Η Αριστερά μεταμορφώνεται για ακόμη μία φορά. Μόνο που τώρα η συζήτηση δεν περιστρέφεται πρωτίστως γύρω από την αναδιανομή εισοδήματος, την κλιματική κρίση ή τη συμμετοχή των εργαζομένων στη λήψη επιχειρηματικών αποφάσεων. Στο επίκεντρο βρίσκονται πλέον τα ενοίκια που απορροφούν μεγάλο μέρος του εισοδήματος, οι λογαριασμοί που διογκώνονται διαρκώς και οι θέσεις εργασίας που απειλούνται από την επέλαση της τεχνητής νοημοσύνης.
Σε άρθρο του, ο Economist καταγράφει την εμφάνιση ενός νέου πολιτικού ρεύματος που χαρακτηρίζει ως «σοσιαλισμό της Gen Z». Πρόκειται για μια τάση που τροφοδοτείται από τη δυσαρέσκεια για το αυξανόμενο κόστος ζωής και από την πεποίθηση ότι οι κυβερνήσεις δίνουν μεγαλύτερη βαρύτητα στις διεθνείς εντάσεις και τη γεωπολιτική παρά στα καθημερινά προβλήματα των πολιτών.
Ο Economist επισημαίνει ότι κάθε ιστορική περίοδος παράγει τη δική της μορφή σοσιαλισμού.
Στα χρόνια που ακολούθησαν τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, η ευρωπαϊκή σοσιαλδημοκρατία στηρίχθηκε στα ισχυρά εργατικά συνδικάτα και στη βιομηχανική εργατική τάξη, επιδιώκοντας να εξισορροπήσει τον καπιταλισμό μέσα από κρατικές παρεμβάσεις και αναδιανομή πόρων.
Μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008 αναδείχθηκε ο λεγόμενος «σοσιαλισμός των millennials», με έμφαση στα συνεταιριστικά σχήματα, στη συμμετοχή των εργαζομένων στη διοίκηση και στις πράσινες επενδύσεις.
Σήμερα, ωστόσο, οι νεότερες γενιές αριστερών πολιτικών φαίνεται να κινούνται σε διαφορετική κατεύθυνση. Η προτεραιότητα δεν είναι πλέον η πράσινη μετάβαση αλλά η άμεση μείωση της οικονομικής πίεσης στα νοικοκυριά. Και αυτό ενισχύει τη δημοφιλία τους.
Τα πρόσωπα της νέας τάσης
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, ο δήμαρχος της Νέας Υόρκης Ζόραν Μαμντάνι θεωρείται από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτής της πολιτικής κατεύθυνσης.
Προτείνει πάγωμα των ενοικίων για κατοικίες που υπάγονται σε καθεστώς ελεγχόμενης μίσθωσης, ίδρυση δημοτικών καταστημάτων τροφίμων με χαμηλό κόστος και καθολική δωρεάν φροντίδα για παιδιά έως πέντε ετών.
Στον Καναδά, ο νέος επικεφαλής του NDP, Έιβι Λιούις, εισηγείται τη δημιουργία κρατικών δικτύων διάθεσης τροφίμων σε εθνικό επίπεδο. Στη Βρετανία, ο Ζακ Πολάνσκι και οι Πράσινοι προωθούν ελέγχους στα ενοίκια και δωρεάν μεταφορές για τη νεολαία.
Στη Γερμανία, το Die Linke καταγράφει τις καλύτερες επιδόσεις του εδώ και αρκετά χρόνια, ενώ στη Γαλλία ο Ζαν-Λικ Μελανσόν εξετάζει το ενδεχόμενο νέας διεκδίκησης της προεδρίας.
Κατά τον Economist, το κοινό στοιχείο όλων αυτών των πολιτικών προτάσεων είναι η δέσμευση ότι το κράτος μπορεί να περιορίσει το βάρος του κόστους ζωής.
Η άνοδος αυτού του πολιτικού ρεύματος δεν ερμηνεύεται εύκολα από τα επίσημα οικονομικά δεδομένα, σημειώνει το περιοδικό. Στις περισσότερες ανεπτυγμένες χώρες η ανεργία κινείται κοντά σε ιστορικά χαμηλά, τα πραγματικά εισοδήματα έχουν ενισχυθεί και οι χρηματιστηριακές αγορές καταρρίπτουν διαδοχικά ρεκόρ.
Παρ’ όλα αυτά, έχει διαμορφωθεί ένα έντονο χάσμα ανάμεσα στην εικόνα που παρουσιάζουν οι οικονομικοί δείκτες και στην πραγματικότητα που βιώνουν οι πολίτες. Τα πανάκριβα ενοίκια, το αυξημένο κόστος υπηρεσιών, η δυσκολία πρόσβασης στη στέγη και η αβεβαιότητα για το μέλλον καλλιεργούν ένα περιβάλλον απογοήτευσης που ενισχύει νέες πολιτικές αναζητήσεις.
Η τεχνητή νοημοσύνη ως νέος αντίπαλος
Σημαντικό παράγοντα αποτελεί επίσης η τεχνητή νοημοσύνη.
Η νέα Αριστερά υποστηρίζει ότι η ΑΙ μπορεί να οδηγήσει σε ακόμη μεγαλύτερη συγκέντρωση ισχύος και πλούτου στους μεγάλους τεχνολογικούς ομίλους, ενώ ταυτόχρονα ενδέχεται να απειλήσει εκατομμύρια θέσεις εργασίας.
Δημοσκοπήσεις που παραθέτει ο Economist δείχνουν ότι περισσότεροι από έξι στους δέκα πολίτες σε ΗΠΑ, Βρετανία και Καναδά αντιμετωπίζουν με επιφύλαξη την εξάπλωση της τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, η πλειονότητα των νεότερων Αμερικανών θεωρεί ότι η τεχνολογία αυτή μπορεί να περιορίσει τις επαγγελματικές της δυνατότητες.
Για τον λόγο αυτό, αρκετοί νέοι αριστεροί πολιτικοί ζητούν ενισχυμένη προστασία των εργαζομένων, περιορισμούς στην επέκταση των κέντρων δεδομένων και εγγυήσεις απασχόλησης για όσους επηρεαστούν από τις αλλαγές που φέρνει η ΑΙ.
Λιγότερες πολιτισμικές συγκρούσεις, περισσότερη οικονομία
Σύμφωνα με τον Economist, το πιο αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό αυτού του νέου κινήματος είναι η απομάκρυνσή του από πολλές παραδοσιακές πολιτισμικές αντιπαραθέσεις της προοδευτικής παράταξης.
Οι αναφορές σε ζητήματα όπως η διαφορετικότητα, η συμπερίληψη ή ο λεγόμενος «δομικός ρατσισμός» εμφανίζονται αισθητά περιορισμένες. Ακόμη και η κλιματική κρίση δεν βρίσκεται πλέον στην πρώτη γραμμή.
Αντίθετα, το μήνυμα που προβάλλεται είναι απλό και άμεσα κατανοητό: χαμηλότερα ενοίκια, φθηνότερες μετακινήσεις, δωρεάν παιδικοί σταθμοί, προστασία της εργασίας και υψηλότερη φορολόγηση των υπερπλούσιων.
Γιατί κερδίζει έδαφος
Το βρετανικό περιοδικό αντιμετωπίζει με επιφυλακτικότητα αρκετές από αυτές τις προτάσεις.
Υποστηρίζει ότι οι παρεμβάσεις στα ενοίκια συχνά λειτουργούν αποτρεπτικά για τις επενδύσεις στην κατοικία, μειώνοντας τελικά την προσφορά και πιέζοντας περαιτέρω τις τιμές προς τα πάνω. Παράλληλα, επισημαίνει ότι η αυξημένη φορολόγηση των πολύ εύπορων πολιτών δεν επαρκεί για τη χρηματοδότηση τόσο εκτεταμένων παροχών και ενδέχεται να προκαλέσει μεταφορά κεφαλαίων στο εξωτερικό.
Παρ’ όλα αυτά, ο Economist αναγνωρίζει ότι η επιρροή του «σοσιαλισμού της Gen Z» ενδέχεται να συνεχίσει να διευρύνεται. Και αυτό επειδή οι βασικές του ιδέες δεν περιορίζονται πλέον στους κόλπους της παραδοσιακής Αριστεράς.
Πολλές από τις προτάσεις του υιοθετούνται ήδη, με διαφορετικές παραλλαγές, από κεντρώους και συντηρητικούς πολιτικούς που αναζητούν λύσεις απέναντι στο αυξανόμενο κόστος ζωής και στις ανατροπές που προκαλεί η τεχνητή νοημοσύνη.
Διαβάστε ακόμη
FT: Σχέδιο της Κομισιόν για χαλάρωση των κανόνων για τις ευρωπαϊκές τράπεζες
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα