Εξωδικαστικός μηχανισμός: Οι επικείμενες αλλαγές από το νομοσχέδιο που αναρτήθηκε για δημόσια διαβούλευση

Με νομοσχέδιο που αναρτήθηκε στη δημόσια διαβούλευση την 1η.6.2026 (η οποία ολοκληρώθηκε στις 15.6.2026) θεσπίζονται σημαντικές αλλαγές εν γένει στο ζήτημα ρύθμισης των οφειλών φυσικών και νομικών προσώπων, αλλά και ειδικότερα στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών. Οι σημαντικότερες από αυτές είναι, αφενός, η δυνατότητα αποπληρωμής και διάσωσης της πρώτης κατοικίας με παράλληλη ρευστοποίηση της υπόλοιπης περιουσίας του οφειλέτη, αλλά και η πρόβλεψη ότι η σύμβαση αναδιάρθρωσης των οφειλών θα αποτελεί εκτελεστό τίτλο και τίτλο εγγραφής ασφαλιστικών μέτρων ως προς τις απαιτήσεις των χρηματοδοτικών φορέων που καταλαμβάνονται από τη σύμβαση.

Όπως σε πολλά σημεία έχουμε αναφέρει, ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποτελεί ένα διαρκώς εξελισσόμενο εργαλείο ρύθμισης οφειλών. Από τη θέσπισή του με τον ν. 4738/2020 έχει υποστεί σειρά τροποποιήσεων με πλήθος νόμων και υπουργικών αποφάσεων. Οι τελευταίες σημαντικές αλλαγές είχαν λάβει χώρα περίπου έναν χρόνο πριν με τον ν. 5193/2025.

Με το νομοσχέδιο με τίτλο «Μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής κρίσης και ενίσχυσης του διαθέσιμου εισοδήματος των πολιτών, μισθολογικές και φορολογικές διατάξεις, ρυθμίσεις για τον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις Δημοσίου, ρυθμίσεις για την Επιτροπή Εποπτείας και Ελέγχου Παιγνίων και βελτίωση του πλαισίου για τα παίγνια, ρυθμίσεις για την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις» επέρχονται εκ νέου αλλαγές στη διαδικασία του εξωδικαστικού μηχανισμού. Η πρώτη εξ αυτών αφορά στο ύψος των οφειλών που απαιτείται να έχει ο αιτών, προκειμένου να μπορεί να ενταχθεί στη διαδικασία του εξωδικαστικού μηχανισμού, το οποίο μειώνεται από το ποσό των 10.000,00€ στο ποσό των 5.000,00 €. Οι δύο επόμενες αλλαγές, ωστόσο, τις οποίες αναλύουμε στο παρόν άρθρο, είναι εξαιρετικά σημαντικές για οφειλέτες και πιστωτές.

Η δυνατότητα αποπληρωμής και διάσωσης της κύριας κατοικίας μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού

Με το νομοσχέδιο εισάγεται μία νέα δυνατότητα στην περίπτωση της ρύθμισης οφειλών έναντι των χρηματοδοτικών φορέων μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού. Συγκεκριμένα, οι πιστωτές θα μπορούν πλέον να υποβάλουν πρόταση, η οποία θα συνίσταται στην εκποίηση όλων των άλλων ακινήτων του οφειλέτη, πλην της κύριας κατοικίας του. Παράλληλα, για τον υπολογισμό των μηνιαίων δόσεων της ρύθμισης θα λαμβάνεται υπόψη ως αξία ακίνητης περιουσίας μόνο η αξία της κύριας κατοικίας. Σημειώνεται ότι, η ικανότητα αποπληρωμής στον εξωδικαστικό ορίζεται ως η μέγιστη τιμή ανάμεσα στο ποσό που δηλώνει ο ίδιος οφειλέτης, το ποσό που προκύπτει ως εισόδημα με βάση τα φορολογικά του στοιχεία και, τέλος, την αξία ανάκτησης από τη ρευστοποίηση των περιουσιακών του στοιχείων. Με την εισαγόμενη ρύθμιση, λοιπόν, η πρόταση του υπολογιστικού εργαλείου θα λαμβάνει ως αξία περιουσίας μόνο την αξία της κύριας κατοικίας, οδηγώντας, με τον τρόπο αυτό, σε πιο ευνοϊκές ρυθμίσεις.

Ας το δούμε με ένα απλό παράδειγμα: Έστω ένας οφειλέτης με χαμηλά εισοδήματα, ο οποίος έχει συνολική αξία περιουσίας 400.000,00€, ενώ η αξία της κύριας κατοικίας του ανέρχεται στο ποσό των 150.000€. Μέχρι σήμερα, η πρόταση του υπολογιστικού εργαλείου, θα προέβλεπε σε βάθος χρόνου αποπληρωμή ποσού τουλάχιστον 400.000,00€. Με την εισαγόμενη ρύθμιση, θα μπορεί να προκύψει ρύθμιση, η οποία θα προβλέπει αποπληρωμή σε βάθος χρόνου ποσού 150.000,00€ με παράλληλη ρευστοποίηση της λοιπής ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη.

Κρίσιμο είναι να σημειώσουμε τα εξής:

Η υποβολή της ως άνω πρότασης αποτελεί, καταρχήν, δυνατότητα των πιστωτών – χρηματοδοτικών φορέων και όχι υποχρέωσή τους.
Υποχρεωτική είναι η ως άνω αντιπρόταση μόνο εφόσον ο οφειλέτης υπάγεται στις περιπτώσεις της παρ. 3 του άρθρου 14 του ν. 4738/2020, δηλαδή, αποτελεί είτε ευάλωτο είτε επιλέξιμο οφειλέτη.

Ως αξία της κύριας κατοικίας λαμβάνεται υπόψη η αξία που έχει εγγράψει στα βιβλία του ο χρηματοδοτικός φορέας που έχει προσημείωση υποθήκης και, αν υπάρχει και δεύτερος χρηματοδοτικός φορέας με προσημείωση υποθήκης, η μεγαλύτερη εκ των δύο, απομειωμένη κατά ποσοστό 3%.
Η ρύθμιση αυτή μπορεί να γίνει μόνο μία φορά. Σε περίπτωση αθέτησης της σύμβασης αναδιάρθρωσης που καταρτίστηκε, δεν είναι επιτρεπτή η εκ νέου ρύθμιση των ποσών που είχαν ρυθμιστεί με νέα αίτηση εξωδικαστικού μηχανισμού.

Η διαδικασία της ρευστοποίησης των λοιπών – πέραν της κύριας κατοικίας – ακινήτων του οφειλέτη διενεργείται με εκτελεστό τίτλο την ίδια τη σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών με συνοπτική διαδικασία, ενώ ο οφειλέτης δεν μπορεί να ασκήσει τις προβλεπόμενες στον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας ανακοπές προς ακύρωση της διαδικασίας της εκτέλεσης.

Μάλιστα, με τις μεταβατικές διατάξεις του νόμου, δίνεται η δυνατότητα στους οφειλέτες, εντός έξι μηνών από την έναρξη ισχύος του, να υποβάλουν νέα αίτηση, ακόμη και εάν δεν έχει παρέλθει το διάστημα των δώδεκα μηνών από τη με οποιοδήποτε τρόπο περάτωση ως άκαρπης τυχόν προηγούμενης διαδικασίας εξωδικαστικού μηχανισμού.

Η σύμβαση αναδιάρθρωσης εκτελεστός τίτλος και τίτλος για την εγγραφή συντηρητικής κατάσχεσης και προσημείωσης υποθήκης

Ακόμη πιο σημαντική είναι η αλλαγή που επέρχεται με το άρθρο 14 του νομοσχεδίου στο άρθρο 27 του ν. 4738/2020 ως προς τα αποτελέσματα της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών. Ειδικότερα, προβλέπεται ότι η σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών αποτελεί εκτελεστό τίτλο για το σύνολο των απαιτήσεων προς χρηματοδοτικούς φορείς τόσο κατά του οφειλέτη όσο και κατά των εγγυητών και συνοφειλετών.
Παράλληλα, προβλέπεται ότι η σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών επιτρέπει και την εγγραφή συντηρητικής κατάσχεσης και προσημείωσης υποθήκης δυνάμει της διάταξης του άρθρου 724 παρ. 1 του ΚΠολΔ.

Μάλιστα, κατά ρητή διάταξη της παρ. 2 του άρθρου 14 του νομοσχεδίου, οι αλλαγές αυτές ισχύουν και σε συμβάσεις αναδιάρθρωσης οφειλών που καταρτίστηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου, εφόσον η αθέτηση λάβει χώρα μετά από την έναρξη ισχύος του.
Με τις αλλαγές αυτές δίνεται ουσιαστικά ένα «υπερόπλο» στους πιστωτές, οι οποίοι, πλέον, σε περίπτωση αθέτησης της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών, δεν θα χρειάζεται να προχωρήσουν σε έκδοση τίτλου λ.χ. διαταγής πληρωμής ή δικαστικής απόφασης. Έτσι, ο οφειλέτης στερείται, στις περιπτώσεις αυτές, ενός σημαντικού σταδίου προστασίας έναντι του πιστωτή του, ήτοι εκείνου των ανακοπών των άρθρων 632 και 633 ΚΠολΔ προς ακύρωση της διαταγής πληρωμής ή της άμυνας έναντι της αγωγής του πιστωτή.

Έτσι, σε περίπτωση αθέτησης, ο πιστωτής – χρηματοδοτικός φορέας θα μπορεί να κοινοποιήσει τη σύμβαση αναδιάρθρωσης οφειλών με επιταγή προς εκτέλεση και να προχωρήσει άμεσα σε πράξεις εκτέλεσης με την κατάσχεση της κινητής και ακίνητης περιουσίας του οφειλέτη ή απαιτήσεων εις χείρας τρίτων (λ.χ. τραπεζικών του λογαριασμών). Ο οφειλέτης διατηρεί βέβαια τα μέσα άμυνας προς ακύρωση των πράξεων εκτέλεσης, όπως, άλλωστε, προβλέπεται ρητά και στην οικεία διάταξη του νομοσχεδίου («Κατά της αναγκαστικής εκτέλεσης, η οποία επισπεύδεται κατά το παρόν άρθρο επιτρέπονται όλα τα ένδικα βοηθήματα που προβλέπονται κατά την κείμενη νομοθεσία»).

Συνεπώς, με την υπογραφή της σύμβασης αναδιάρθρωσης οφειλών, ο οφειλέτης παρέχει σε όλους τους καταλαμβανόμενους από αυτή πιστωτές του, σε περίπτωση αθέτησης της σύμβασης, εκτελεστό τίτλο και τίτλο για εγγραφή συντηρητικής κατάσχεσης και προσημείωσης υποθήκης. Οι πιστωτές του, δηλαδή, δεν θα χρειαστεί να προσφύγουν στη διαδικασία έκδοσης διαταγής πληρωμής, όπως συμβαίνει έως σήμερα, σε περίπτωση αθέτησης της σύμβασης εξωδικαστικού μηχανισμού από τον οφειλέτη. Η ρύθμιση αυτή, μάλιστα, καταλαμβάνει και τις υφιστάμενες συμβάσεις εξωδικαστικού μηχανισμού, οποτεδήποτε και αν έχουν συναφθεί αυτές, εφόσον λάβει χώρα αθέτηση μετά την έναρξη ισχύος του νόμου. Είναι, λοιπόν, προφανές ότι με την πρόβλεψη αυτή περιορίζονται δραστικά τα δικαιώματα άμυνας του οφειλέτη. Αντίστοιχη δυνατότητα μέχρι σήμερα υπήρχε μόνο στις σπάνιες περιπτώσεις διμερών συμφωνιών με τράπεζες ή servicers που υλοποιούνταν μέσω της διαδικασίας της διαμεσολάβησης.

Η συνολική αποτίμηση των εισαγόμενων με το νομοσχέδιο ρυθμίσεων είναι μάλλον αρνητική για την πλευρά των οφειλετών. Έτσι, ναι μεν εισάγεται η δυνατότητα ρύθμισης με αποπληρωμή και διάσωση της κύριας κατοικίας, ωστόσο η διαδικασία αυτή είναι υποχρεωτική μόνο στις ολιγάριθμες περιπτώσεις των ευάλωτων και επιλέξιμων οφειλετών, ενώ οδηγεί, παράλληλα, σε ταχεία ρευστοποίηση όλης της λοιπής περιουσίας του οφειλέτη. Μάλιστα, σε περίπτωση που η ικανότητα αποπληρωμής του οφειλέτη που προκύπτει βάσει του εισοδήματός του είναι υψηλότερη από την αξία της περιουσίας του, η ρύθμιση μάλλον δεν προσφέρει κάποιο πλεονέκτημα. Ωστόσο, το πιο ισχυρό πλήγμα στα δικαιώματα άμυνας των οφειλετών είναι η αναγωγή της σύμβασης αναδιάρθρωσης σε εκτελεστό τίτλο και τίτλο για εγγραφή των ασφαλιστικών μέτρων της συντηρητικής κατάσχεσης και της προσημείωσης υποθήκης. Έτσι, ο οφειλέτης και οι εγγυητές, με την υπογραφή της σύμβασης δίνουν στο σύνολο των χρηματοδοτικών φορέων – πιστωτών τους ένα ισχυρό πλεονέκτημα, το οποίο έως σήμερα μπορεί να χρειάζονταν αρκετά χρόνια για να το αποκτήσουν.

*Ο κ. Γιώργος Κεφαλάς είναι δικηγόρος Αθηνών, εταίρος στη δικηγορική εταιρεία ΨΑΡΑΚΗΣ & ΚΕΦΑΛΑΣ (www.psarakislegal.com).