Η αλήθεια για τους έρωτες του Ανδρέα δια χειρός Μαργαρίτας

Κανείς δεν ξέρει αν η Μαργαρίτα Παπανδρέου έγραψε την αυτοβιογραφία της για να πάρει ρεβάνς από όσα την ταλαιπώρησαν, να αντιπαρατεθεί με το φάντασμα του Ανδρέα που δείχνει να τη στοιχειώνει ακόμα, ή να δείξει το έργο που άφησε τον καιρό της ενασχόλησής της με τα κοινά. Το σίγουρο είναι ότι το βιβλίο «Ερωτας και εξουσία» που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη περιλαμβάνει όλα εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να ικανοποιήσουν ακόμα και τον πιο αδιάφορο αναγνώστη: κρυφούς έρωτες, πολιτικά παρασκήνια, προσωπικές εξομολογήσεις και το μάτι κολλημένο στην κλειδαρότρυπα για όσα συνέβαιναν στην πιο ιστορική πολιτική οικογένεια της Ελλάδας.

Επιτρέποντας στους περίεργους να μάθουν τι ακριβώς συνέβαινε πίσω από τις κλειδωμένες κάμαρες, η Παπανδρέου ικανοποιεί ακόμα και την πιο αδηφάγο περιέργεια. Από τις σελίδες που η ίδια γράφει -και που μεταφράζει η νύφη της Μαριάνθη Αλεξίου- δεν λείπει καμία καυτή λεπτομέρεια, όπως πώς ακριβώς ένιωσε όταν είδε την «αεροσυνοδό» -όπως αποκαλεί τη Δήμητρα Λιάνη σε όλο το βιβλίο- να κατεβαίνει τις σκάλες του αεροσκάφους, πώς αντιλαμβανόταν κάθε φορά ότι ο άνδρας της έχει εμπλακεί σε εξωσυζυγική σχέση, η αντιπαράθεσή της με τους ανθρώπους του ΠΑΣΟΚ, αλλά και ότι η ίδια δεν αρνήθηκε να υποκύψει σε ερωτική παρασπονδία, όταν η σχέση τους περνούσε κρίση, με τον άγνωστο και μοιραίο «Πιερ».

H Χειραψία Μαργαρίτας Παπανδρέου, Δήμητρας Λιάνη στο 6ο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ τον Οκτώβριο του 2001

Κυρίως όμως στο βιβλίο επιμένει ότι αυτό που την ενδιέφερε ήταν το φεμινιστικό κίνημα σε περιόδους που κάτι τέτοιο αντιμετωπιζόταν με μεγάλη προκατάληψη στην Ελλάδα, ιδρύοντας την περίφημη ΕΓΕ (Ενωση Γυναικών Ελλάδος). «Οταν δεν με στοίχειωναν τα μαύρα σύννεφα που σχηματίζονταν πάνω από την προσωπική μου ζωή, ασχολούμουν με τη δουλειά μου για το γυναικείο και ειρηνευτικό κίνημα», γράφει χαρακτηριστικά και αυτή είναι τελικά η ουσία αυτού του βιβλίου: να μιλήσει για τον εαυτό της ως η γυναίκα Μαργαρίτα, ως αυτή που ερωτεύτηκε με πάθος, που πολέμησε για τα δικαιώματα των γυναικών, που δεν ξέχασε ποτέ ότι η γυναικεία ταυτότητα χαρακτηρίζει τις πράξεις, τις επιλογές και τα πάθη της – εγείροντας ωστόσο θύελλες αντιδράσεων στις οποίες αναφέρεται αναλυτικά. Εντύπωση προκαλεί ωστόσο η απουσία πολιτικής ανάλυσης ή οποιασδήποτε τέτοιας προσέγγισης για γεγονότα που συντάραξαν την Ελλάδα και τον κόσμο. Αντίθετα αφθονούν οι αναλύσεις για γυναίκες πολιτικών που έγραψαν ιστορία, κάτι που αποδεικνύει ότι τελικά ο σκοπός συγγραφής του βιβλίου ήταν για να αναδειχθεί μία και μοναδική ταυτότητα: αυτή της γυναίκας -όχι του πολιτικού Ανδρέα, ούτε του κόμματος, ούτε των πολιτικών γεγονότων- Μαργαρίτας Παπανδρέου.

Το περίφημο νεύμα του Ανδρέα στη Δήμητρα Λιάνη κατά την επιστροφή του από το Χέρφιλντ τον Οκτώβριο του 1988

Κανείς δεν καταλαβαίνει ωστόσο πώς είναι δυνατόν η ίδια να επιμένει ότι ήταν ενήμερη για τις εξωσυζυγικές σχέσεις του συζύγου της, αλλά και για τον δεσμό του με τη Λιάνη, και να τις προσπερνά σε αρκετές περιπτώσεις με ευκολία. Ενδεχομένως να μην ήθελε να επιμείνει, όπως παραδέχεται, σε πράγματα που την πονάνε. Οπως γράφει και ο γιος της Νίκος Παπανδρέου στην εισαγωγή του: «Η Μαργαρίτα -για όσους τη γνωρίζουν- είναι άτομο ικανό να μην πάρει στα σοβαρά τα δικά της προσωπικά διλήμματα, τα δικά της κουσούρια. Το χαρακτηριστικό αυτό την υποχρεώνει να βγει έξω από τον εαυτό της, ώστε να μπορεί να διασκεδάσει με τα κουσούρια της. Φορές φορές, πιστεύω ότι το παράκανε με την αποστασιοποίησή της και την αντικειμενικότητα με την οποία χειρίστηκε τον δύσκολο χωρισμό από τον σύζυγό της».

«Σειριακός άνδρας»
Η Μαργαρίτα φαίνεται ότι αποδεχόταν ή μάλλον ανεχόταν τις περιπέτειες του άνδρα της στις διάφορες εξωσυζυγικές κλίνες. Το πρώτο, σημαδιακό ξεστράτισμα οδήγησε μάλιστα σε απόγονο – τη γνωστή κόρη του στη Σουηδία. «Ο Ανδρέας είχε ξεστρατίσει, προσπαθώντας, πιστεύω, να αποδείξει τον ανδρισμό του αλλά χωρίς προφύλαξη. Πρέπει να είμαι δίκαιη εδώ: είμαι σίγουρη πως ο εγκλεισμός στη φυλακή είναι μια διαδικασία ευνουχισμού» (!) γράφει χαρακτηριστικά.

Γι’ αυτό και είχε αποκτήσει… ειδικότητα στο να εντοπίζει τα ξεστρατίσματα: «Το να ανακαλύπτω τις σχέσεις του Ανδρέα ήταν κάτι το ξεχωριστό – με κάποιον διεστραμμένο τρόπο. Κυρίως το κομμάτι του “ντετέκτιβ” όπου έβαζα μαζί όλα τα στοιχεία για να σχηματίσω την εικόνα. Είχα γίνει πλέον εξπέρ, αν και με βοηθούσε πολύ και ο Ανδρέας. Ηταν πολύ διάφανος αλλά και πρόθυμος να μιλήσει». Μάλιστα με αυτές τις παραπανίσιες δόσεις αγγλισμού που υπάρχουν στο βιβλίο δεν διστάζει να χαρακτηρίζει τον σύζυγό της «σειριακό άνδρα»: «Θέλει να ερωτεύεται διαρκώς, να βιώνει την ερωτική, ρομαντική φάση. Για τους άντρες που έχουν εξιδανικεύσει τις γυναίκες ή αμφιβάλλουν για τις σεξουαλικές τους ικανότητες, που συνδέουν τον ανδρισμό τους με τη σεξουαλική πρόοδο, φαίνεται πως διαρκώς νέες γυναίκες είναι σημαντικές. Μόλις η σχέση ξεθωριάσει, θα ξεκινήσει η αναζήτηση για την επόμενη».

Μινεσότα 1953. Ο Ανδρέας με τον Γιώργο αγκαλιά και την Μαργαρίτα

Ωστόσο, τα προβλήματα στη σχέση τους δεν εντοπίζονται τόσο στα ερωτικά ατοπήματα του ανδρός, ούτε στον «ελληνικό» σοβινισμό του – ένα φαινόμενο στο οποίο αναφέρεται εκτενώς, όπως και στην ανταγωνιστική σχέση που παραδέχεται πως διατηρούσε με τον Ανδρέα Παπανδρέου. «Ηξερα πως ο Ανδρέας δεν χαιρόταν με όλη την προσοχή που συγκέντρωνα. Η αρχέγονη ανάγκη του αρσενικού για κυριαρχία, για πρωτοκαθεδρία, σίγουρα ανθούσε στην ελληνική ψυχή του. Κι εγώ, ως σύζυγος του Νούμερο Ενα δεν ήμουν αυτό που είχε διαταχθεί από τον Θεό, απ’ όλους τους θεούς: μια υπάκουη σύζυγος και μητέρα, προστάτης του σπιτιού και της οικογένειας. Σαν σιωπηλή και υποταγμένη σύζυγος πολιτικού είχα πολύ κακό βαθμό. Το ιδανικό μου ήταν ισότιμη σχέση στις πολιτικές μας προσπάθειες και επί πολλά χρόνια λειτουργούσαμε με αυτό τον τρόπο».

Το εξωτικό ταξίδι
Αυτό σημαίνει ότι όσο εκείνη δραστηριοποιούνταν και έπαιρνε πρωτοβουλίες για τον φεμινισμό, ταξιδεύοντας ανά τον κόσμο και συμβάλλοντας στη διοργάνωση παγκόσμιων συνεδρίων, εκείνος χάραζε τη δική του γραμμή -και ζωή- ως πρωθυπουργός της χώρας. Κι ενώ τα κρίσιμα πολιτικά γεγονότα παραλείπονται, αποκαλύπτονται στις λεπτομέρειες όλα τα στάδια της εξωσυζυγικής του σχέσης με τη Δήμητρα Λιάνη – την αποκαλούμενη «αεροσυνοδό». Σε πολλές περιπτώσεις η Μαργαρίτα Παπανδρέου παραδέχεται ότι είχε έρθει αντιμέτωπη με την ανταγωνίστριά της, από την αρχή της σχέσης, όπως σε μια πτήση με το πρωθυπουργικό αεροπλάνο. Εκεί είναι που αποφάσισε η Μαργαρίτα να ζητήσει το τηλέφωνό της: «”Θα ήθελα να σου μιλήσω”, της είπα. “Για ποιο πράγμα;”, η ερώτηση έγινε με μια νότα σαρκασμού στη φωνή της.

Η Μαργαρίτα σε νεαρή ηλικία

“Είναι προσωπικό. Θέλω το τηλέφωνό σου για να κλείσουμε ραντεβού”. Μου το έδωσε υπάκουα». Η «αεροσυνοδός» δεν δίστασε μάλιστα να προσφέρει στο πρωθυπουργικό ζεύγος σαμπάνια με ξεκούμπωτο το πουκάμισο ώστε να φαίνονται τα στήθη της: «Σαμπάνια; Ναι, σκέφτηκα, για να κάνω με το μπουκάλι της ένα βαρύ τατουάζ στο κρανίο και των δυο σας». Το μόνο πράγμα που της έφτιαξε τη διάθεση εκείνο το διάστημα ήταν όταν έμαθε «πως κάποιος στην Ελλάδα είχε δώσει σ’ ένα άλογο -ή μήπως ήταν γαϊδούρι;- το όνομα της αεροσυνοδού, χρησιμοποιώντας το παρατσούκλι της, “Μιμή”».

Εντύπωση προκαλούν οι λεπτομερείς και γλαφυρές περιγραφές, όπως σε εκείνο το εξωτικό ταξίδι που είχαν κάνει με όλο το πρωθυπουργικό συμβούλιο, συμπεριλαμβανομένης της «αεροσυνοδού». Κοιτώντας τότε από το παράθυρο του ξενοδοχείου η Μαργαρίτα
συνειδητοποίησε πως: «Υπήρχαν τουλάχιστον δέκα φιγούρες σε κύκλο γύρω από τον Ανδρέα, χοροπηδώντας δίπλα στην ακτή. Αναγνώρισα τον Υπουργό Εξωτερικών, Κάρολο Παπούλια, και άνδρες από το πλήρωμα της Ολυμπιακής. Είδα και μια Αμαζόνα σαν γυναικεία σιλουέτα που χοροπηδούσε γύρω από τον Ανδρέα. Θα έπεφτε με την πλάτη της στο νερό, με τα στήθη προτεταμένα σαν βουνά από ζελέ και τα πόδια της στην κυριολεξία γύρω από τον Ανδρέα. Είχα την εντύπωση πως ο ίδιος δεν ενθάρρυνε αυτούς τους θεατρινισμούς. Συνέχιζε να απομακρύνεται κολυμπώντας. Καθώς έβλεπα αυτή την παράσταση με ένα κράμα περιέργειας και αηδίας, μπήκε στο δωμάτιο η Αγγέλα. Τη ρώτησα αν είχε προσέξει πως η αεροσυνοδός “κολλούσε” στο “αφεντικό”. Και εννοούσα γενικά, όχι μόνο στα αισθησιακά κύματα του Ειρηνικού. Της είπα να ρίξει μια ματιά στο τι γινόταν στην παραλία. Με κοίταξε με μια παράξενη έκφραση στο πρόσωπό της, εξετάζοντάς με, ίσως προσπαθώντας να με καταλάβει. “Δεν χρειάζεται να κοιτάξω”, αποκρίθηκε. “Τώρα το κατάλαβες;” Μου έλεγε πως αναπτυσσόταν μια σχέση, ή είχε αναπτυχθεί, μεταξύ του συζύγου μου και της αεροσυνοδού, επιβεβαιώνοντας τις υποψίες μου».

Από τους ελάχιστους υποστηρικτές της Μαργαρίτας Παπανδρέου, αναφορικά με τον παράνομο δεσμό, εκτός από το ζεύγος Μελίνα Μερκούρη και Ζυλ Ντασσέν με τους οποίους είχε αναπτύξει στενή φιλία, ήταν ο Γιώργος Κατσιφάρας, ο οποίος πίστευε ότι ο δεσμός θα του κάνει κακό, θα του καταστρέψει την καριέρα: «Η αεροσυνοδός μιλούσε πλέον ανοιχτά για τη σχέση της με τον πρωθυπουργό. Ο ίδιος πίστευε πως ήθελε να προκαλέσει μια αντίδραση από την πλευρά μου ή ίσως να κάνει τη σχέση να μοιάζει με fait accompli. Ηταν σίγουρος πως η κατάσταση θα έσκαγε από στιγμή σε στιγμή στο πρόσωπο του Ανδρέα και πως κατέστρεφε την πολιτική του καριέρα. Ο ίδιος ο Γιώργος ήταν γυναικάς, αλλά παρέμενε ανύπαντρος. Ηταν εναντίον όσων έκανε ο Ανδρέας και είπε πως σκόπευε να του μιλήσει».

Διαβάστε τη συνέχεια στο protothema.gr