Πώς συσχετίζονται οι οικονομικές πορείες Ελλάδας –Τουρκίας

Άρθρο του Mάνου Ξιώνη
Συμβούλου και μέλους Δ.Σ ελληνικών και διεθνών εταιρειών

Συσχετίζονται τελικά οι πορείες της Ελληνικής ιστορίας με την Τουρκική σε ότι έχει σχέση με την οικονομική τους εξέλιξη;

1893( Πτώση ↓)  “Δυστυχώς επτωχεύσαμεν” αναφωνούσε ο Χαρίλαος Τρικούπης μες στην Ελληνική Βουλή 

1896 (Άνοδος ↑) Η πτωχευμένη μικρή Ελλάς διοργανώνει με την βοήθεια των εθνικών ευεργετών τους πρώτους Ολυμπιακούς αγώνες και ο μεγαλοϊδεατισμός ξαναγεννιέται .

1897-98 (Πτώση ↓) Ήττα  της Ελλάδας στον ελληνοτουρκικό πόλεμο που ξεκινά σε μια αμετροεπή αναβίωση του ελληνικού μεγαλοϊδεατισμού  μετά την επιτυχία των Ολυμπιακών Αγώνων και Υπαγωγή της Ελλάδας στον Διεθνή Οικονομικό Έλεγχο μόλις ένα χρόνο αργότερα συνεπεία της χρεωκοπίας αλλά και της ήττας στην προηγούμενη Ελληνοτουρκική σύρραξη

1912-13 (Άνοδος ↑) Α’ Βαλκανικός Πόλεμος. Ήττα της Τουρκίας και νίκη της Ελλάδας που διπλασίασε τα Εδάφη της ενώ η πάλαι ποτέ κραταιά Οθωμανική αυτοκρατορία έπνεε τα λοίσθια.

1919 (Άνοδος ↑) Απόβαση του Ελληνικού στρατού στην Μικρά Ασία και διάλυση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας .

1922-23 (Πτώση↓) Μικρασιατική καταστροφή και ξεριζωμός του ελληνικού στοιχείου από την Μικρασία και Ίδρυση του σύγχρονου Τουρκικού κεμαλικού κράτους ένα χρόνο αργότερα.

Ας δούμε λοιπόν πως πορείες των οικονομιών Ελλάδας- Τουρκίας ακολουθούν ακριβώς αντίστροφη πορεία στον 21ο αιώνα αλλά επαναλαμβάνοντας με μαθηματική ακρίβεια το μοντέλο “αντιστροφής κίνησης”  για τις δύο χώρες όπως ακριβώς συνέβη και στον 19ο αλλά και στις αρχές του 20ου αιώνα.

2001 (Άνοδος Ελλάδας ↑ Πτώση Τουρκίας↓)  Πτώχευση της Τουρκίας υπαγωγή στο ΔΝΤ και κατάρρευση του 80χρονου κεμαλικού καθεστώτος την ίδια ώρα που η χώρα μας ζούσε το “όραμα της ισχυρής Ελλάδας” της ΟΝΕ και των Ολυμπιακών αγώνων και του πανευρωπαϊκού ρεκόρ ετησίας ανάπτυξης του ΑΕΠ.

2010 (Άνοδος Τουρκίας ↑ Πτώση Ελλάδας↓)  Οικονομική κρίση και συγκεκαλυμμένη πτώχευση της Ελλάδας (Ηaircut Ελληνικών ομολόγων)  την ίδια περίοδο που οι γείτονες ζουν  το όραμα της ισχυρής Τουρκίας συνεπαρμένοι από το δεκαετές Οικονομικό Θαύμα της ραγδαίας ανάπτυξης της περιόδου Ερντογάν (2002-)

Το 2013 η ταλαιπωρημένη από τα μνημονικά πειράματα Ελλάδα της κρίσης ξαφνικά ζει το δικό της turnaround story που πολλοί βιαστικά βαφτίζουν ακόμα κι Ευρωπαϊκό “success story”  κι ενώ η πολιτικοοικονομική αστάθεια υποχωρεί στην ελληνική άκρη του Αιγαίου ανεβαίνει επικίνδυνα στην Τουρκική πλευρά κλονίζοντας την αψεγάδιαστη ως τώρα διεθνή εικόνα της μονοκρατορίας Ερντογάν.

Τραγική ειρωνεία η επανάληψη της ιστορίας;
Θα συνεχιστεί η “αντίστροφη κίνηση” των 2 χωρών στο άμεσο μέλλον;

Οι παράλληλοι δρόμοι των δυο χωρών μοιάζουν με συγκοινωνούντα δοχεία που όταν ανεβαίνει η στάθμη στο ένα κατεβαίνει στο άλλο κι αντιστρόφως. Ελλάδα-Τουρκία προσομοιάζουν με ένα διαχρονικό διπολικό σύστημα άμεσα διασυνδεδεμένο, με αντιστρόφως αλληλοσχετιζόμενους πόλους.

Μια επαναλαμβανόμενη κυκλική διαδικασία διαδοχικής ανόδου και πτώσης διακρίνει καθένα από τους 2 πόλους λες κι ένα αόρατο χέρι φροντίζει πάντα όταν αποδυναμώνεται ο ένας πόλος να δυναμώνει ο  άλλος αλλά ποτέ τόσο πολύ ώστε να κινδυνεύει να διαταραχτεί  η συνολική μακροχρόνια ισορροπία του συστήματος.

Η ιστορία διδάσκει ό,τι και η λαϊκή σοφία.
“Μην χαίρεσαι ποτέ όταν καίγεται το σπίτι του γείτονα. Οι φλόγες δεν αργούν να φτάσουν και στο δικό σου”. Η ήττα της Ελλάδας στον πόλεμο του 97 ακολουθήθηκε από ήττα της Τουρκίας λίγα χρόνια μετά στον Α’ Βαλκανικό πόλεμο. Την οικονομική κατάρρευση της Τουρκίας το 2001 ακολούθησε η Ελλάδα το 2010.

Φυσικά το σημερινό οικονομικό θαύμα της Τουρκίας  δεν βασίζεται σε “χίμαιρες” με δανεικά όπως η ελληνική παραίσθηση της ισχυρής Ελλάδας  των …Εργολάβων αλλά έχει στέρεα παραγωγική κι εξαγωγική  βάση και δεν φαίνεται να  κινδυνεύει από μερικές  αναταραχές.

Η Τουρκική οικονομία υπερτριπλασίασε τα βασικά της μεγέθη όπως το ΑΕΠ  (236 δις το 2002,  786 δις το 2012) βασισμένη σε μια ριζική δομική αναδιάρθρωση ξεκινώντας από το τραπεζικό σύστημα κι  ανοίγοντας την κλειστή οικονομία της  στους διεθνείς επενδυτές (υπερδεκαπλασιασμός Άμεσων Ξένων Επενδύσεων – F.D.Ι  μέσα σε 10 χρόνια)

Οι πρόσφατες αναβαθμίσεις των διεθνών οίκων αξιολόγησης έχουν απομακρύνει κάθε sovereign credit risk και οι αισιόδοξες εκτιμήσεις τους για την Τουρκική οικονομία δεν ανατρέπονται στο ορατό μέλλον. Ελάχιστες χώρες διαθέτουν ηγέτη επιπέδου Ερντογάν και οικονομικό εγκέφαλο σαν τον Κεμάλ Ντερβίς.

Ωστόσο η ιστορική εμπειρία διδάσκει πως εύκολα ανατρέπονται εσωτερικές ισορροπίες προκειμένου η συσχετισμός δυνάμεων να μην αποβαίνει δραματικά υπέρ του ενός πόλου και κατά του άλλου.  Εθνικιστικές εξάρσεις, υπεραισιοδοξίες, ηγεμονικοί μεγαλοϊδεατισμοί έχουν τιμωρηθεί σκληρά τόσο στην μία όσο και στην άλλη πλευρά του Αιγαίου στην διάρκεια των αιώνων.

Το ίδιο σκληρά έχουν διαψευστεί οι καταστροφολόγοι της μιας η της άλλης πλευράς καθώς καμία  κρίση στην Ελλάδα η στην Τουρκία δεν έφερε ποτέ  την οριστική  καταστροφή αντιθέτως πάντα οδηγούσε  σε ανατροπή του παλιού και δημιουργία νέου καθεστώτος αλλά και οικονομικής αναγέννησης στην πλευρά που δοκιμαζόταν από την κρίση.

Αργά η γρήγορα η ευστάθεια  πάντα επανερχόταν στο διπολικό σύστημα. Η σύγκριση του ΑΕΠ Ελλάδος και Τουρκίας δείχνει την εξέλιξη του συσχετισμού  οικονομικής ισχύος κατά τις τελευταία δεκαετία. Το 2002, το ελληνικό ΑΕΠ ανερχόταν στο 62,9% του αντίστοιχου τουρκικού το 2007 στο 47,1% και το 2010 στο 41% σύμφωνα με στοιχεία της Παγκόσμιας Τράπεζας Φυσικά η ψαλλίδα άνοιξε ακόμα περισσότερο τα 3 τελευταία χρόνια όπου η Τουρκία βρισκόταν σε  ιλιγγιώδη ανάπτυξη ενώ η Ελλάδα στην μεγαλύτερη κρίση της σύγχρονης ιστορίας της κι είναι ευνόητο ότι τα σημερινά οικονομικά στοιχεία δεν επιδέχονται καν συγκρίσεως ανατρέποντας κάθε έννοια ισορροπίας .

Τι μπορεί να συμβεί προκειμένου να επανέλθει η κλονισμένη ισορροπία; Να ανέβει  το ΑΕΠ της Ελλάδας; Να πέσει το ΑΕΠ της Τουρκίας;

Άνοδος διαφαίνεται με το κιάλι για τον επόμενο χρόνο για το ΑΕΠ της Ελλάδας ακόμα και για τους πιο αισιόδοξους αναλυτές ενώ οι περισσότεροι διεθνείς οργανισμοί αμφισβητούν έστω κι αυτήν την πιθανότητα.

Πολλοί αναλυτές μιλούν για επερχόμενη οικονομική  κρίση  στην Τουρκία ως λογική διόρθωση μιας ξέφρενης ανοδικής πορείας. Ακόμα κι αν επαληθευτεί (πέρα από τα τωρινά επιστημονικά δεδομένα) το πιο ακραίο worst case scenario για την Τουρκία και ω του θαύματος το πιο απίθανα αισιόδοξο turnaround story για την Ελλάδα σε βάθος πενταετίας πάλι δεν μπορεί να επανέλθει η διαχρονική ισορροπία οικονομικής και κατά συνέπεια γεωστρατηγικής ισχύος.

Έστω κι αν αντιεπιστημονικά υποθέσουμε ότι η ελληνική μνημονική καταστροφή λαμβάνει χώρα με τον ίδιο τρόπο στην Τουρκία (που ασκεί την δική της ανεξάρτητη νομισματική πολιτική σε αντίθεση με την Ελλάδα) και παρατηρείται λόγου χάρη μια αντίστοιχη με την ελληνική μείωση του ΑΕΠ κατά 25%. Μια οικονομία όπως η Τουρκική  (18η στον κόσμο) των 800 δισ. δολαρίων το πολύ να συρρικνωθεί στα 600 δισ. πάλι δυσανάλογα μεγαλύτερη από την Ελληνική.

Δύσκολα θα βρει κανείς έναν Έλληνα που να πιστεύει ότι η σημερινή ελληνική οικονομία της κρίσης μπορεί ταυτόχρονα να αναπτυχθεί με ρυθμούς Τουρκίας και να φτάσει από τα σημερινά επίπεδα των 170 δισ. ευρώ η 220 δισ. δολάρια έστω στα ιστορικά υψηλά του 2009 των 230 δισ. ευρώ ή 300 δισ. δολάρια σε βάθος πενταετίας ή ακόμα σε βάθος δεκαετίας.

Όταν δεν βγαίνει η  άσκηση με τα υφιστάμενα δεδομένα πιο πιθανό είναι να αλλάξουν δραστικά τα δεδομένα. Είτε οι υδρογονάνθρακες και οι δρόμοι της ενέργειας θα αλλάξουν το ρου της ιστορίας είτε γεωπολιτικές μεταβολές είτε και τα δυο μαζί θα οδηγήσουν όχι μόνο το διπολικό σύστημα σε μια νέα συνθήκη ισορροπίας αλλά και τον ευρύτερο χώρο της Νοτιοανατολικής Μεσογείου.

Η ιστορική πρόκληση των καιρών ξεπερνά οποιαδήποτε εθνική στρατηγική και είναι πιο μεγάλη και πιο επίκαιρη από όσο μπορεί να υποθέσει ο κοινός νους.

Ίσως πλησιάζει η ώρα της ιστορικής ευκαιρίας στον Eρντογάν να γράψει το όνομα του με χρυσά γράμματα στην ιστορία. Αν μαζί με το οικονομικό θαύμα, την διαφαινόμενη επίλυση του κουρδικού συμβάλλει στην οριστική ειρηνική διευθέτηση των χρόνιων ελληνοτουρκικών διαφορών και του Κυπριακού τότε κανείς σύγχρονος πολιτικός δεν θα μπορέσει να τον ξεπεράσει στο ορατό μέλλον.

Ένας μεγάλος ηγέτης πάντα παίρνει χωρίς υπεροψία τα μηνύματα που στέλνει η κοινωνία και γνωρίζει πώς να ξεπεράσει μια εσωτερική κρίση με μια ιστορική διεθνή επιτυχία αντί για την χιλιοφορεμένη τακτική της εξαγωγής της εσωτερικής κρίσης με τις συνήθεις εξάρσεις επιθετικότητας προς το εξωτερικό.
Οψόμεθα.