλων.
Η πρωτοβουλία ακολουθεί το παράδειγμα άλλων πρωτευουσών του Κόλπου που έχουν δημιουργήσει αντίστοιχους πόλους δραστηριότητας για διεθνείς επενδυτές.
Παρότι οι λεπτομέρειες του σχεδιασμού δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί, η κυβέρνηση επιδιώκει να ξεκινήσει η εγγραφή εταιρειών εντός του 2026 και το νέο κέντρο να τεθεί σε πλήρη λειτουργία το 2027.
Ο οικονομολόγος της Goldman Sachs για τη Μέση Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική, Φαρούκ Σούσα, εκτιμά ότι το Ομάν θα συνεχίσει βραχυπρόθεσμα να εμφανίζει καλύτερες οικονομικές επιδόσεις από τις υπόλοιπες χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου, όσο ο πόλεμος με το Ιράν παραμένει άλυτος.
Η διαταραχή της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ και ο κίνδυνος περαιτέρω κλιμάκωσης ενισχύουν το συγκριτικό πλεονέκτημα της χώρας.
Ωστόσο, επισημαίνει ότι η ανάπτυξη δραστηριοτήτων πέρα από τον πετρελαϊκό τομέα απαιτεί χρόνο, ενώ ορισμένα από τα σημερινά οφέλη ενδέχεται να περιοριστούν όταν τερματιστεί η σύγκρουση.
Επενδύσεις στα λιμάνια και συμφωνίες εκατοντάδων εκατομμυρίων
Καθοριστικό ρόλο στο νέο αναπτυξιακό μοντέλο διαδραματίζουν τα λιμάνια Ντουκμ, Σοχάρ και Σαλαλάχ.
Ο επικεφαλής της Διπλωματικής Ακαδημίας του υπουργείου Εξωτερικών, σεΐχης Χουμάιντ Αλ Μάανι, υπογραμμίζει ότι οι λιμενικές υποδομές και η συνεργασία με τη διεθνή ναυτιλιακή βιομηχανία μπορούν να δημιουργήσουν οφέλη που ξεπερνούν τα όρια της εθνικής οικονομίας.
Μέρος αυτής της προσπάθειας αποτέλεσε το Muscat Maritime Resilience Forum, το οποίο πραγματοποιήθηκε τον Οκτώβριο με τη συμμετοχή περιφερειακών και διεθνών επιχειρήσεων.
Η διοργάνωση πραγματοποιήθηκε από τον όμιλο Asyad, σε συνεργασία με τα υπουργεία Μεταφορών και Εξωτερικών του Ομάν, με επίκεντρο τη ναυτιλία, την ανθεκτικότητα των εφοδιαστικών αλυσίδων και τη θαλάσσια ασφάλεια.
Παράλληλα, η χώρα επιδιώκει να προσελκύσει νέα διεθνή κεφάλαια μέσω συμμετοχών σε στρατηγικές λιμενικές εγκαταστάσεις.
Ο υπουργός Μεταφορών, Σαΐντ μπιν Χαμούντ Αλ Μαουάλι, έχει αναφερθεί σε συζητήσεις με διεθνείς επιχειρήσεις και επενδυτές από τον Κόλπο για την πώληση ποσοστών σε σημαντικούς τερματικούς σταθμούς.
Ήδη, τον Ιούνιο, η γαλλική ναυτιλιακή εταιρεία CMA CGM και ο όμιλος Asyad υπέγραψαν συμφωνία ύψους 400 εκατ. δολαρίων για την ανάπτυξη και λειτουργία εγκαταστάσεων logistics στο λιμάνι της Σοχάρ.
Η στρατηγική αυτή εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια ανάδειξης του Ομάν σε εναλλακτική εμπορική πύλη της περιοχής.
Από τα «σκουπίδια» στην επενδυτική βαθμίδα
Η σημερινή εικόνα της οικονομίας διαφέρει σημαντικά από εκείνη που παρουσίαζε το σουλτανάτο πριν από λίγα χρόνια.
Τότε, οι τρεις μεγαλύτεροι διεθνείς οίκοι αξιολόγησης είχαν υποβαθμίσει την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας στην κατηγορία μη επενδυτικής βαθμίδας (junk), ενώ υπήρχαν ανησυχίες ότι θα χρειαζόταν οικονομική βοήθεια από πλουσιότερους γείτονες.
Η κατάσταση άλλαξε χάρη στον συνδυασμό δημοσιονομικών μεταρρυθμίσεων, υψηλότερων τιμών πετρελαίου και ιδιωτικοποιήσεων.
Οι παρεμβάσεις αυτές συνέβαλαν στον περιορισμό του δημόσιου χρέους και στην ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας.
Σημαντικό ορόσημο αποτέλεσε η εισαγωγή της OQ Exploration & Production στο χρηματιστήριο το 2024, μέσω της οποίας η κυβέρνηση άντλησε 2 δισ. δολάρια, ποσό-ρεκόρ για τη χώρα.
Ο Τζιχάντ Αζούρ, διευθυντής του ΔΝΤ για τη Μέση Ανατολή, επισημαίνει ότι ο συνδυασμός γεωγραφικής θέσης και υφιστάμενων λιμενικών υποδομών επέτρεψε στο Ομάν να περιορίσει τις επιπτώσεις της κρίσης και ταυτόχρονα να αξιοποιήσει την πρόσβασή του στις διεθνείς θαλάσσιες διαδρομές.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει επίσης στις μεταρρυθμίσεις που ενίσχυσαν τη μακροοικονομική σταθερότητα.
Φόρος εισοδήματος και ανταγωνισμός για εξειδικευμένους εργαζομένους
Στην προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από το πετρέλαιο, το Ομάν σχεδιάζει και μια σημαντική αλλαγή στη φορολογική του πολιτική.
Η κυβέρνηση ανακοίνωσε το 2025 την πρόθεσή της να θεσπίσει φόρο εισοδήματος φυσικών προσώπων, μια πρωτοβουλία που θα καταστήσει τη χώρα την πρώτη στον Κόλπο που υιοθετεί αντίστοιχο μέτρο.
Η νέα φορολογία αποσκοπεί στη διεύρυνση της βάσης των δημόσιων εσόδων, ωστόσο ενδέχεται να δημιουργήσει δυσκολίες στην προσέλκυση εξειδικευμένων εργαζομένων από το εξωτερικό.
Χώρες όπως η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ εξακολουθούν να προσφέρουν καθεστώς χωρίς φόρο εισοδήματος για τους εργαζομένους, διατηρώντας ένα ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Η Μουσκάτ θα πρέπει επομένως να εξισορροπήσει την ανάγκη αύξησης των κρατικών εσόδων με την προσπάθεια προσέλκυσης διεθνών στελεχών και επενδυτών.
Στον τομέα των διεθνών επενδύσεων, πάντως, το Ομάν παραμένει μικρότερος παίκτης σε σύγκριση με τους ισχυρότερους γείτονές του.
Το κρατικό επενδυτικό ταμείο, ύψους περίπου 60 δισ. δολαρίων, διαθέτει περιορισμένη παρουσία σε διεθνείς συναλλαγές σε σχέση με τα πολύ μεγαλύτερα επενδυτικά ταμεία άλλων κρατών του Κόλπου.
Παρά ταύτα, οι ιδιωτικοποιήσεις επέτρεψαν στη χώρα να ξεπεράσει το Λονδίνο σε όγκο αρχικών δημόσιων προσφορών (IPO) το 2024.
Το χρηματιστήριο του Ομάν βρίσκεται επίσης υπό παρακολούθηση από τον FTSE Russell, με προοπτική ενδεχόμενης αναβάθμισης στην κατηγορία των αναδυόμενων αγορών.
Την ίδια στιγμή, η OQ Exploration & Production έχει αναθέσει σε ομάδα τραπεζών τη διερεύνηση πιθανών εξαγορών στο εξωτερικό, κυρίως στη Μέση Ανατολή, την Ανατολική και τη Βόρεια Αφρική.
Τεχνητή νοημοσύνη: Επένδυση άνω του 1 δισ. λιρών σε data center
Η γεωπολιτική ασφάλεια εξελίσσεται σε σημαντικό κριτήριο και για τις επενδύσεις στην τεχνολογία.
Ο πόλεμος έχει αναδείξει την ευπάθεια μεγάλων κέντρων δεδομένων (data centers) σε άλλες χώρες του Κόλπου, δημιουργώντας ενδεχομένως νέα περιθώρια ανάπτυξης για το Ομάν.
Η Μουσκάτ επιδιώκει να αξιοποιήσει αυτή τη συγκυρία, προσελκύοντας υποδομές υψηλής υπολογιστικής ισχύος για εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης (AI).
Στο πλαίσιο αυτό αναμένεται να υπογραφεί συμφωνία με τη βρετανική Yamna για την κατασκευή μεγάλης κλίμακας κέντρου δεδομένων στη Σαλαλάχ.
Το κόστος της πρώτης φάσης εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισ. λίρες, περίπου 1,3 δισ. δολάρια.
Πρόκειται για μια επένδυση που θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά τη θέση της χώρας στον αναδυόμενο ανταγωνισμό για τις υποδομές τεχνητής νοημοσύνης.
Ωστόσο, το Ομάν εξακολουθεί να υστερεί έναντι της Σαουδικής Αραβίας και των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τόσο ως προς τη διαθέσιμη δυναμικότητα των data centers όσο και ως προς τις συνεργασίες με διεθνείς τεχνολογικούς ομίλους.
Πολυτελής τουρισμός και η είσοδος της Trump Organization
Η προσπάθεια οικονομικής διαφοροποίησης επεκτείνεται και στον τουρισμό.
Το Ομάν διαθέτει ιδιαίτερα φυσικά χαρακτηριστικά, από ορεινούς όγκους και φαράγγια μέχρι εκτεταμένες ακτογραμμές και διαφορετικές κλιματικές ζώνες.
Μέχρι σήμερα έχει επιλέξει να διαφοροποιείται από το μοντέλο υπερπολυτελούς παραθαλάσσιας διασκέδασης που έχει καθιερώσει το Ντουμπάι.
Ωστόσο, η στρατηγική φαίνεται να διευρύνεται, καθώς η χώρα επιδιώκει πλέον να προσελκύσει και ταξιδιώτες υψηλής εισοδηματικής κατηγορίας.
Το πολυτελές παραθαλάσσιο συγκρότημα Nikki Beach αναμένεται να λειτουργήσει στη Μουσκάτ το 2027.
Παράλληλα, νοτίως της πρωτεύουσας, η Trump Organization αναπτύσσει μια ιδιωτική οικιστική κοινότητα με ελεγχόμενη πρόσβαση και θέα στον Κόλπο του Ομάν.
Στις εγκαταστάσεις θα περιλαμβάνεται και το Trump International Golf Club, ενισχύοντας την παρουσία της χώρας στην αγορά πολυτελών κατοικιών και τουριστικών υπηρεσιών.
Το μεγάλο στοίχημα μετά τον πόλεμο
Για την κυβέρνηση του Ομάν, το σημαντικότερο ζητούμενο δεν είναι μόνο η αξιοποίηση των σημερινών συνθηκών, αλλά η διατήρηση των οικονομικών ωφελειών και όταν η περιοχή επιστρέψει σε μεγαλύτερη κανονικότητα.
Ο υπουργός Μεταφορών, Σαΐντ μπιν Χαμούντ Αλ Μαουάλι, ανέφερε ότι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται ήδη στον Κόλπο έχουν αποφασίσει να μεταφέρουν μέρος της εξαγωγικής τους δυναμικότητας στο Ομάν.
Οι νέες δραστηριότητες έχουν ως βασικούς προορισμούς την Ινδία και την Αφρική, αξιοποιώντας τη γεωγραφική θέση και την πρόσβαση της χώρας σε μεγάλες εμπορικές διαδρομές.
«Αυτό θα δημιουργήσει μακροπρόθεσμα οφέλη για τη χώρα», υπογράμμισε.
Παρά την αισιοδοξία, το σουλτανάτο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σημαντικές προκλήσεις: την ανάγκη για μεγαλύτερες υποδομές, τη διαφοροποίηση της παραγωγικής βάσης, τον ανταγωνισμό των ισχυρότερων οικονομιών του Κόλπου και τη διατήρηση των ισορροπιών στην εξωτερική πολιτική.
Το ερώτημα είναι κατά πόσον το Ομάν θα μπορέσει να μετατρέψει το προσωρινό πλεονέκτημα που δημιούργησε ο πόλεμος σε μόνιμη οικονομική ισχύ, δημιουργώντας νέες πηγές ανάπτυξης που θα παραμείνουν βιώσιμες και μετά τον τερματισμό της σύγκρουσης.