Για πολλά χρόνια, ένας από τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους για έναν νέο εργαζόμενο να αποκτήσει σημαντική περιουσία ήταν να ενταχθεί στα πρώτα στάδια μιας start up, αποδεχόμενος χαμηλότερες αποδοχές με αντάλλαγμα μετοχές που θα μπορούσαν να αποκτήσουν μεγάλη αξία στο μέλλον. Σήμερα, όμως, αυτή η διαδρομή προς τον πλούτο γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.
Σύμφωνα με στοιχεία της εταιρείας διαχείρισης μετοχών altshare, το ποσοστό των χορηγήσεων μετοχών που κατευθύνεται σε εργαζόμενους κάτω των 30 ετών έχει υποχωρήσει από περίπου 8% σε μόλις 3% μέσα σε λίγα χρόνια. Η ανάλυση βασίζεται σε περίπου 3.000 ιδιωτικές εταιρείες και 120.000 μετόχους, ενώ τα συμπεράσματα συμβαδίζουν με ευρύτερες ακαδημαϊκές έρευνες για την αγορά εργασίας.
Η μείωση αυτή αντανακλά μια συνολικότερη αλλαγή στο οικοσύστημα των start ups. Οι εταιρείες προσλαμβάνουν λιγότερους νέους εργαζόμενους, τα κεφάλαια επιχειρηματικών συμμετοχών συγκεντρώνονται κυρίως σε εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και κυβερνοασφάλειας, ενώ ολοένα περισσότερες επιχειρήσεις ιδρύονται από έναν μόνο επιχειρηματία. Ως αποτέλεσμα, οι μετοχές μοιράζονται σε λιγότερα άτομα.
Ο ιδρυτής και διευθύνων σύμβουλος της altshare, Ρόνεν Σόλομον, επισημαίνει ότι οι νέοι δεν αποκλείονται συνειδητά από τα μετοχικά κίνητρα. Το πρόβλημα, όπως λέει, είναι ότι προσλαμβάνονται πλέον πολύ λιγότερο συχνά σε θέσεις που συνοδεύονται από συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο.
Οι ομάδες των start ups είναι πλέον μικρότερες, πραγματοποιούν λιγότερες προσλήψεις και, κατ’ επέκταση, λιγότεροι εργαζόμενοι αποκτούν μετοχικό ποσοστό.
Η AI αλλάζει την αγορά εργασίας
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από ακαδημαϊκές μελέτες. Ερευνητές του Digital Economy Lab του Πανεπιστημίου Στάνφορντ, με επικεφαλής τον Έρικ Μπρίνγιολφσον, ανέλυσαν στοιχεία μισθοδοσίας εκατομμυρίων εργαζομένων στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η μελέτη τους έδειξε ότι, μετά τη μαζική εξάπλωση της γενετικής τεχνητής νοημοσύνης, η απασχόληση εργαζομένων ηλικίας 22 έως 25 ετών στα επαγγέλματα με τη μεγαλύτερη έκθεση στην AI μειώθηκε κατά 13% σε σχέση με τους μεγαλύτερους συναδέλφους τους. Αντίθετα, στις ίδιες κατηγορίες επαγγελμάτων, η απασχόληση εργαζομένων άνω των 30 ετών αυξήθηκε κατά 6% έως 12%.
Μεταξύ των κλάδων που επηρεάστηκαν περισσότερο ήταν η ανάπτυξη λογισμικού και η υποστήριξη πελατών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, όταν περιορίζονται οι προσλήψεις νέων σε αυτούς τους τομείς, περιορίζεται ταυτόχρονα και η πρόσβασή τους στα μετοχικά κίνητρα που παραδοσιακά συνόδευαν αυτές τις θέσεις εργασίας.
Τα χρήματα κατευθύνονται στην τεχνητή νοημοσύνη
Την ίδια στιγμή, η χρηματοδότηση από τα venture capital συγκεντρώνεται όλο και περισσότερο γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη.
Σύμφωνα με στοιχεία της Carta, περισσότερο από το 60% των κεφαλαίων που αντλήθηκαν μέσω της πλατφόρμας της το πρώτο τρίμηνο του 2026 κατευθύνθηκε σε εταιρείες AI, το υψηλότερο ποσοστό που έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα.
Οι αποτιμήσεις ακολουθούν την ίδια πορεία. Μια εταιρεία που αναπτύσσει βασικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης αποτιμάται κατά μέσο όρο στα 300 εκατ. δολάρια στον πρώτο μεγάλο γύρο χρηματοδότησης (Series A), έναντι περίπου 55 εκατ. δολαρίων για επιχειρήσεις αντίστοιχου σταδίου σε άλλους κλάδους.
Παράλληλα, οι αποτιμήσεις των start ups συνολικά κινούνται ανοδικά. Η μέση αποτίμηση σε γύρο Series A έφτασε τα 78,7 εκατ. δολάρια στα τέλη του 2025, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 37%.
Ο Σόλομον, πάντως, επισημαίνει ότι οι υψηλές αποτιμήσεις δεν συνεπάγονται απαραίτητα υψηλότερες αποδόσεις για τους επενδυτές. Όσο ακριβότερη είναι η είσοδος σε μια εταιρεία, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η μελλοντική της ανάπτυξη ώστε να δικαιολογηθεί η επένδυση.
Περισσότεροι μοναχικοί ιδρυτές, λιγότεροι μέτοχοι
Αλλαγές παρατηρούνται και στον τρόπο δημιουργίας των νέων επιχειρήσεων.
Σύμφωνα με την altshare, το ποσοστό των start ups που ιδρύονται από ένα μόνο άτομο αυξήθηκε περίπου στο 25% το 2025, από περίπου 12% το 2021. Αντίστοιχη τάση καταγράφει και η Carta, η οποία διαπιστώνει ότι οι μεμονωμένοι ιδρυτές αποτελούσαν περίπου το 35% των νέων start ups το 2024, σχεδόν διπλάσιο ποσοστό σε σχέση με το 2017.
Οι ιδρυτές διατηρούν επίσης μεγαλύτερο ποσοστό στις εταιρείες τους. Το ποσοστό μετοχών που παραχωρείται σε νέους επενδυτές σε κάθε γύρο χρηματοδότησης έχει περιοριστεί.
Το αποτέλεσμα είναι ότι ολοένα λιγότεροι εργαζόμενοι αποκτούν συμμετοχή στο μετοχικό κεφάλαιο των εταιρειών.
Είναι αποκλειστικά ευθύνη της AI;
Το κατά πόσο αυτή η εξέλιξη οφείλεται αποκλειστικά στην τεχνητή νοημοσύνη εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.
Ο επικεφαλής οικονομολόγος της Apollo Global Management, Τόρστεν Σλοκ, υποστηρίζει ότι οι λιγότερες προσλήψεις σε θέσεις αρχικού επιπέδου αντανακλούν κυρίως μια πιο συγκρατημένη αγορά εργασίας και όχι απαραίτητα την αυτοματοποίηση μέσω AI.
Οι ερευνητές του Στάνφορντ, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι ακόμη και όταν αφαιρείται από την ανάλυση ο τεχνολογικός κλάδος ή λαμβάνονται υπόψη παράγοντες όπως τα επιτόκια, τα συμπεράσματα παραμένουν ουσιαστικά τα ίδια. Επεκτείνοντας μάλιστα τα στοιχεία έως το 2026, διαπίστωσαν ότι η τάση δεν έχει αντιστραφεί.
Ο Σόλομον εκτιμά ότι η πραγματικότητα βρίσκεται κάπου στη μέση. Όπως αναφέρει, τα διαθέσιμα δεδομένα δεν μπορούν να αποδείξουν άμεση σχέση αιτίου και αποτελέσματος, αποτυπώνουν όμως ξεκάθαρα την εμπιστοσύνη των επενδυτών και τον τρόπο με τον οποίο αυτή κατανέμεται στην αγορά.
Παράλληλα, οι δημόσιες εγγραφές και οι εξαγορές εταιρειών αρχίζουν να ανακάμπτουν μετά από αρκετά χρόνια στασιμότητας. Το πρώτο τρίμηνο του 2026 πραγματοποιήθηκαν 34 αρχικές δημόσιες προσφορές από εταιρείες που παρακολουθεί η Carta, αντλώντας σχεδόν 10 δισ. δολάρια, ενώ οι χρηματοδοτικοί γύροι με χαμηλότερη αποτίμηση περιορίστηκαν σε επίπεδα κάτω του 12%.
Ωστόσο, τα οφέλη αυτής της ανάκαμψης κατανέμονται πλέον διαφορετικά. Οι μέτοχοι είναι λιγότεροι, κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας και οι νεότεροι εργαζόμενοι συμμετέχουν πολύ πιο σπάνια στη δημιουργία του πλούτου που παράγουν οι σύγχρονες start ups.
Διαβάστε ακόμη
Η χρυσή χρονιά της Wall Street: Το trading εκτοξεύει τα κέρδη των τραπεζικών κολοσσών (γράφημα)
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα