Ελεύθεροι επαγγελματίες: Η στρατηγική επιλογή ασφαλιστικής κατηγορίας και τα βήματα για υψηλότερη σύνταξη

Παράθυρο λίγων ημερών απομένει για περίπου 1,5 εκατ. ελεύθερους επαγγελματίες και αγρότες, οι οποίοι καλούνται να αποφασίσουν αν θα παραμείνουν στην ίδια ασφαλιστική κατηγορία ή αν θα ανέβουν «σκαλί», ενισχύοντας τις μελλοντικές τους συνταξιοδοτικές αποδοχές. Η προθεσμία λήγει 31/1 και η επιλογή που θα γίνει τώρα θα συνοδεύει τον ασφαλισμένο για ολόκληρη τη χρονιά, αφήνοντας αποτύπωμα και στο τελικό ύψος της σύνταξης.

Ο λόγος είναι ότι το ποσοστό αναπλήρωσης, το οποίο εξαρτάται από τα συνολικά έτη ασφάλισης, εφαρμόζεται πάνω στη σύνταξη που προκύπτει από το άθροισμα των εισφορών σε όλη τη διάρκεια του εργασιακού βίου. Με απλά λόγια, όσο υψηλότερες είναι οι εισφορές που καταβάλλονται διαχρονικά, τόσο μεγαλύτερη είναι η βάση πάνω στην οποία «χτίζεται» η σύνταξη.

Οι αριθμοί δείχνουν ότι ακόμη και μικρές μεταβολές δεν είναι αμελητέες. Μια αλλαγή ασφαλιστικής κατηγορίας για ένα μόνο έτος επηρεάζει περίπου κατά 1/40 την τελική σύνταξη, ενώ μια συνεχόμενη πενταετία υψηλότερων εισφορών μπορεί να επηρεάσει το τελικό ποσό έως και κατά 1/8. Δηλαδή, η συνέπεια στον χρόνο παίζει μεγαλύτερο ρόλο από μια αποσπασματική απόφαση.

Ενδεικτικά, αν κάποιος από την κατώτερη κατηγορία του 2026, με μηνιαία εισφορά 180,6 ευρώ για κύρια ασφάλιση, επιλέξει υψηλότερη κατηγορία και καταβάλει 100 ευρώ επιπλέον τον μήνα –δηλαδή 1.200 ευρώ μέσα στο έτος– το ποσό για την κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 280,6 ευρώ, ενώ το συνολικό μηνιαίο κόστος φτάνει περίπου τα 364 ευρώ. Αυτή η διαφορά αυξάνει τον μέσο συντάξιμο μισθό κατά περίπου 9 ευρώ και μεταφράζεται σε ενίσχυση της τελικής σύνταξης κατά 4,5 ευρώ. Το όφελος φαίνεται μικρό σε ετήσια βάση, αλλά πολλαπλασιάζεται όσο επαναλαμβάνεται στον χρόνο.

Η διαδικασία επιλογής

Από τις 10 Δεκεμβρίου 2025 είναι ενεργή η ηλεκτρονική πλατφόρμα του ΕΦΚΑ, μέσω της οποίας οι μη μισθωτοί μπορούν να επιλέξουν κατηγορία για κύρια ασφάλιση, επικουρική και εφάπαξ. Η αίτηση υποβάλλεται ηλεκτρονικά ως δήλωση μεταβολής και αφορά αποκλειστικά το επόμενο έτος.

Η κατηγορία που θα δηλωθεί λαμβάνεται υπόψη στην τελική εκκαθάριση των εισφορών. Για τον λόγο αυτό, μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία επιλογής, «παγώνει» προσωρινά η αποστολή ειδοποιητηρίων, ώστε να ενσωματωθεί σωστά η νέα ασφαλιστική επιλογή χωρίς λάθη ή καθυστερήσεις.

Παρά τις δυνατότητες, η εικόνα παραμένει σχεδόν αμετάβλητη τα τελευταία χρόνια: η συντριπτική πλειονότητα των ελεύθερων επαγγελματιών και αγροτών επιλέγει να παραμείνει στην πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, καθώς προσφέρει το χαμηλότερο μηνιαίο κόστος. Ωστόσο, αυτή η επιλογή κρύβει μακροπρόθεσμο ρίσκο. Με 40 έτη ασφάλισης, οι συντάξεις που προκύπτουν από την κατώτερη κατηγορία δύσκολα υπερβαίνουν τα 800 ευρώ, γεγονός που δημιουργεί προβληματισμό για την επόμενη ημέρα.

Από την 1η Ιανουαρίου 2026, οι εισφορές των μη μισθωτών αυξήθηκαν κατά 2,6%, ποσοστό που αντανακλά την πρόβλεψη πληθωρισμού για το 2025 και έχει ήδη ενσωματωθεί στον κρατικό προϋπολογισμό. Η αύξηση αυτή ανεβάζει το συνολικό μηνιαίο κόστος σε όλες τις κατηγορίες και καθιστά ακόμη πιο κρίσιμη την επιλογή.

Πίνακας νέων μηνιαίων εισφορών για το 2026: