Μισό δισ. τον χρόνο το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας στα νησιά

Του Κώστα Τσαούση

Ποιος, τελικά, μπορεί και πρέπει να ζητήσει ευθύνες από μια… ντιζελομηχανή αφημένη στην τύχη της στην τοπική μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στη Σαντορίνη των εκατομμυρίων τουριστών από όλο τον κόσμο; Προφανώς, κανείς!

Οι ευθύνες, πελώριες και διαχρονικές, θα πρέπει να αναζητηθούν ανάμεσα στους εκπροσώπους του πολιτικού δυναμικού, τους τοπικούς άρχοντες και τις διοικήσεις της ΔΕΗ που δεν κατάφεραν τα τελευταία 20 χρόνια -τόσο διαρκεί το πηγαινέλα του μεγαλόπνοου project για τη διασύνδεση των νησιών με το εθνικό δίκτυο- να καταστήσουν μακρινό παρελθόν την… ντιζελομηχανή της Σαντορίνης και όλες τις άλλες στα νησιά των Κυκλάδων.

Και αυτό θα μπορούσε να γίνει μόνο μέσα από την έγκαιρη διαμόρφωση και υλοποίηση ενός ρεαλιστικού επενδυτικού – αναπτυξιακού σχεδίου για την ενίσχυση των υποδομών και την εξασφάλιση της ενεργειακής επάρκειας μέσα και από την αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, και κυρίως της αιολικής και ηλιακής ενέργειας που απλόχερα έχουν προσφέρει η φύση και η γεωγραφική θέση των νησιών.

Η προικισμένη με αέρηδες Τήνος, για παράδειγμα, θα μπορούσε να ήταν από μόνη της μια ενεργειακά αυτόνομη περιοχή αρκεί να είχε επιτευχθεί η διασύνδεσή της μέσω καλωδίων με το εθνικό δίκτυο, έτσι ώστε να μπορεί να αξιοποιηθεί στο μεγαλύτερο δυνατό το ενεργειακό της δυναμικό και να αποδώσουν οι επενδύσεις στην αιολική ενέργεια. Επιπλέον, η ύπαρξη και η λειτουργία ενός αξιόπιστου περιφερειακού δικτύου θα μπορούσε να καταστήσει την Τήνο ως εξαγωγέα ενέργειας στα γειτονικά νησιά.

Το παράδειγμα της Τήνου, αν και χαρακτηριστικό, δεν είναι -και δεν μπορεί να είναι- το μοναδικό. Το ίδιο, με μικρότερη ίσως ένταση, θα μπορούσε να υποστηριχθεί και για τα άλλα κυκλαδονήσια που εξακολουθούν να είναι όμηροι των ντιζελομηχανών, το κόστος των οποίων εξακολουθούν να πληρώνουν οι καταναλωτές της ΔΕΗ από όλη τη χώρα. Το κόστος αυτό καλύπτεται μέσω της χρέωσης για τις λεγόμενες Υπηρεσίες Κοινής Ωφέλειας που περιλαμβάνεται στους λογαριασμούς του ηλεκτρικού.

Με λίγα λόγια, αφενός οι καταναλωτές -ανεξαρτήτως αν ζουν στις Κυκλάδες ή στην Κόνιτσα, τη Μάνη και το Σουφλί- πληρώνουν ένα δυσβάσταχτο κόστος και αφετέρου ουδείς μόνιμος κάτοικος ή επισκέπτης των νησιών δεν μπορεί να είναι ικανοποιημένος για την ποιότητα των προσφερόμενων υπηρεσιών, αφού οι μίνι διακοπές ρεύματος και οι διακυμάνσεις της έντασης είναι ένα σταθερά επαναλαμβανόμενο φαινόμενο.

Αφού λοιπόν κάναμε λόγο για το κόστος, είναι χρήσιμο για όλους να σκεφτούμε το ποσό που ανέφερε πρόσφατα ο καθ’ ύλην αρμόδιος υπουργός. Ο υπουργός ΠΕΚΑ κ. Γιάννης Μανιάτης τόνισε ότι «η ανυπαρξία ηλεκτρικής διασύνδεσης των νησιών της πατρίδας μας με την ηπειρωτική Ελλάδα αποτελεί το μεγάλο αντιαναπτυξιακό μειονέκτημά μας», επισημαίνοντας ταυτόχρονα ότι «η κατανάλωση καυσίμου στις μονάδες που παράγουν, τοπικά, ηλεκτρική ενέργεια ξεπερνά κάθε χρόνο σε κόστος τα 600 εκατομμύρια ευρώ». Στο σημείο αυτό μια σύγκριση ανάμεσα σε δύο νούμερα λειτουργεί ως πρόκληση. Το ετήσιο κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας (κυρίως το κόστος καυσίμων) στα μη διασυνδεδεμένα νησιά φτάνει τα 600 εκατ. ευρώ, ενώ το έργο της διασύνδεσης των Κυκλάδων -που θα εξασφάλιζε την επαρκή και αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας σε Σύρο, Πάρο, Νάξο και Μύκονο-, σύμφωνα με ανακοίνωση της ΔΕΗ το φθινόπωρο του 2009, θα ήταν ένα έργο προϋπολογισμένης δαπάνης 350 εκατ. ευρώ.

Ο διαγωνισμός για τα πρώτα 4 νησιά

Ας πάρουμε όμως τα πράγματα από την αρχή. Η κυβέρνηση έσπευσε να οχυρωθεί πίσω από την επαναπροκήρυξη του διαγωνισμού για τη διασύνδεση των Κυκλάδων -μια πρώτη ομάδα που περιλαμβάνει τα νησιά της Σύρου, της Τήνου, της Μυκόνου και της Πάρου- και να αποδιώξει τις όποιες διαχρονικές ευθύνες του πολιτικού κόσμου, που ανέχτηκε το γεγονός να πετιούνται από το παράθυρο μισό δισ. ευρώ σχεδόν κάθε χρόνο για καύσιμα αντί να υποχρεώσει τη ΔΕΗ να ολοκληρώσει το επενδυτικό και αναπτυξιακό project της διασύνδεσης των νησιών, το οποίο έχει καταλήξει ένα σύγχρονο γιοφύρι της Αρτας.

Ο κ. Μανιάτης, από τη θέση του επικεφαλής του ΥΠΕΚΑ, δήλωσε αισιόδοξος για την τύχη του διαγωνισμού για το μεγαλόπνοο έργο διασύνδεσης των Κυκλάδων με το ηπειρωτικό δίκτυο της ΔΕΗ που επαναπροκηρύχθηκε. Πιο συγκεκριμένα, ο διαγωνισμός αφορά τη διασύνδεση αυτών των τεσσάρων νησιών των Κυκλάδων με υποβρύχια καλώδια 150 κιλοβόλτ, ενώ η προθεσμία που έχει δοθεί για την κατάθεση των προσφορών λήγει τον ερχόμενο Οκτώβριο.

Το τι θα γίνει κανείς δεν το ξέρει, καθώς το παρελθόν -άμεσο και απώτερο- δεν είναι σε καμιά περίπτωση καλός σύμβουλος. Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Η κυβέρνηση μπορεί να οχυρώνεται πίσω από την προκήρυξη του νέου διαγωνισμού -που έτσι και αλλιώς αφορά 4 μόνο νησιά- αλλά δεν έχει ανοίξει τα χαρτιά της για ένα ολοκληρωμένο σχέδιο διασύνδεσης όλων των νησιών, που θα προέβλεπε και θα καθόριζε τον ρόλο της ΔΕΗ και των ιδιωτών επενδυτών, τα χρηματοδοτικά σχήματα, αλλά και τις δυνατότητες των συμπράξεων τύπου ΣΔΙΤ, εν όψει και των εξελίξεων για τα μετοχικά της ΔΕΗ, το μίγμα της ενεργειακής σύνθεσης (όπως π.χ. το ποσοστό συμμετοχής των ΑΠΕ) και άλλες πολλές και κρίσιμες λεπτομέρειες.

Τίποτα από αυτά δεν ειπώθηκε από τα επίσημα κυβερνητικά χείλη και μείναμε στον διαγωνισμό για τη διασύνδεση των 4 νησιών, που αποτελεί παραλλαγή του διαγωνισμού του 2009 που κηρύχθηκε άγονος το 2012. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Σε μια ανακοίνωση της ΔΕΗ προς το Χρηματιστήριο προς ενημέρωση του επενδυτικού κοινού -ανακοίνωση με ημερομηνία 23 Σεπτεμβρίου 2009, λίγες μέρες πριν από τις εκλογές που έφεραν στη κυβέρνηση τον κ. Γιώργο Παπανδρέου- διαβάζουμε μεταξύ άλλων τα εξής:

«Το διοικητικό συμβούλιο, κατά τη συνεδρίαση της Τρίτης 22 Σεπτεμβρίου, ενέκρινε την προώθηση του διαγωνισμού για την επιλογή αναδόχου για την κατασκευή της διασύνδεσης των Κυκλάδων και αποφάσισε να προσκαλέσει τη ΡΑΕ και τον ΔΕΣΜΗΕ να συμμετάσχουν στον σχεδιασμό και την επιλογή των τεχνολογιών που θα περιληφθούν στα καταρχήν τεύχη της διακήρυξης. Το έργο της διασύνδεσης των Κυκλάδων είναι ένα έργο προϋπολογισμένης δαπάνης 350 εκατ. ευρώ, με το οποίο εξασφαλίζεται:

α) Η επαρκής και αξιόπιστη παροχή ηλεκτρικής ενέργειας στα νησιά Σύρο, Πάρο, Νάξο και Μύκονο,

β) η βελτίωση της ποιότητας της παρεχόμενης ενέργειας,

γ) η βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών στα νησιά λόγω της κατάργησης ή της θέσης σε ψυχρή εφεδρεία των αυτόνομων σταθμών παραγωγής και

δ) η δυνατότητα μελλοντικής αξιοποίησης του γεωθερμικού δυναμικού της Μήλου, καθώς και η απορρόφηση ενδεχόμενης αιολικής ενέργειας».

Μετά τις εκλογές, τότε, η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής και η πράσινη ενέργεια είχαν βρεθεί σε πρώτη προτεραιότητα στην ατζέντα της κυρίας Τίνας Μπιρμπίλη, που ανέλαβε το κρίσιμο χαρτοφυλάκιο της ενέργειας, και το project της διασύνδεσης πήγε κατ’ ουσίαν περίπατο στα δύσβατα μονοπάτια της δημόσιας διαβούλευσης. Σε αυτήν τη διαδικασία συμμετείχαν και οι εκπρόσωποι των τοπικών κοινωνιών με προεξάρχοντες τους δημοτικούς άρχοντες, που ως συνήθως υπερέβαλαν εαυτόν στο ζήτημα της οικολογικής ευαισθησίας.

Τότε, το βασικό σενάριο που είχε δημοσιοποιηθεί ήταν το εξής:

Η διασύνδεση των νησιών θα γινόταν με δύο υποβρύχια καλώδια. Το πρώτο θα ξεκινούσε από την Εύβοια και θα συνέδεε τα νησιά Ανδρο – Τήνο – Σύρο – Πάρο – Νάξο – Μύκονο. Το δεύτερο θα είχε ως αφετηρία το Λαύριο και θα συνέδεε τα νησιά Σύρο – Πάρο – Νάξο.

Κεντρικός κόμβος της διασύνδεσης των νησιών θα ήταν η Σύρος, στην οποία και θα κατασκευαζόταν και ο μεγαλύτερος υποσταθμός της ΔΕΗ. Σύμφωνα με τις πιο αισιόδοξες προβλέψεις εκείνης της εποχής, η ΔΕΗ μέχρι το 2010 θα είχε συνδέσει με το ηπειρωτικό δίκτυο τα νησιά Ανδρο – Τήνο και Σύρο και μέχρι το 2012 τα υπόλοιπα. Εξω από τον σχεδιασμό έμεναν από τότε οι Δυτικές Κυκλάδες και η Θήρα. Ο διαγωνισμός όμως του 2009, αν και λειψός από τα γεννοφάσκια του, δεν ολοκληρώθηκε ποτέ.

Στις 19 Νοεμβρίου 2012 η ΔΕΗ ανακοίνωσε τα εξής:

«Μετά την ολοκλήρωση της αξιολόγησης των τεχνικών προσφορών από τη θυγατρική της εταιρεία ΑΔΜΗΕ Α.Ε., ανοίχτηκε ο φάκελος της οικονομικής προσφοράς του μοναδικού τεχνικά αποδεκτού Συμμετέχοντος, της Σύμπραξης των εταιρειών “Siemens A.E. – Prysmian Powerlink Srl – Nexans Norway AS”. Η οικονομική προσφορά της διαγωνιζόμενης Σύμπραξης έθετε όρους και προϋποθέσεις που οδηγούσαν σε σοβαρές οικονομικές αποκλίσεις από τους προβλεπόμενους στη Διακήρυξη Ορους, το δε προσφερόμενο τίμημα δεν θεωρήθηκε εύλογο. Για το λόγο αυτό, η προσφορά της δεν έγινε αποδεκτή και ο διαγωνισμός κηρύχθηκε άγονος».

Πάντως, στην εκκίνηση της σχετικής διαδικασίας είχαν βρεθεί, εκτός της σύμπραξης όπου συμμετείχε η Siemens, και η κοινοπραξία της Alstom με την Ελληνικά Καλώδια.

Πάντως, αν κάποιος ενδιαφέρεται για το «γιοφύρι της διασύνδεσης» θα πρέπει να ανατρέξει στις αρχές της δεκαετίας του ’90. Τότε πρωτοσυζητήθηκε η διασύνδεση τόσο της Ανδρου όσο και της Τήνου με το ηπειρωτικό σύστημα μέσω Καρύστου. Τα όποια σχέδια όμως σκόνταψαν στην Τήνο, όταν το Συμβούλιο της Επικρατείας δικαίωσε προσφυγή των κατοίκων της ενάντια στην τοποθέτηση πυλώνων υψηλής τάσης στο νησί.

Ετσι, η ΔΕΗ άλλαξε την αρχική πρόβλεψή της και άφησε στην άκρη τη γραμμή υψηλής τάσης και προσχώρησε στην αναγκαστική λύση της διασύνδεσης με υποβρύχια καλώδια.