Το σχέδιο των Γερμανών για νέο δάνειο στην Ελλάδα

Του Γιώργου Δημητρομανωλάκη

Αν και ο υπουργός Οικονομικών Γιάννης Στουρνάρας διαμηνύει ότι «η Ελλάδα κινείται εντός του στόχου», οι Γερμανοί πολιτικοί, αφού αποκλείουν νέο «κούρεμα», συζητούν για νέα χρηματοδότηση.

Σχέδιο 230 ημερών το οποίο αναμένεται να ξεδιπλωθεί μετά τις γερμανικές εκλογές και σίγουρα ως το τέλος της ερχόμενης άνοιξης και αφορά στη νέα χρηματοδότηση της Ελλάδας για την τριετία 2104-2016 είναι σαφές πλέον ότι επεξεργάζεται το Βερολίνο, σε συνεργασία με τις Βρυξέλλες. Αν και ο υπουργός Οικονομικών κ. Γιάννης Στουρνάρας τις προηγούμενες ώρες, σύμφωνα με πληροφορίες του «business stories», διεμήνυε προς πάσα κατεύθυνση ότι «η Ελλάδα κινείται εντός του στόχου», διαφορετική φαίνεται να είναι η άποψη του Γερμανού υπουργού Οικονομικών και στελεχών της τρόικας.

Ο κ. Βόλφγκανγκ Σόιμπλε δήλωσε ότι η Ελλάδα θα χρειαστεί και νέα χρηματοδότηση, δημιουργώντας κύμα δυσαρέσκειας στους Γερμανούς φορολογουμένους, καθώς οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σημάδια κόπωσης του εκλογικού σώματος από τα πακέτα διάσωσης της Ελλάδας, αλλά και γενικότερα από τα χρέη του Νότου. Επιπρόσθετα κορυφαίο στέλεχος της τρόικας σε κατ’ ιδίαν συνομιλίες του φαίνεται να υποστηρίζει ότι «η επόμενη αξιολόγηση και οι διαπραγματεύσεις που αρχίζουν σύντομα θα είναι σκληρές, επίπονες και θα φέρουν αποφάσεις και μέτρα ώστε η Ελλάδα να μη χρειαστεί άλλα δανεικά».

Πηγές του ελληνικού υπουργείου Οικονομικών επισημαίνουν ότι «η Ελλάδα θα χρειαστεί περίπου 4,5 δισ. ευρώ το 2014 και 5 δισ. επιπλέον το 2015». Ωστόσο, το ΔΝΤ εκτιμά ότι το μέγεθος της βοήθειας για το 2014 και το 2015 μαζί θα είναι 11,1 δισ. ευρώ.

Και τα δύο ποσά είναι ελάχιστα σε σύγκριση με αυτά του προηγούμενου πακέτου διάσωσης, αλλά οι Ελληνες αξιωματούχοι φοβούνται ότι η Γερμανία και ορισμένοι άλλοι εταίροι της υποφέρουν ήδη από κόπωση όσον αφορά στη βοήθεια και ίσως είναι απρόθυμοι να διαθέσουν επιπλέον κεφάλαια.

Το ΔΝΤ έχει διαμηνύσει σε όλους τους τόνους ότι δεν προτίθεται να βάλει και άλλα κεφάλαια στην ελληνική διάσωση – άρα, προφανώς, αυτά θα προέρχονται από την Ευρωπαϊκή Ενωση.

Οπως επισημαίνουν πηγές της Ε.Ε. και της τρόικας, «το πρόγραμμα φαίνεται να βγαίνει εκτός σχεδιασμού καθώς μπορεί οι δαπάνες να είναι πάνω κάτω υπό έλεγχο, η είσπραξη φόρων όμως υστερεί εξαιτίας καθυστερήσεων στη μεταρρύθμιση της φορολογικής διοίκησης και στη δικαστική δίωξη των φοροφυγάδων».

Επιπρόσθετα, λένε ότι «οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις παραμένουν ατελείς, το σύστημα υγείας έχει υπερβολικές δαπάνες, ενώ η καταναλωτική εμπιστοσύνη είναι χαμηλή ύστερα από σχεδόν έξι χρόνια αδιάκοπης ύφεσης».

Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές που επιθυμούν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους, «το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ο βραδύς ρυθμός ιδιωτικοποιήσεων. Η Ελλάδα δυσκολεύεται να πετύχει τον φετινό στόχο των 1,6 δισ. ευρώ, που ήδη έχει μειωθεί από τον αρχικό των 2,6 δισ. ευρώ, και ίσως να μην ανακτήσει το χαμένο έδαφος τον επόμενο χρόνο. Αν δεν βελτιωθεί θεαματικά το επιχειρηματικό κλίμα, ο τρέχων στόχος των 9 δισ. ευρώ σε αθροιστικά έσοδα έως το 2016 δεν μοιάζει ρεαλιστικός».

Αποκλείει νέα μέτρα το υπουργείο Οικονομικών

Πάντως, σε κάθε περίπτωση, από το ελληνικό υπουργείο Οικονομικών επισημαίνεται ότι «δεν γίνεται κουβέντα για νέα περιοριστικά μέτρα, δηλαδή περικοπές, αλλά στόχευση στις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, τόσο σε αυτές που έχει συμφωνήσει η Ελλάδα στο πλαίσιο του υφιστάμενου μνημονίου όσο και σε νέες που πιθανόν θα προκύψουν μέσα από τις διαπραγματεύσεις».

Ωστόσο, κανείς δεν μπορεί να αποκλείσει ανατροπές στο συγκεκριμένο πεδίο, σε περίπτωση αστοχιών στην επίτευξη των στόχων. Το προληπτικό αυτό πακέτο το θέλουν οι Ευρωπαίοι για την Ελλάδα εκτιμώντας ότι θα λειτουργήσει ως μαξιλάρι στην περίπτωση που η χώρα δεν μπορέσει να βγει στις αγορές το 2014, αντλώντας το σύνολο των κεφαλαίων που θα απαιτηθούν.

Παράλληλα, έχει στόχο να λειτουργήσει υποβοηθητικά στην προσπάθεια να δανειστεί εκ νέου, καθώς εκτιμάται ότι θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των αγορών.

Αξίζει να σημειωθεί ότι το μέλος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας κ. Γεργκ Ασμουσεν ξεκαθάρισε κατά τη διάρκεια της επίσκεψής του στην Αθήνα ότι  η υπόθεση «ελληνικό χρέος» θα ανοίξει από τον Απρίλιο του 2014. Και αυτό γιατί τότε θα μπορεί να διαπιστωθεί αν η Ελλάδα το 2013 έχει επιτύχει πρωτογενές πλεόνασμα, που αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λήψη οποιουδήποτε επιπρόσθετου μέτρου απομείωσης του ελληνικού χρέους.

Η διευκρίνιση αυτή από τον κ. Ασμουσεν έγινε μία μόλις ημέρα μετά τις δηλώσεις του κ. Σόιμπλε για την υιοθέτηση και τρίτου προγράμματος για την Ελλάδα. Ο ίδιος σημείωσε πως η αναφορά του για νέο πρόγραμμα δεν αποτελεί τίποτα το καινούριο και επί της ουσίας παραδέχτηκε ότι η δήλωσή του έγινε για να τερματιστεί η αυξανόμενη φημολογία περί νέου κουρέματος του ελληνικού χρέους.

Μάλιστα, ο εκπρόσωπος Τύπου του γερμανικού υπουργείου Οικονομικών δήλωσε χθες πως «έχουμε φτάσει στη μέση του τρέχοντος προγράμματος. Είναι Αύγουστος του 2013, σίγουρα θα πρέπει να δούμε το 2014 πού βρισκόμαστε, ποιες είναι οι συνθήκες και αν το πρόγραμμα έχει ολοκληρωθεί».

Η ίδια εκτίμηση έγινε και από την καγκελάριο της Γερμανίας κυρία Ανγκελα Μέρκελ. «Δεν μπορώ να πω σήμερα τι ποσό θα είναι αναγκαίο, σε περίπτωση που είναι, παρά μόνο στα μέσα του επόμενου έτους», δήλωσε χθες, καλώντας την Ελλάδα να συνεχίσει τις προσπάθειές της και αποκλείοντας για πολλοστή φορά το ενδεχόμενο να γίνει κούρεμα του ελληνικού χρέους.

Ακόμα, ούτε ο κοινοτικός επίτροπος κ. Ολι Ρεν απέκλεισε το ενδεχόμενο η Ελλάδα να χρειαστεί και τρίτο πρόγραμμα στήριξης. Με δηλώσεις του στη φινλανδική εφημερίδα «Helsingin Sanomat» υποστήριξε παράλληλα ότι μετά την αξιολόγηση της πορείας του προγράμματος στήριξης το φθινόπωρο από την τρόικα «θα επανεξετάσουμε πιθανούς τρόπους για τη συνέχιση και τη χρηματοδότηση του προγράμματος στήριξης της Ελλάδας. Για παράδειγμα, η βιωσιμότητα του χρέους μπορεί να βελτιωθεί με την παράταση του χρόνου αποπληρωμής».

Τα ανοιχτά μέτωπα της κυβέρνησης μέχρι τη νέα έλευση των τροϊκανών

Η δόση του 1 δισ. που υπολογίζεται να εκταμιευτεί τον Οκτώβριο, οι μνημονιακές υποχρεώσεις της χώρας και τα σενάρια για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους

Ανοιχτά μέτωπα, στα οποία καλείται να έχει βρει λύσεις έως την ημέρα που καταφτάνει το κλιμάκιο της τρόικας, περί τα τέλη Σεπτεμβρίου (πιθανότατα την επομένη των γερμανικών εκλογών), έχει για μία ακόμα φορά η κυβέρνηση.

Το ποσό της δόσης που υπολογίζεται να εκταμιευτεί τον Οκτώβριο ανέρχεται στο 1 δισ. ευρώ, όμως είναι σαφές ότι οι συζητήσεις μεταξύ των δύο πλευρών θα εστιαστούν στη διαμόρφωση σεναρίων για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους και στο νέο επικαιροποιημένο Μεσοπρόθεσμο Πρόγραμμα 2014-2017, στο οποίο θα πρέπει να προσδιορίζονται τα νέα δημοσιονομικά μέτρα της περιόδου 2015-2016, συνολικού ύψους πέριξ των 4 δισ. ευρώ.

Επιπρόσθετα, στο οικονομικό επιτελείο -εκτός από τις μνημονιακές υποχρεώσεις (μετατάξεις, ελλείμματα στον ΕΟΠΥΥ, ιδιωτικοποιήσεις, Δημόσιο, ανεργία νέων, απολύσεις ιδιωτικού τομέα, απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων, εφαρμογή δημοσιονομικών μέτρων, εξορθολογισμός των αμυντικών δαπανών, μείωση γραφειοκρατίας, φόρος περιουσίας και τράπεζες)- θέλουν θα επιδιώξουν και μια σειρά από αλλαγές σε παλιότερες συμφωνίες, οι οποίες όμως δεν είναι καθόλου σίγουρο ότι θα επιτευχθούν. Στο επιτελείο του πρωθυπουργού θα προτιμούσαν ο Σεπτέμβριος να κυλήσει κατά το δυνατόν αναίμακτα ώστε να δρομολογηθούν οι συνθήκες και για τις βασικές στοχεύσεις της παρούσας κυβέρνησης.

Η πρώτη βραχυπρόθεσμη στόχευση είναι η επίτευξη πρωτογενούς πλεονάσματος για το 2013, μέγεθος το οποίο η κυβέρνηση φιλοδοξεί να χρησιμοποιήσει ως επιχείρημα για την επιτυχή τήρηση των όρων του προγράμματος ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο νέων μέτρων.

Για την ακρίβεια, τα ανοιχτά μέτωπα είναι:

1 Ο νέος Ειδικός Φόρος Ακινήτων: σύμφωνα με τους υπολογισμούς του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και της Κομισιόν, από τον ΕΦΑ θα πρέπει το 2014 να βεβαιωθούν φόροι ύψους 4,15 δισ. ευρώ, ενώ από αυτούς εκτιμάται ότι τελικά θα εισπραχθούν τα 2,9 δισ. ευρώ. Η κυβέρνηση, εν όψει της επιβολής του νέου φόρου, εξετάζει τη μείωση ή και κατάργηση του φόρου μεταβιβάσεων. Και αυτό για να καμφθούν οι αντιρρήσεις που υπάρχουν για την εφαρμογή του νέου ΕΦΑ σε όλους τους κατόχους κατοικιών, οικοπέδων, αγροτεμαχίων και άλλων εκτάσεων.

2 Αποπληρωμή των χρεών των ΕΥΔΑΠ και ΕΥΑΘ. Εκτιμάται ότι μέχρι τα τέλη Σεπτεμβρίου θα έχει εξοφληθεί τουλάχιστον το 80%-90% των οφειλών.

3 Τοποθέτηση επιπλέον 12.500 δημοσίων υπαλλήλων σε διαθεσιμότητα.

4 Υιοθέτηση νέου Κώδικα για τους δικηγόρους.

5 Τα σχέδια αναδιάρθρωσης των ΕΛΒΟ, ΛΑΡΚΟ και Ελληνικών Αμυντικών Συστημάτων (ΕΑΣ).

6 Αλλαγές στις ρυθμίσεις ληξιπρόθεσμων χρεών προς τις Εφορίες και τα ασφαλιστικά ταμεία με στόχο να γίνουν περισσότερο ελκυστικές προς τους οφειλέτες. Το γεγονός ότι στο πρώτο εξάμηνο του 2013 από τα ληξιπρόθεσμα χρέη έχουν εισπραχθεί 1,3 δισ. ευρώ έναντι στόχου για 1,9 δισ. ευρώ έχει ανησυχήσει το οικονομικό επιτελείο, σε σημείο που θεωρούν ότι θα πρέπει οι ρυθμίσεις να γίνουν περισσότερο ελκυστικές. Οι αλλαγές, όμως, δεν πρόκειται να αφορούν τον πυρήνα τους. Ωστόσο σε δειγματοληπτικό έλεγχο που έγινε σε 60.000 φορολογούμενους διαπιστώθηκε ότι υπάρχουν διάφορες περιπτώσεις ποσών που έχουν μείνει εκτός ρυθμίσεων. Για παράδειγμα, ένας επιτηδευματίας έχει χρέος παρελθόντων ετών ύψους 30.000 ευρώ και επιθυμεί να υπαχθεί στη ρύθμιση τελευταίας ευκαιρίας και να το αποπληρώσει σε 48 δόσεις. Ομως, κατά τον έλεγχο του φακέλου του προκύπτει ότι για τις χρήσεις 2011 και 2012 υπάρχει ένα υπόλοιπο πληρωμής ΦΠΑ ύψους 5.000 ευρώ. Με βάση τον ισχύοντα νόμο, παρότι τα 5.000 ευρώ αφορούν παλαιότερες χρήσεις, βεβαιώνονται εντός του 2013, με αποτέλεσμα το ποσό αυτό να μην εντάσσεται στη ρύθμιση των 48 δόσεων, αλλά μόνο στην πάγια ρύθμιση των 12 δόσεων. Στο πλαίσιο αυτό το οικονομικό επιτελείο θα συγκεντρώσει όλες τις ενδεχόμενες αλλαγές και θα τις παρουσιάσει στην τρόικα, ώστε να επιτύχει την τροποποίησή τους για να γίνουν οι ρυθμίσεις περισσότερο ελκυστικές για τους οφειλέτες.

7 Ελαστικά κριτήρια για το επίδομα θέρμανσης. Αν και θεωρείται βέβαιο ότι η μείωση των συντελεστών του ΕΦΚ δεν μπορεί να προχωρήσει, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει το ενδεχόμενο αλλαγών στα κριτήρια για την είσπραξη του επιδόματος θέρμανσης. Οπως τονίζουν πηγές, θα μπορούσαν να γίνουν «πιο ελαστικά τα κριτήρια για το επίδομα», ώστε να προκύψουν περισσότεροι δικαιούχοι.

8 Αύξηση εισιτηρίου στα νοσοκομεία. Από τον Ιανουάριο του 2014 υπάρχει μνημονιακή υποχρέωση να αυξηθεί το εισιτήριο πρόσβασης στα δημόσια νοσοκομεία από τα 5 στα 25 ευρώ. Ωστόσο ο υπουργός Υγείας κ. Αδωνις Γεωργιάδης έχει εκφράσει αμφιβολίες εάν μπορεί να εισπραχθεί το συγκεκριμένο ποσό, καθώς θεωρείται ιδιαίτερα υψηλό.

«Με δεδομένο ότι η ετήσια δαπάνη για το 2013 εμφανίζεται μειωμένη κατά 80 εκατ. ευρώ, θα διαπραγματευτούμε με την τρόικα την εφαρμογή του μέτρου ή την αναπροσαρμογή του ποσού», επισημαίνει ο ίδιος σε κατ’ ιδίαν συζητήσεις. 

Επιπρόσθετα, κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της τρόικας θα συζητηθεί η επικαιροποίηση του Μεσοπρόθεσμου Προγράμματος 2014-2017, στο οποίο θα πρέπει να προσδιορίζονται τα νέα δημοσιονομικά μέτρα της περιόδου 2015-2016, συνολικού ύψους πέριξ των 4 δισ. ευρώ. Πηγές του υπουργείου Οικονομικών εξηγούν ότι έχει ζητηθεί από τους δανειστές της χώρας το ποσό αυτό να προκύψει από διαρθρωτικές παρεμβάσεις στο Δημόσιο. Σε κάθε περίπτωση, από το οικονομικό επιτελείο ξεκαθαρίζουν ότι δεν πρόκειται να γίνουν οριζόντιες παρεμβάσεις σε μισθούς και συντάξεις ή να επιβληθούν νέοι φόροι. Ενα άλλο ανοιχτό ζήτημα είναι το εάν θα απαιτηθούν νέα μέτρα για το 2014. Στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι εάν δεν αναθεωρηθεί επί τα χείρω η πρόβλεψη για την ύφεση φέτος και το 2014, τότε είναι πολύ πιθανό να μην απαιτηθούν νέα μέτρα για το επόμενο έτος. 

Επίσης θα πρέπει να διαμορφωθούν σενάρια για τη βιωσιμότητα του ελληνικού χρέους. Το οικονομικό επιτελείο θέλει να έχει έτοιμα τα σενάρια για το χρέος, δεδομένου ότι η συζήτηση γύρω από την ελάφρυνσή του θα μονοπωλήσει τον έλεγχο της τρόικας από ένα σημείο και μετά.

Τι προβλέπει το σχέδιο

1. Να χρησιμοποιηθούν τα κεφάλαια που θα «περισσέψουν» από το πακέτο της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. Μετά τη διενέργεια των stress tests αναμένεται να ξεκαθαρίσει πόσα από τα 50 δισ. ευρώ δεν θα χρειαστούν. Ορισμένοι εκτιμούν ότι δεν αποκλείεται το ποσό αυτό να υπερβεί τα 10 δισ. ευρώ. Βασική παράμετρος είναι οι τέσσερις συστημικές τράπεζες να μη χρειαστούν στο άμεσο μέλλον νέα κεφάλαια, καθώς η βαθιά ύφεση και περισσότερο η αδυναμία αρκετών επιχειρήσεων και λιγότερο των νοικοκυριών να ανταποκριθούν στις τρέχουσες υποχρεώσεις τους ανεβάζουν τον δείκτη των κόκκινων δανείων, για τα οποία οι τραπεζίτες θα πρέπει να κάνουν αυξημένες προβλέψεις στους ισολογισμούς τους.

2. Να δοθεί ένα νέο μικρό δάνειο περίπου 10 δισ. από τον Ευρωπαϊκό Μηχανισμό Στήριξης.

3. Να μειωθούν τα επιτόκια στα υφιστάμενα δάνεια και να επιμηκυνθεί η αποπληρωμή των ομολόγων ώστε να βελτιωθεί η εικόνα του χρέους.

4. Να αξιοποιηθούν οι πόροι από τα διαρθρωτικά ταμεία της Ε.Ε. Στο πλαίσιο αυτό, στο τραπέζι βρίσκεται, μεταξύ άλλων, η αύξηση της κοινοτικής συμμετοχής στα έργα του ΕΣΠΑ στο 95% και για τα επόμενα χρόνια. Η Ελλάδα ήδη μέσα στην τρέχουσα προγραμματική περίοδο κάνει χρήση αυτής της δυνατότητας, με αποτέλεσμα να μειώνεται το ποσό που πρέπει να συνεισφέρει ο κρατικός προϋπολογισμός στις επενδύσεις. Η επέκταση της συγκεκριμένης ρύθμισης στην επόμενη προγραμματική περίοδο, η οποία ολοκληρώνεται το 2020, θα περιορίσει σημαντικά τις δαπάνες του Προϋπολογισμού τα επόμενα χρόνια.