Η υπόθεση που έχει ανοίξει εις βάρος της Meta Platforms για τη φερόμενη αξιοποίηση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης (AI) στην επιλογή εργαζομένων προς απόλυση αναδεικνύει τις σημαντικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι όταν επιχειρούν να προσφύγουν στη Δικαιοσύνη για αντίστοιχες πρακτικές. Παρά τη ραγδαία εξάπλωση της AI στους χώρους εργασίας, οι δικαστικές υποθέσεις που αφορούν πιθανές διακρίσεις παραμένουν ελάχιστες, κυρίως λόγω της αδυναμίας πρόσβασης σε κρίσιμα αποδεικτικά στοιχεία.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι οι περισσότεροι εργαζόμενοι δεν γνωρίζουν με ποιον τρόπο χρησιμοποιούνται τα συστήματα AI στις διαδικασίες αξιολόγησης ή λήψης αποφάσεων. Επιπλέον, πολλοί έχουν ήδη υπογράψει συμφωνίες που τους στερούν το δικαίωμα να προσφύγουν στα δικαστήρια, υποχρεώνοντάς τους να επιλύουν τις εργασιακές διαφορές μέσω ιδιωτικής διαιτησίας (arbitration).
Το βασικό εμπόδιο: Η έλλειψη αποδείξεων
Σε απόφαση που εκδόθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, ο ομοσπονδιακός δικαστής Γουίλιαμ Όρικ αρνήθηκε να εμποδίσει προσωρινά τη Meta από την ολοκλήρωση των απολύσεων 26 εργαζομένων που έχουν καταθέσει αγωγή.
Ο δικαστής υπογράμμισε ότι οι ενάγοντες βρίσκονται αντιμέτωποι με ένα θεμελιώδες πρόβλημα: δεν είχαν πρόσβαση στις εσωτερικές διαδικασίες λήψης αποφάσεων της εταιρείας και, συνεπώς, δεν μπορούν να αποδείξουν με ποιον τρόπο χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Οι εργαζόμενοι υποστηρίζουν ότι επιλέχθηκαν για απόλυση επειδή είχαν αναπηρία ή είχαν κάνει χρήση ιατρικής ή οικογενειακής άδειας, ωστόσο η απουσία άμεσων αποδεικτικών στοιχείων καθιστά ιδιαίτερα δύσκολη τη δικαστική δικαίωσή τους.
Οι συμφωνίες διαιτησίας περιορίζουν τις προσφυγές
Ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο είναι οι συμφωνίες διαιτησίας, οι οποίες δεσμεύουν την πλειονότητα των εργαζομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι συγκεκριμένες συμφωνίες δεν επιτρέπουν στους εργαζομένους να ενώσουν τις υποθέσεις τους σε ομαδική αγωγή (class action), ούτε να οδηγήσουν την υπόθεση ενώπιον ενόρκων ή να διεκδικήσουν μεγάλες αποζημιώσεις μέσω δημόσιας δικαστικής διαδικασίας.
Οι επιχειρήσεις υποστηρίζουν ότι η διαιτησία αποτελεί ταχύτερη και οικονομικότερη διαδικασία από τη δικαστική οδό. Από την άλλη πλευρά, οργανώσεις υπεράσπισης των εργαζομένων θεωρούν ότι το σύστημα ευνοεί τους εργοδότες και αποθαρρύνει την υποβολή καταγγελιών.
Επιπλέον, επειδή η διαδικασία διεξάγεται εμπιστευτικά, στοιχεία που ενδέχεται να αποκαλυφθούν σε μία υπόθεση παραμένουν συνήθως εκτός δημόσιας γνώσης και δεν μπορούν να αξιοποιηθούν από άλλους εργαζομένους.
Όπως επισημαίνουν νομικοί που εκπροσωπούν εργαζομένους, ακόμη και αν αποδειχθεί ότι ένα σύστημα AI παράγει διακριτικά αποτελέσματα, οι υπόλοιποι εργαζόμενοι δεν έχουν τρόπο να ενημερωθούν ή να αξιοποιήσουν αυτά τα ευρήματα στις δικές τους υποθέσεις.
Η υπόθεση της Workday αποτελεί εξαίρεση
Μία από τις ελάχιστες μεγάλες υποθέσεις που έχουν φτάσει στη Δικαιοσύνη αφορά την Workday, η οποία κατηγορείται ότι το λογισμικό διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού που διαθέτει απέκλειε παράνομα υποψηφίους εργασίας με βάση τη φυλή, την ηλικία ή την αναπηρία.
Στην περίπτωση αυτή, οι συμφωνίες διαιτησίας δεν αποτελούν εμπόδιο, καθώς οι υποψήφιοι δεν είχαν συμβατική σχέση με την εταιρεία. Η Workday, πάντως, απορρίπτει τις σχετικές κατηγορίες.
Οι εργαζόμενοι ζητούν προσωρινή προστασία
Οι συμφωνίες που είχαν υπογράψει οι εργαζόμενοι της Meta προβλέπουν μία περιορισμένη εξαίρεση, η οποία επιτρέπει την προσφυγή στα δικαστήρια μόνο για την έκδοση προσωρινών ασφαλιστικών μέτρων όταν υπάρχει κίνδυνος ανεπανόρθωτης βλάβης.
Η εξαίρεση αυτή χρησιμοποιείται συνήθως σε υποθέσεις που αφορούν εμπορικά μυστικά ή παράνομη προσέγγιση πελατών και εργαζομένων και όχι σε απολύσεις προσωπικού.
Ο δικαστής Όρικ απέρριψε το αίτημα προσωρινής διαταγής που θα εμπόδιζε τη Meta να ολοκληρώσει τις απολύσεις. Ωστόσο, δεν έχει ακόμη αποφασίσει εάν θα εκδώσει προσωρινή ασφαλιστική απόφαση (preliminary injunction), η οποία θα μπορούσε να οδηγήσει στην προσωρινή επιστροφή των εργαζομένων στις θέσεις τους έως ότου ολοκληρωθούν οι διαδικασίες διαιτησίας.
Ο ίδιος άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο να αναθεωρήσει τη στάση του, εφόσον παρουσιαστούν νέα στοιχεία σχετικά με τον τρόπο και τον βαθμό στον οποίο χρησιμοποιήθηκε η τεχνητή νοημοσύνη.
Η επόμενη ακροαματική διαδικασία έχει προγραμματιστεί για τις 24 Αυγούστου, ενώ η απόφαση θα μπορεί να προσβληθεί με έφεση.
Τι καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι
Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η Meta αξιοποίησε εργαλεία AI για να επιλέξει ποιες θέσεις εργασίας θα καταργηθούν.
Σύμφωνα με την αγωγή, τα συστήματα αυτά αξιολογούσαν μεταξύ άλλων την παραγωγικότητα των εργαζομένων και τη χρήση AI tokens, δηλαδή δείκτη που αποτυπώνει πόσο συχνά χρησιμοποιούνται εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Οι εργαζόμενοι ισχυρίζονται ότι αυτό έθεσε σε μειονεκτική θέση όσους απουσίαζαν λόγω προβλημάτων υγείας ή οικογενειακών υποχρεώσεων.
Παράλληλα, αναφέρουν ότι η εταιρεία έκανε χρήση πολλών εσωτερικών συστημάτων υποβοηθούμενων από AI, μεταξύ των οποίων του βοηθού μεγάλου γλωσσικού μοντέλου Metamate, ενός εσωτερικού συστήματος γνώσης που χαρακτηρίζεται ως «δεύτερος εγκέφαλος», αλλά και ενός δείκτη παραγωγικότητας που προέκυπτε από την ανάλυση πληκτρολογήσεων, περιεχομένου οθόνης, ηλεκτρονικών μηνυμάτων και ιστορικού περιήγησης.
Η θέση της Meta
Η Meta απορρίπτει κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς των εργαζομένων.
Στα δικόγραφα και στις δημόσιες τοποθετήσεις της υποστηρίζει ότι όλες οι αποφάσεις για τις περίπου 8.000 απολύσεις που ανακοινώθηκαν νωρίτερα μέσα στη χρονιά ελήφθησαν αποκλειστικά από ανθρώπους και όχι από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης.
Η εταιρεία αρνείται επίσης ότι η χρήση εργαλείων AI αποτέλεσε κριτήριο είτε για την επιλογή εργαζομένων προς απόλυση είτε για την αξιολόγηση της απόδοσής τους.
Ο δικαστής επισήμανε ότι, με βάση τα στοιχεία που έχουν μέχρι στιγμής προσκομιστεί, δεν είχε άλλη επιλογή από το να θεωρήσει αξιόπιστους τους ισχυρισμούς της Meta, καθώς οι ενάγοντες δεν μπόρεσαν να παρουσιάσουν αποδείξεις που να τους αντικρούουν.
Οι δικηγόροι των εργαζομένων αναγνώρισαν δημόσια ότι η συγκέντρωση αποδεικτικών στοιχείων αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση της υπόθεσης και απηύθυναν έκκληση σε νυν και πρώην εργαζομένους της Meta να επικοινωνήσουν μαζί τους, εφόσον γνωρίζουν πώς χρησιμοποιήθηκαν τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης κατά τη διαδικασία επιλογής των απολύσεων.
Όπως υποστηρίζουν, σχεδόν όλες οι κρίσιμες πληροφορίες βρίσκονται αποκλειστικά στην κατοχή της εταιρείας.
Διαβάστε ακόμη
Τα νέα δάνεια, μεγάλο στοίχημα για τις ελληνικές τράπεζες (πίνακας)
Ισπανία: Οι τράπεζες λανσάρουν το Bizum Pay για να «σπάσουν» την κυριαρχία Visa και Mastercard
Συναγερμός στην OpenAI: Μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης χάκαραν τη Hugging Face στις δοκιμές (tweet)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα