Αγορά: Φόβοι για το επόμενο κύμα ανατιμήσεων (πίνακας)

Με την τιμή του οβελία να διαμορφώνεται ήδη στη χονδρική κοντά στα 11,5 ευρώ το κιλό και τα βασικά συνοδευτικά του πασχαλινού τραπεζιού να καταγράφουν σε αρκετές περιπτώσεις διψήφιες αυξήσεις, το φετινό Πάσχα αποτυπώνει με τον πιο καθαρό τρόπο την πραγματική ένταση της ακρίβειας. Η εικόνα αυτή μετατρέπει το πασχαλινό τραπέζι σε έναν άτυπο «δείκτη κόστους ζωής», αποτυπώνοντας όχι μόνο τις σημερινές τιμές, αλλά και τις πιέσεις που συσσωρεύονται σε όλη την αλυσίδα της αγοράς. Και αυτό διότι, σύμφωνα με παράγοντες του λιανεμπορίου και της βιομηχανίας, η περίοδος μετά το Πάσχα θεωρείται κρίσιμη, καθώς, εφόσον η ενεργειακή και γεωπολιτική αστάθεια επιμείνει, δεν αποκλείεται να ενεργοποιηθεί ένα νέο κύμα ανατιμήσεων, το οποίο προς το παρόν δεν έχει εκδηλωθεί σε μαζική κλίμακα.

Σε αυτό το πλαίσιο, στο Μέγαρο Μαξίμου έχει ήδη σημάνει συναγερμός, με τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να συγκαλεί χθες δεύτερη σύσκεψη μέσα σε μία εβδομάδα για την πορεία των τιμών ενόψει Πάσχα. Σύμφωνα με πληροφορίες, στη σύσκεψη έγινε αναλυτική ενημέρωση από την Ανεξάρτητη Αρχή για την πορεία των ελέγχων σε όλη τη χώρα, με έμφαση στην πασχαλινή περίοδο, καθώς και για τη διακύμανση των τιμών σε βασικές κατηγορίες προϊόντων.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στη λειτουργία του πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους, το οποίο, σύμφωνα με την κυβέρνηση, συμβάλλει στη συγκράτηση φαινομένων αισχροκέρδειας.

Ο καταναλωτής, πάντως, επιχειρεί και φέτος να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες, περιορίζοντας δαπάνες και αναζητώντας φθηνότερες επιλογές. Τα πρώτα μηνύματα από την υπόλοιπη αγορά λιανικής δεν είναι ενθαρρυντικά, καθώς καταγράφεται επιβράδυνση της ζήτησης, επιβεβαιώνοντας ότι η πίεση στο διαθέσιμο εισόδημα έχει αρχίσει να επηρεάζει ευρύτερα την κατανάλωση.

Φωτιά στη χονδρική

Η εικόνα που διαμορφώνεται στη χονδρική αγορά επιβεβαιώνει ότι το φετινό πασχαλινό τραπέζι ξεκινά ήδη με αυξημένο κόστος, με τον οβελία να βρίσκεται στο επίκεντρο. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του Οργανισμού Κεντρικών Αγορών και Αλιείας (ΟΚΑΑ), το εγχώριο αρνί κινείται από 9,5 έως 12 ευρώ το κιλό, με επικρατούσα τιμή τα 11,5 ευρώ, όταν την αντίστοιχη περίοδο πέρυσι η αγορά κινούνταν κυρίως μεταξύ 9,5 και 10,5 ευρώ. Αντίστοιχα, το κατσίκι φτάνει έως τα 12,5 ευρώ, με επικρατούσα τιμή τα 12 ευρώ, επίσης αυξημένο σε σχέση με τα περσινά επίπεδα.

Ακόμη και τα εισαγόμενα, κυρίως από τη Ρουμανία, που παραδοσιακά διοχετεύονται στην εστίαση, φέτος κινούνται στα ίδια επίπεδα με τα ελληνικά, περιορίζοντας ουσιαστικά τη δυνατότητα για φθηνότερες επιλογές.

Στελέχη της αγοράς αποδίδουν την εξέλιξη τόσο στο αυξημένο κόστος όσο και στη μείωση του διαθέσιμου ζωικού κεφαλαίου λόγω των θανατώσεων που προκάλεσαν ασθένειες όπως η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός. Σε αυτό το πλαίσιο, ο επικεφαλής της Metro ΑΕΒΕ Αριστοτέλης Παντελιάδης εκτιμά ότι η αγορά θα κινηθεί σε επίπεδα λίγο υψηλότερα από τα περσινά, ενώ ο Νίκος Λαβίδας από την ΑΒ Βασιλόπουλος σημειώνει ότι η τιμή αγοράς αναμένεται να κινηθεί πάνω από τα 12 ευρώ το κιλό, έναντι περίπου 11 ευρώ πέρυσι.
Την ίδια στιγμή, η φετινή πασχαλινή περίοδος επιβεβαιώνει και μια πάγια πρακτική της αγοράς: ο οβελίας λειτουργεί και πάλι ως κράχτης, με τις αλυσίδες να τον διαθέτουν σε τιμές κοντά -ή και ίσες- με τη χονδρική, απορροφώντας το περιθώριο κέρδους προκειμένου να συγκρατήσουν την εικόνα τιμών προς τον καταναλωτή.

Η εικόνα στα υπόλοιπα κρέατα είναι μεικτή. Το μοσχάρι συνεχίζει την ανοδική του πορεία, με τις τιμές να διαμορφώνονται κοντά στα 9,2-9,9 ευρώ το κιλό στη χονδρική, έναντι περίπου 7,4-8,3 ευρώ πέρυσι, καταγράφοντας σημαντική αύξηση. Στον αντίποδα, το χοιρινό εμφανίζει τάσεις αποκλιμάκωσης, με τις τιμές να κινούνται πλέον χαμηλότερα από τα περσινά επίπεδα, λειτουργώντας ως η βασική βαλβίδα αποσυμπίεσης για τα νοικοκυριά που αναζητούν πιο οικονομικές λύσεις.

Σημαντικά πιο ακριβά είναι φέτος και πολλά οπωρολαχανικά, με τα στοιχεία του ΟΚΑΑ να δείχνουν σε ορισμένες κατηγορίες ακόμη και υπερδιπλασιασμό τιμών. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της ντομάτας, η οποία κινείται στα 2,40 ευρώ το κιλό στη χονδρική από περίπου 0,80 ευρώ πέρυσι, ενώ οι μελιτζάνες διαμορφώνονται στα 2,20 ευρώ από 0,90 ευρώ. Ακόμη πιο έντονη είναι η εικόνα στα ντοματίνια, που φθάνουν μέχρι και τα 5 ευρώ το κιλό, όταν πέρυσι βρίσκονταν κάτω από τα 2 ευρώ.

Αντίστοιχα, οι πιπεριές ξεπερνούν πλέον τα 3 ευρώ το κιλό από περίπου 2-2,5 ευρώ, ενώ ανοδικά κινούνται και προϊόντα όπως τα αγγουράκια, τα οποία από το 1 ευρώ φθάνουν περίπου στο 1,5 ευρώ το κιλό. Πιο ήπια είναι η αύξηση στα λεμόνια, που από τα 0,80 ευρώ διαμορφώνονται κοντά στο 1,10 ευρώ το κιλό.

Αυξήσεις καταγράφονται και στα φρούτα, αν και πιο συγκρατημένες, με τα ακτινίδια να κινούνται από το 1,50 στα 2 ευρώ το κιλό, τα αχλάδια από το 1,20 στο 1,70 ευρώ και τα μήλα από περίπου 0,90 ευρώ να διαμορφώνονται πλέον μεταξύ 1,30 και 1,60 ευρώ το κιλό. Η εικόνα ωστόσο δεν είναι ενιαία, καθώς σε ορισμένα βασικά είδη καταγράφονται σταθεροποιητικές ή και πτωτικές τάσεις, όπως στις πατάτες που υποχωρούν από τα 0,60 στα 0,55 ευρώ το κιλό, στις μπανάνες που κινούνται από το 1,10 στο 0,95 ευρώ, αλλά και στις φράουλες που από τα 2,90 ευρώ έχουν περιοριστεί κοντά στο 1,60 ευρώ.

Μετά το Πάσχα το κρίσιμο τεστ για την αγορά

Πίσω από την εικόνα του πασχαλινού τραπεζιού, η αγορά βλέπει ήδη την επόμενη φάση, η οποία συνδέεται άμεσα με την πορεία του ενεργειακού κόστους και των καυσίμων, που συνεχίζουν να πιέζουν τόσο το διαθέσιμο εισόδημα όσο και τα περιθώρια των επιχειρήσεων. Με τη μέση τιμή της απλής αμόλυβδης να κινείται πάνω από τα 2 ευρώ το λίτρο και τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου να παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, η πίεση διαχέεται σε όλη την αλυσίδα, από την παραγωγή και τη μεταποίηση μέχρι τη διανομή και το ράφι.

Την ίδια ώρα, αυξήσεις καταγράφονται και σε κρίσιμες εισροές, όπως τα υλικά συσκευασίας, τα οποία σε ορισμένες περιπτώσεις έχουν ενισχυθεί έως και 40%, επιβαρύνοντας περαιτέρω το κόστος για τη βιομηχανία.

Σε αυτό το περιβάλλον, οι επιχειρήσεις επιχειρούν προς το παρόν να απορροφήσουν μέρος των πιέσεων, κρατώντας στάση αναμονής. Οπως επισημαίνει ο πρόεδρος του ΣΕΒ Σπύρος Θεοδωρόπουλος, υπάρχει ένα περιορισμένο «παράθυρο» κατά το οποίο η αγορά μπορεί να αντέξει την πίεση, με βασικό ερώτημα τη διάρκεια της διεθνούς αναταραχής. Ανάλογη είναι η εικόνα και από την πλευρά της λιανικής. Στελέχη όπως ο Αριστοτέλης Παντελιάδης και ο Νίκος Λαβίδας σημειώνουν ότι μέχρι στιγμής δεν έχει υπάρξει μαζική αποστολή νέων τιμοκαταλόγων από τους προμηθευτές, κάτι που επιτρέπει στις αλυσίδες να διατηρούν στάση αναμονής εν όψει της πασχαλινής περιόδου. Ωστόσο, εκφράζουν σαφή ανησυχία για την περίοδο μετά το Πάσχα, εφόσον οι πιέσεις στο κόστος επιμείνουν. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η αγορά των ποτών, με τον Σεμπάστιαν Σάντσεζ, διευθύνοντα σύμβουλο της Αθηναϊκής Ζυθοποιίας, να επισημαίνει ότι η διατήρηση των τιμών εξαρτάται άμεσα από τη σταθεροποίηση του περιβάλλοντος.

Πλαφόν, έλεγχοι και σύγκρουση

Στο φόντο των πιέσεων, η κυβέρνηση έχει επαναφέρει το πλαφόν στο μεικτό περιθώριο κέρδους, συνοδευόμενο από εντατικούς ελέγχους και αυστηρές κυρώσεις, επιχειρώντας να συγκρατήσει τις τιμές εν όψει της πασχαλινής περιόδου. Το μήνυμα από την πλευρά του υπουργείου Ανάπτυξης είναι σαφές: οι έλεγχοι θα συνεχιστούν και μετά το Πάσχα και όπου διαπιστώνονται παραβάσεις θα επιβάλλονται πρόστιμα.
Από την πλευρά της αγοράς, ωστόσο, καταγράφεται έντονη αντίδραση, η οποία πλέον εκφράζεται δημόσια. Ο κ. Παντελιάδης περιέγραψε με τον πιο ευθύ τρόπο το κλίμα που επικρατεί, σημειώνοντας ότι «θεωρούμαστε όλοι υποψήφιοι ένοχοι, ή μάλλον εκ προοιμίου ένοχοι, ότι θα εκμεταλλευτούμε μια κατάσταση», προειδοποιώντας ότι η επιβολή του μέτρου προσθέτει διοικητικό βάρος που τελικά επιστρέφει στην τιμή. «Οταν προσθέτεις κόστη, αργά ή γρήγορα αυτά θα φτάσουν στην τιμή», σημείωσε χαρακτηριστικά.

Στο ίδιο μήκος κύματος, ο κ. Θεοδωρόπουλος άσκησε συνολική κριτική στη φιλοσοφία των παρεμβάσεων, υποστηρίζοντας ότι δημιουργείται ένα αφήγημα όπου οι επιχειρήσεις εμφανίζονται ως ύποπτοι και το κράτος ως προστάτης, προειδοποιώντας ότι όταν τα μέτρα δεν αποδίδουν «μπαίνουν όλοι στο ίδιο καζάνι». Ο πρόεδρος του ΣΕΒΤ Ιωάννης Γιώτης, σε πιο χαμηλούς τόνους, έστειλε μήνυμα ότι ο κλάδος δεν μπορεί να λειτουργεί υπό καθεστώς αμφισβήτησης της αξιοπιστίας του, υπογραμμίζοντας την ανάγκη εμπιστοσύνης προς τις επιχειρήσεις.
Την ίδια στιγμή, ο κ. Λαβίδας και ο διευθύνων σύμβουλος της Unilever Hellas Γιώργος Τζαβάρας εστίασαν στο γεγονός ότι οι τιμές δεν καθορίζονται διοικητικά, αλλά διαμορφώνονται από το συνολικό κόστος σε όλη την αλυσίδα. Στελέχη της αγοράς συνοψίζουν το κλίμα σημειώνοντας ότι η ακρίβεια συνδέεται κυρίως με εξωγενείς παράγοντες και όχι με τα περιθώρια κέρδους των επιχειρήσεων.

Ο καταναλωτής σφίγγει το ζωνάρι και αλλάζει το παιχνίδι

Σε αυτό το περιβάλλον, ο καταναλωτής προσαρμόζεται εκ νέου, περιορίζοντας δαπάνες και αλλάζοντας τις αγοραστικές του συνήθειες, με τα πρώτα σημάδια να είναι ήδη ορατά σε όλο το φάσμα της λιανικής.

Τα στοιχεία του ΙΕΛΚΑ αποτυπώνουν τη μετατόπιση: έξι στους δέκα καταναλωτές δηλώνουν ότι έχουν ήδη αναβάλει ή ακυρώσει αγορές, ενώ το 40% αναφέρει ότι οι αυξήσεις στα τρόφιμα επιβαρύνουν σημαντικά τον οικογενειακό προϋπολογισμό και το 34% εκφράζει αντίστοιχη πίεση από το ενεργειακό κόστος. Η αντίδραση αυτή μεταφράζεται σε πιο επιλεκτική κατανάλωση, με περίπου το 40% να αναζητά συστηματικά προσφορές και χαμηλότερες τιμές, ενώ ενισχύεται και η στροφή προς οικονομικότερα προϊόντα.

Ανάλογη εικόνα προκύπτει και από τα στοιχεία της Circana, σύμφωνα με τα οποία το 60% των καταναλωτών αγοράζει κυρίως προϊόντα σε προσφορά, το 43% στρέφεται περισσότερο σε private label, ενώ το 84% περιορίζει δαπάνες σε εστίαση και υπηρεσίες εκτός σπιτιού. Μία εικόνα που μαρτυρά ότι η αλλαγή της κατανάλωσης είναι δομική!

Η κατανάλωση υποχωρεί, η αγορά αλλάζει

Το σφίξιμο της ζώνης του καταναλωτή δεν αποτυπώνεται μόνο στο πασχαλινό τραπέζι, αλλά ήδη χτυπά τη λιανική, με την αγορά να αναζητά τρόπους να κινητοποιήσει τη ζήτηση.

Χαρακτηριστική είναι η κίνηση γνωστής αλυσίδας παιχνιδιών, η οποία το Σάββατο 29/3 προχώρησε σε flash sale με έκπτωση 25% σε όλα τα προϊόντα, επιχειρώντας να προσελκύσει νονούς και γονείς για λαμπάδες και δώρα. Το γεγονός ότι η προσφορά επεκτάθηκε ακόμη και σε ιδιαίτερα δημοφιλή και υψηλής αξίας προϊόντα, όπου το περιθώριο ουσιαστικά μηδενίζεται ή γίνεται αρνητικό, αποτυπώνει το πραγματικό διακύβευμα: την ανάγκη για άμεση ένεση ρευστότητας σε μια αγορά που κινείται εμφανώς πιο αργά.

Η εικόνα αυτή δεν είναι συγκυριακή. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ΕΣΕΕ, η αγορά δεν έκανε ποδαρικό με το δεξί το 2026, με την πλειονότητα των επιχειρήσεων να κινείται μεταξύ στασιμότητας και πτώσης πωλήσεων, ενώ περίπου μία στις τρεις μικρές επιχειρήσεις καταγράφει απώλειες.

Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στον όγκο πωλήσεων, καθώς η όποια αντοχή του τζίρου οφείλεται κυρίως στις αυξημένες τιμές και όχι στην ενίσχυση της ζήτησης, όπως λένε οι επαγγελματίες. Πρόκειται για μια «πληθωριστική» εικόνα της αγοράς, όπου η αξία των πωλήσεων διατηρείται, αλλά η κατανάλωση υποχωρεί.

Πραγματική πτώση

Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο σαφής όταν αποτυπωθεί σε πραγματικούς όρους. Το 2025 ο κύκλος εργασιών στο λιανεμπόριο (εκτός τροφίμων, οχημάτων και καυσίμων) κατέγραψε πτώση 0,4% σε πραγματικές τιμές, επιβεβαιώνοντας ότι η αγορά, παρά την ονομαστική αντοχή του τζίρου, στην πράξη συρρικνώνεται.

Η πίεση μάλιστα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα. Οι μεγάλες αλυσίδες κατέγραψαν αύξηση πωλήσεων κατά +5,6%, την ώρα που οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις εμφάνισαν πτώση -2,4%, ενώ οι μικρές δέχθηκαν ακόμη μεγαλύτερη πίεση, έως και -3,9%. Η εξέλιξη αυτή επιταχύνει μια ήδη διαμορφούμενη τάση: τη συγκέντρωση της αγοράς σε λιγότερους και ισχυρότερους παίκτες. Είναι χαρακτηριστικό ότι μέσα σε 15 χρόνια ο αριθμός των αυτοαπασχολουμένων στο εμπόριο έχει μειωθεί σχεδόν στο μισό, από 212.829 το 2009 σε 109.378 το 2025, ενώ οι μισθωτοί ξεπερνούν πλέον τους 534.000. Παράλληλα, το ποσοστό των μεγαλύτερων επιχειρήσεων αυξάνεται, με τα διπλογραφικά σχήματα να ανεβαίνουν από 54,9% το 2019 σε 60,5%, ενώ η όποια αύξηση τζίρου στο λιανεμπόριο, περίπου +1,8%, προέρχεται σχεδόν αποκλειστικά από αυτές. Η εικόνα αυτή αποτυπώνει τη δημιουργία ενός εμπορίου δύο ταχυτήτων, όπου η πίεση στη ζήτηση και το κόστος λειτουργούν ως καταλύτης για την αναδιάταξη της αγοράς.