Τα Δυτικά Βαλκάνια εξελίσσονται σε ένα ακόμη πεδίο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης ανάμεσα σε Ε.Ε. και ΗΠΑ, καθώς πλησιάζει η οριστική απομάκρυνση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο. Η περιοχή, που για χρόνια θεωρούνταν η «ξεχασμένη γειτονιά» της ηπείρου, βρίσκεται πλέον στο επίκεντρο του αμερικανικού στρατηγικού ενδιαφέροντος και της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής που διαμορφώνεται με στόχο τον περιορισμό της ρωσικής και κινεζικής επιρροής μέσω επενδύσεων στην ενέργεια — έναν τομέα που η κυβέρνηση Τραμπ συνδέει άμεσα με την εθνική ασφάλεια.
Τέλος στο ρωσικό αέριο
Όπως αναφέρει ρεπορτάζ της Καθημερινής, η στρατηγική των ΗΠΑ για πλήρη αντικατάσταση των ρωσικών ροών φυσικού αερίου στην Κεντρική και Νοτιοανατολική Ευρώπη, η οποία άρχισε να ξεδιπλώνεται από την Αθήνα τον περασμένο Νοέμβριο με βασικό πυλώνα την Ελλάδα και τον Κάθετο Διάδρομο, επιταχύνεται πλέον μέσω νέων συμμαχιών και πρόσθετων διαύλων μεταφοράς αμερικανικού LNG.
Η αμερικανική διείσδυση βρήκε πρόσφορο έδαφος στα Δυτικά Βαλκάνια, όπου η υψηλή εξάρτηση από το ρωσικό αέριο, οι ανεπαρκείς υποδομές και τα κατακερματισμένα δίκτυα περίμεναν επί χρόνια ευρωπαϊκή χρηματοδότηση για εκσυγχρονισμό. Τον Φεβρουάριο, το αμερικανικό Κογκρέσο ενέκρινε τον νόμο «Western Balkans Democracy and Prosperity», μέσω του οποίου οι ΗΠΑ δεσμεύονται, μεταξύ άλλων, να ενισχύσουν την οικονομική συνεργασία με τις χώρες της περιοχής.
Μόλις δύο μήνες αργότερα, στις 28 Απριλίου, στο περιθώριο του φόρουμ των Τριών Θαλασσών στην Κροατία, αμερικανικές εταιρείες υπέγραψαν συμφωνίες δισεκατομμυρίων δολαρίων για έργα ενέργειας και τεχνητής νοημοσύνης. Ο Αμερικανός υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ επιβεβαίωσε δημόσια τη στήριξη των ΗΠΑ στη συμφωνία Βοσνίας – Ερζεγοβίνης και Κροατίας για νέο αγωγό φυσικού αερίου, ο οποίος θα μεταφέρει αμερικανικό LNG από τον τερματικό σταθμό του νησιού Κερκ στη Βοσνία.
Ο αγωγός, που αποσκοπεί στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Βοσνίας, θα αναπτυχθεί και θα χρηματοδοτηθεί από την αμερικανική AAFS Infrastructure and Energy LLC., εταιρεία που διοικείται από τον Τζέσι Μπινάλ, πρώην δικηγόρο του Τραμπ, και τον Τζόζεφ Φλιν, αδελφό του πρώην συμβούλου εθνικής ασφαλείας Μάικλ Φλιν.
Επένδυση 1,5 δισ. ευρώ
Το ενεργειακό project, ύψους 1,5 δισ. ευρώ, προκάλεσε νέο κύκλο έντασης μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών, καθώς η Ευρώπη βλέπει πίσω από αυτό μια βαθύτερη ενσωμάτωση του βαλκανικού ενεργειακού σχεδιασμού στα αμερικανικά γεωπολιτικά και εμπορικά συμφέροντα.
Η Ε.Ε. έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο την πλήρη απεξάρτηση από τη Ρωσία, επιδιώκοντας όμως διαφοροποίηση πηγών και ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας — όχι αντικατάσταση μίας εξάρτησης με μια άλλη. Η Βοσνία εξακολουθεί να εξαρτάται πλήρως από το ρωσικό αέριο μέσω του TurkStream και, προκειμένου να προχωρήσει η συμφωνία για τον νέο αγωγό, τροποποίησε τη νομοθεσία της και προχώρησε σε απευθείας ανάθεση προς την AAFS Infrastructure and Energy.
Η κίνηση προκάλεσε έντονη δυσαρέσκεια στις Βρυξέλλες, οι οποίες προειδοποίησαν ότι η σχετική νομοθεσία ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τόσο την πρόσβαση της Βοσνίας στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας όσο και χρηματοδοτήσεις ύψους 1,16 δισ. ευρώ μέσω του Σχεδίου Ανάπτυξης της Ε.Ε. για τα Δυτικά Βαλκάνια. Η χώρα αποτελεί μέλος της Ενεργειακής Κοινότητας της Ε.Ε. και είναι υποψήφια προς ένταξη από το 2022, με τις Βρυξέλλες να συνδέουν την ευρωπαϊκή της πορεία με κρίσιμες εσωτερικές μεταρρυθμίσεις.
Το αμερικανικό μοντέλο κινείται σε τελείως διαφορετική κατεύθυνση. «Η ροή της ενέργειας δεν πρέπει να μπλοκάρεται από κανονισμούς και ρυθμίσεις. Η ιστορία δεν θυμάται μεγάλους ρυθμιστές αλλά μεγάλους εφευρέτες», είχε δηλώσει στην Αθήνα, κατά τη διάρκεια της Διατλαντικής Ενεργειακής Συνεργασίας (P-TEC), ο υπουργός Εσωτερικών των ΗΠΑ Νταγκ Μπέργκαμ, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς τις Βρυξέλλες αναφορικά με τα εμπόδια που έχουν τεθεί στον Κάθετο Διάδρομο.
Σύμφωνα με αξιωματούχους της Βοσνίας, η συμφωνία με τους Αμερικανούς επενδυτές αποσκοπεί στην υποστήριξη του στόχου της Ε.Ε. για πλήρη τερματισμό των ρωσικών εισαγωγών φυσικού αερίου έως τα τέλη του 2027.
«Αυτό το κομμάτι της Ευρώπης επιστρέφει στην κοινή λογική. Ο δρόμος προς την ευημερία είναι περισσότερη και όχι λιγότερη ενέργεια», δήλωσε ο Ράιτ από την Κροατία.
Μέσω επενδύσεων στην ενέργεια και στις ψηφιακές υποδομές, οι ΗΠΑ επιχειρούν να οικοδομήσουν ένα ευρύ τόξο επιρροής που εκτείνεται από την Ανατολική Μεσόγειο μέχρι τα Βαλκάνια και την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη.
Ο αμερικανικός επενδυτικός όμιλος Pantheon Atlas υπέγραψε επιστολή προθέσεων με τον όμιλο Koncar για την κατασκευή κέντρου ανάπτυξης τεχνητής νοημοσύνης και δεδομένων ισχύος 1 GW στην κεντρική Κροατία, με έναρξη κατασκευής το 2027 και στόχο λειτουργίας έως το 2029.
Τα «δώρα»
Η Πρίστινα φιλοξένησε πρόσφατα συνέδριο Αμερικανών επενδυτών με στόχο την προσέλκυση επιχειρήσεων σε έργα όπως νέος σταθμός λεωφορείων, νοσοκομείο, περιφερειακός δρόμος και αθλητικές εγκαταστάσεις.
Στο αμερικανικό ενεργειακό στρατόπεδο εντάχθηκε και η Αλβανία. Βάσει 20ετούς συμφωνίας μεταξύ της κρατικής Albgaz και της ελληνικής Aktor, η χώρα θα προμηθεύεται από το 2030 αμερικανικό LNG μέσω της Venture Global.
Σερβία, Βόρεια Μακεδονία και Μαυροβούνιο θεωρούνται οι επόμενοι πιθανοί επενδυτικοί προορισμοί των ΗΠΑ στην περιοχή.
«Κλειδί» η Ελλάδα στα αμερικανικά σχέδια
Η Ελλάδα κατέχει κομβική θέση στη νέα ενεργειακή στρατηγική των ΗΠΑ λόγω της γεωγραφικής της θέσης αλλά και των υποδομών μεταφοράς, αποθήκευσης και αεριοποίησης LNG.
Οι ΗΠΑ στηρίζουν τον σχεδιασμό τους για πλήρη υποκατάσταση του ρωσικού φυσικού αερίου στις ελληνικές υποδομές της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης, ενώ έχουν εκφράσει ανοιχτά τη στήριξή τους και για δεύτερο FSRU στην Ελλάδα.
Η πρώτη μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας αμερικανικού LNG υπογράφηκε ήδη στην Αθήνα από την κοινή εταιρεία Atlantic-See των Aktor και ΔΕΠΑ Εμπορίας.
Παράλληλα, οι ΗΠΑ επιδιώκουν να προλάβουν την είσοδο ανταγωνιστών μέσω μακροχρόνιων συμβολαίων που θα δεσμεύουν τις χώρες της περιοχής.
Στο πλαίσιο αυτό, εκτός από τη στήριξη του Κάθετου Διαδρόμου, προωθούν και νέους διαύλους LNG στα Βαλκάνια, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες για ελληνικές επιχειρήσεις όπως η Aktor.
Στις 29 Απριλίου, η θυγατρική Aktor LNG USA υπέγραψε στα Τίρανα συμφωνία με την Albgaz για προμήθεια 1 δισ. κυβικών μέτρων αμερικανικού LNG ετησίως από το 2030.
Παράλληλα, η Aktor Energy υπέγραψε μνημόνιο συνεργασίας με το υπουργείο Υποδομών και Ενέργειας της Αλβανίας για την ανάπτυξη ενεργειακού κόμβου με μονάδα ηλεκτροπαραγωγής φυσικού αερίου ισχύος 380 MW.
Στον σχεδιασμό της Αλβανίας περιλαμβάνονται επίσης FSRU και ο αγωγός Φίερ – Αυλώνα, ο οποίος θα συνδέσει τη χώρα με το εθνικό και περιφερειακό δίκτυο φυσικού αερίου, μετατρέποντάς την σε νέα πύλη αμερικανικού LNG στα Βαλκάνια.
Ο Κάθετος Διάδρομος παραμένει βασική αρτηρία τροφοδοσίας για τις χώρες της περιοχής έως την Ουκρανία, αλλά ο ανταγωνισμός ενισχύεται, καθώς αναπτύσσονται νέοι διάδρομοι τόσο στα Δυτικά Βαλκάνια όσο και από τον Βορρά προς τον Νότο.
Στα τέλη του 2027 αναμένεται να ξεκινήσει η παραγωγή του μεγάλου κοιτάσματος Neptun Deep στη Μαύρη Θάλασσα, που διαχειρίζεται η Romgaz σε συνεργασία με την OMV Petrom, με στόχο συμφωνίες προμήθειας σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης.
Παράλληλα, εξελίξεις αναμένονται και αυτή την εβδομάδα στον Κάθετο Διάδρομο, κατά την τριμερή συνάντηση της Αθήνας με τη συμμετοχή των υπουργών Ενέργειας Ελλάδας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας.
Διαβάστε ακόμη
Πιερρακάκης: «Αν δεν ανοίξουν τα Στενά του Ορμούζ, ο Ιούνιος θα είναι χειρότερος»
Αμάνθιο Ορτέγα: Ο Mr. Zara ετοιμάζει mega deal €850 εκατ. για εμβληματικό κτήριο στο Παρίσι
Mια παλιά αποθήκη στον Πειραιά μεταμορφώνεται σε εμπειρία τέχνης
Για όλες τις υπόλοιπες ειδήσεις της επικαιρότητας μπορείτε να επισκεφτείτε το Πρώτο Θέμα