Δεν είναι απλώς μερικές παλιές φωτογραφίες που βρέθηκαν τυχαία σε μια διαδικτυακή δημοπρασία. Είναι καρέ που παγώνουν τον χρόνο. Πρόσωπα που κοιτούν ευθεία τον φακό λίγα λεπτά πριν από τον θάνατο. Και μια ιστορία που για δεκαετίες ζούσε σχεδόν αποκλειστικά μέσα από μαρτυρίες, τραγούδια και χειρόγραφα σημειώματα.
Η αποκάλυψη και η επικείμενη απόκτηση των φωτογραφιών από την εκτέλεση των 200 Ελλήνων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής, την 1η Μαΐου 1944, έχει προκαλέσει έντονη συγκίνηση και διεθνές ενδιαφέρον. Τα ντοκουμέντα, που εμφανίστηκαν προς πώληση σε διαδικτυακή πλατφόρμα δημοπρασιών, ρίχνουν νέο φως σε ένα από τα πιο εμβληματικά εγκλήματα της ναζιστικής Κατοχής στην Ελλάδα.
Η διεθνής απήχηση και το ρεπορτάζ της Guardian
Η βρετανική εφημερίδα The Guardian φιλοξένησε εκτενές και συγκινητικό ρεπορτάζ, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για τις πρώτες γνωστές εικόνες που «δίνουν πρόσωπο» στους πρωταγωνιστές της τραγωδίας.
Στο επίκεντρο του δημοσιεύματος βρίσκεται ο 96χρονος Βαγγέλης Σακκάτος, ο οποίος επί δεκαετίες κουβαλά τη μνήμη των εκτελέσεων της Πρωτομαγιάς του 1944. Στο γραφείο του, γεμάτο βιβλία, παρατηρεί τις εικόνες των ανδρών που στέκονται μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα. «Ο ηρωισμός τους ήταν θρυλικός», λέει, περιγράφοντας πώς οι φωτογραφίες προκαλούν ταυτόχρονα οργή και δέος. «Τα χρόνια μπορεί να πέρασαν, αλλά δεν έχω ξεχάσει».
Οι 200 κομμουνιστές εκτελέστηκαν με ριπές πολυβόλων ως αντίποινα για την ενέδρα ανταρτών σε Γερμανό στρατηγό λίγες ημέρες νωρίτερα. Το Σκοπευτήριο της Καισαριανής βρισκόταν λιγότερο από δύο χιλιόμετρα από το σπίτι του Σακκάτου.
Το θάρρος πριν από τον θάνατο
Στις φωτογραφίες, οι μελλοθάνατοι βαδίζουν προς το σημείο εκτέλεσης με το κεφάλι ψηλά, κοιτάζοντας ευθεία στον φακό. Σύμφωνα με ιστορικές μαρτυρίες, προχωρούσαν τραγουδώντας αντάρτικα τραγούδια. Μια ύστατη πράξη αξιοπρέπειας και αντίστασης.
Ο Γιάννης Έρης, εθελοντής του ΚΚΕ και ξεναγός στο Σκοπευτήριο και στο Μουσείο Εθνικής Αντίστασης Καισαριανής, σημειώνει πως πλέον «βλέπουμε με τα μάτια μας τη γενναιότητά τους». Όπως αναφέρει, στάθηκαν μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα με υπερηφάνεια, ορισμένοι υψώνοντας τις γροθιές τους. Το προηγούμενο βράδυ είχαν φροντίσει να πλυθούν και να ξυριστούν. «Δεν φοβήθηκαν. Το αντιμετώπισαν ως τιμή», υπογραμμίζει.
Από το eBay στο υπουργείο Πολιτισμού
Μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχε καμία βεβαιότητα ότι τέτοιες φωτογραφίες είχαν διασωθεί. Η δημοσιοποίησή τους από τον Βέλγο συλλέκτη Τιμ ντε Κρεν, ο οποίος ειδικεύεται σε αντικείμενα του Τρίτου Ράιχ, προκάλεσε σάλο.
Έπειτα από ημέρες αντιδράσεων, το υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωσε ότι υπέγραψε προκαταρκτική συμφωνία για την αγορά των φωτογραφιών, αφού ο συλλέκτης τις απέσυρε από την πλατφόρμα. Τα αντίτυπα, που φέρεται να έχουν ληφθεί από τον υπολοχαγό της Βέρμαχτ Χέρμαν Χόιερ, χαρακτηρίζονται «μνημείο εξαιρετικής ιστορικής σημασίας».
Η συλλογή περιλαμβάνει συνολικά 262 φωτογραφίες, ορισμένες με τη χειρόγραφη ένδειξη «Aten 1.5.44» — την ημερομηνία της σφαγής.
Μνήμη, Εμφύλιος και δημόσια συζήτηση
Οι εκτελέσεις της Πρωτομαγιάς αποτελούν ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της κομμουνιστικής αντίστασης κατά των ναζί. Ενέπνευσαν ποιητές, στιχουργούς, ζωγράφους και κινηματογραφιστές, χαράσσοντας βαθιά το γεγονός στη συλλογική μνήμη.
Ο Κωστής Καρπόζηλος, καθηγητής Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, εκτιμά ότι οι εικόνες αυτές θα συμβάλουν όχι μόνο στην έρευνα γύρω από τα εγκλήματα της ναζιστικής περιόδου, αλλά και σε μια ευρύτερη συζήτηση για τον Εμφύλιο Πόλεμο του 1946-49. Για δεκαετίες, το ΚΚΕ ήταν εκτός νόμου και η μνήμη τέτοιων γεγονότων βρισκόταν στο περιθώριο, ιδίως κατά την περίοδο πριν από την πτώση της δικτατορίας το 1974.
Η δημοσιοποίηση των φωτογραφιών προκάλεσε έντονα συναισθήματα. Ακροδεξιοί βανδάλισαν τη μαρμάρινη πλάκα που τιμά τη μνήμη των 200, ενώ συγγενείς θυμάτων που αναγνώρισαν προγόνους τους στις εικόνες ζήτησαν δημόσια να αναγνωριστούν πλήρως τα γεγονότα εκείνης της περιόδου.
Τις τελευταίες ημέρες, το μνημείο στην Καισαριανή καλύφθηκε από κόκκινα γαρίφαλα. Όπως αναφέρει ο Αναστάσης Γκίκας από το Τμήμα Ιστορίας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, υπάρχει «τεράστια συναισθηματική ανταπόκριση» και καταιγισμός αιτημάτων για την επιστροφή των φωτογραφιών στην Ελλάδα, ώστε να εκτεθούν δημόσια.
Οι εικόνες αυτές δεν είναι απλώς τεκμήρια. Είναι καθρέφτης μιας εποχής που σημάδεψε τη χώρα. Και ίσως, αφορμή για έναν νέο, αναγκαίο διάλογο για τη μνήμη, την Ιστορία και τις σκιές που εξακολουθούν να τη συνοδεύουν.
Διαβάστε ακόμη
JPMorgan: Παραδέχεται το κλείσιμο λογαριασμών του Ντόναλντ Τραμπ μετά την 6η Ιανουαρίου 2021
Ναυτιλία και καύσιμα στο ίδιο τραπέζι: Κοινό Μέτωπο για την Ενεργειακή Μετάβαση
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα
Σχολίασε εδώ
Για να σχολιάσεις, χρησιμοποίησε ένα ψευδώνυμο.