Η απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας για τις συντάξεις χηρείας άνοιξε ξανά μια από τις πιο ευαίσθητες εκκρεμότητες του ασφαλιστικού συστήματος, προκαλώντας αναστάτωση σε δεκάδες χιλιάδες δικαιούχους που φοβήθηκαν νέο κύμα περικοπών ή ακόμη και επιστροφές χρημάτων. Το υπουργείο Εργασίας, πάντως, επιχειρεί να κλείσει το ζήτημα πολιτικά και κοινωνικά, διαμηνύοντας σε όλους τους τόνους ότι δεν πρόκειται να υπάρξει καμία μείωση στις συντάξεις χηρείας, παρά τις νομικές εξελίξεις που πυροδότησε η πρόσφατη απόφαση του ανώτατου δικαστηρίου.
Η απόφαση 699/2026 του ΣτΕ επανέφερε στο επίκεντρο τη συζήτηση για τις λεγόμενες διπλές εθνικές συντάξεις, δηλαδή τις περιπτώσεις όπου ένας συνταξιούχος λαμβάνει τόσο σύνταξη χηρείας όσο και σύνταξη από ίδιο ασφαλιστικό δικαίωμα. Το δικαστήριο έκρινε συνταγματική τη διάταξη του Νόμου 4387/2016, σύμφωνα με την οποία σε περιπτώσεις σώρευσης συντάξεων καταβάλλεται μόνο μία εθνική σύνταξη.
Παράλληλα, ακυρώθηκε βασικό σκέλος της εγκυκλίου που είχε εκδοθεί το 2021 επί υφυπουργίας Τσακλόγλου, η οποία προέβλεπε ότι όσοι είχαν ήδη εισπράξει διπλή εθνική σύνταξη δεν θα ήταν υποχρεωμένοι να επιστρέψουν ποσά και ότι τα σχετικά ποσά θα λογίζονταν ως προσωπική διαφορά. Το ΣτΕ έκρινε ότι η συγκεκριμένη εγκύκλιος εισήγαγε ουσιαστικά νέα κανονιστική ρύθμιση χωρίς την απαραίτητη νομοθετική εξουσιοδότηση και χωρίς δημοσίευση σε ΦΕΚ.
Στο μικροσκόπιο η «σώρευση» συντάξεων
Η υπόθεση εκδικάστηκε στις 5 Δεκεμβρίου 2024 από την επταμελή σύνθεση του Α’ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας, έπειτα από προσφυγές εκπροσώπων συνταξιούχων χηρείας που ζητούσαν την ακύρωση της επίμαχης εγκυκλίου. Με πλειοψηφία, το ανώτατο δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, η οποία επιτρέπει μόνο μία εθνική σύνταξη σε περίπτωση σώρευσης παροχών στο ίδιο πρόσωπο, δεν αντίκειται στο Σύνταγμα.
Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε έντονη ανησυχία σε χιλιάδες δικαιούχους, καθώς δημιουργήθηκαν φόβοι ότι το Δημόσιο θα μπορούσε να προχωρήσει σε αναδρομικές διεκδικήσεις ποσών ή σε νέες μειώσεις συντάξεων. Ωστόσο, κύκλοι του υπουργείου Εργασίας ξεκαθαρίζουν ότι δεν υπάρχει τέτοιο ενδεχόμενο και ότι στόχος είναι να υπάρξει πολιτική λύση που θα αποτρέψει νέα κοινωνική αναστάτωση.
Την ίδια στιγμή, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει παρεμβάσεις που θα επιχειρήσουν να εξομαλύνουν τις διαφορετικές ταχύτητες που ισχύουν σήμερα ανάμεσα σε συνταξιούχους του Δημοσίου και του ιδιωτικού τομέα, κυρίως σε ό,τι αφορά τις περικοπές μετά την πρώτη τριετία λήψης σύνταξης χηρείας.
Οι αλλαγές που εξετάζονται
Σύμφωνα με τα σενάρια που επεξεργάζεται το υπουργείο Εργασίας, περίπου 11.500 συνταξιούχοι χηρείας του Δημοσίου που υπέστησαν μειώσεις από το 2019 και μετά ενδέχεται να δουν επαναφορά των ποσών που λαμβάνουν στο 70% της σύνταξης του θανόντος συζύγου, αντί του 35% που ισχύει σήμερα. Παράλληλα εξετάζεται και η επιστροφή παρακρατήσεων είτε μέσω δόσεων είτε μέσω συμψηφισμού με φορολογικές υποχρεώσεις.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στις περίπου 118.000 περιπτώσεις συνταξιούχων του ιδιωτικού τομέα όπου οι προβλεπόμενες περικοπές δεν εφαρμόστηκαν ποτέ. Από αυτές, περίπου 60.000 αφορούν συντάξεις που απονεμήθηκαν μετά τον Μάιο του 2016 και άλλες 58.000 παλαιότερες περιπτώσεις. Το βασικό σενάριο προβλέπει ότι δεν θα υπάρξουν αναδρομικοί καταλογισμοί, κλείνοντας ουσιαστικά ένα μέτωπο που προκαλούσε μεγάλη αβεβαιότητα.
Παράλληλα, εξετάζεται νέα ερμηνεία της έννοιας της «σώρευσης συντάξεων». Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπουργείο μελετά το ενδεχόμενο να θεωρείται σώρευση μόνο όταν κάποιος λαμβάνει περισσότερες από μία συντάξεις από ίδιο ασφαλιστικό δικαίωμα και όχι όταν η δεύτερη σύνταξη προέρχεται από μεταβίβαση λόγω θανάτου, όπως συμβαίνει με τις συντάξεις χηρείας.
Εάν προχωρήσει αυτό το μοντέλο, τότε σε μεγάλο μέρος των σημερινών δικαιούχων θα συνεχίσουν να καταβάλλονται κανονικά και οι δύο εθνικές συντάξεις, περιορίζοντας δραστικά τις περιπτώσεις περικοπών. Για να συμβεί αυτό, ωστόσο, θα απαιτηθεί νομοθετική παρέμβαση που θα τροποποιεί τον υφιστάμενο ορισμό της σώρευσης συντάξεων στον ασφαλιστικό νόμο.
Το επόμενο διάστημα θεωρείται κρίσιμο, καθώς η κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις δημοσιονομικές αντοχές, τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης και την ανάγκη αποφυγής κοινωνικών αντιδράσεων σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη κατηγορία συνταξιούχων.
Διαβάστε ακόμη
Τι σηματοδοτεί για τη Jumbo το νέο μοντέλο ανάπτυξης και η απόβαση στις χώρες της πρώην ΕΣΣΔ
Tι χάνουν τα ελληνικά νοικοκυριά από τα χαμηλά επιτόκια καταθέσεων (πίνακες)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα